൨. പഞ്ചരാജസുത്തം

൧൨൩. സാവത്ഥിനിദാനം. തേന ഖോ പന സമയേന പഞ്ചന്നം രാജൂനം പസേനദിപമുഖാനം പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതാനം സമങ്ഗീഭൂതാനം പരിചാരയമാനാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘‘കിം നു ഖോ കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി? തത്രേകച്ചേ [തത്രേകേ (സീ. പീ.)] ഏവമാഹംസു – ‘‘രൂപാ കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘‘സദ്ദാ കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഗന്ധാ കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘‘രസാ കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘‘ഫോട്ഠബ്ബാ കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി. യതോ ഖോ തേ രാജാനോ നാസക്ഖിംസു അഞ്ഞമഞ്ഞം സഞ്ഞാപേതും.

അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ തേ രാജാനോ ഏതദവോച – ‘‘ആയാമ, മാരിസാ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛിസ്സാമ. യഥാ നോ ഭഗവാ ബ്യാകരിസ്സതി തഥാ നം ധാരേസ്സാമാ’’തി [ധാരേയ്യാമാതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. ‘‘ഏവം, മാരിസാ’’തി ഖോ തേ രാജാനോ രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ പച്ചസ്സോസും.

അഥ ഖോ തേ പഞ്ച രാജാനോ പസേനദിപമുഖാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം പഞ്ചന്നം രാജൂനം പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതാനം സമങ്ഗീഭൂതാനം പരിചാരയമാനാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘കിം നു ഖോ കാമാനം അഗ്ഗ’ന്തി? ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘രൂപാ കാമാനം അഗ്ഗ’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘സദ്ദാ കാമാനം അഗ്ഗ’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘ഗന്ധാ കാമാനം അഗ്ഗ’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘രസാ കാമാനം അഗ്ഗ’ന്തി. ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘ഫോട്ഠബ്ബാ കാമാനം അഗ്ഗ’ന്തി. കിം നു ഖോ, ഭന്തേ, കാമാനം അഗ്ഗ’’ന്തി?

‘‘മനാപപരിയന്തം ഖ്വാഹം, മഹാരാജ, പഞ്ചസു കാമഗുണേസു അഗ്ഗന്തി വദാമി. തേവ [തേ ച (സീ. പീ. ക.), യേ ച (സ്യാ. കം.)], മഹാരാജ, രൂപാ ഏകച്ചസ്സ മനാപാ ഹോന്തി, തേവ [തേ ച (സീ. പീ. ക.)] രൂപാ ഏകച്ചസ്സ അമനാപാ ഹോന്തി. യേഹി ച യോ രൂപേഹി അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ, സോ തേഹി രൂപേഹി അഞ്ഞം രൂപം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. തേ തസ്സ രൂപാ പരമാ ഹോന്തി. തേ തസ്സ രൂപാ അനുത്തരാ ഹോന്തി.

‘‘തേവ, മഹാരാജ, സദ്ദാ ഏകച്ചസ്സ മനാപാ ഹോന്തി, തേവ സദ്ദാ ഏകച്ചസ്സ അമനാപാ ഹോന്തി. യേഹി ച യോ സദ്ദേഹി അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ, സോ തേഹി സദ്ദേഹി അഞ്ഞം സദ്ദം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. തേ തസ്സ സദ്ദാ പരമാ ഹോന്തി. തേ തസ്സ സദ്ദാ അനുത്തരാ ഹോന്തി.

‘‘തേവ, മഹാരാജ, ഗന്ധാ ഏകച്ചസ്സ മനാപാ ഹോന്തി, തേവ ഗന്ധാ ഏകച്ചസ്സ അമനാപാ ഹോന്തി. യേഹി ച യോ ഗന്ധേഹി അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ, സോ തേഹി ഗന്ധേഹി അഞ്ഞം ഗന്ധം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. തേ തസ്സ ഗന്ധാ പരമാ ഹോന്തി. തേ തസ്സ ഗന്ധാ അനുത്തരാ ഹോന്തി.

‘‘തേവ, മഹാരാജ, രസാ ഏകച്ചസ്സ മനാപാ ഹോന്തി, തേവ രസാ ഏകച്ചസ്സ അമനാപാ ഹോന്തി. യേഹി ച യോ രസേഹി അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ, സോ തേഹി രസേഹി അഞ്ഞം രസം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. തേ തസ്സ രസാ പരമാ ഹോന്തി. തേ തസ്സ രസാ അനുത്തരാ ഹോന്തി.

‘‘തേവ, മഹാരാജ, ഫോട്ഠബ്ബാ ഏകച്ചസ്സ മനാപാ ഹോന്തി, തേവ ഫോട്ഠബ്ബാ ഏകച്ചസ്സ അമനാപാ ഹോന്തി. യേഹി ച യോ ഫോട്ഠബ്ബേഹി അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ, സോ തേഹി ഫോട്ഠബ്ബേഹി അഞ്ഞം ഫോട്ഠബ്ബം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. തേ തസ്സ ഫോട്ഠബ്ബാ പരമാ ഹോന്തി. തേ തസ്സ ഫോട്ഠബ്ബാ അനുത്തരാ ഹോന്തീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ചന്ദനങ്ഗലികോ ഉപാസകോ തസ്സം പരിസായം നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ചന്ദനങ്ഗലികോ ഉപാസകോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം ഭഗവാ, പടിഭാതി മം സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം ചന്ദനങ്ഗലികാ’’തി ഭഗവാ അവോച.

അഥ ഖോ ചന്ദനങ്ഗലികോ ഉപാസകോ ഭഗവതോ സമ്മുഖാ തദനുരൂപായ ഗാഥായ അഭിത്ഥവി –

‘‘പദുമം യഥാ കോകനദം സുഗന്ധം,

പാതോ സിയാ ഫുല്ലമവീതഗന്ധം;

അങ്ഗീരസം പസ്സ വിരോചമാനം,

തപന്തമാദിച്ചമിവന്തലിക്ഖേ’’തി.

അഥ ഖോ തേ പഞ്ച രാജാനോ ചന്ദനങ്ഗലികം ഉപാസകം പഞ്ചഹി ഉത്തരാസങ്ഗേഹി അച്ഛാദേസും. അഥ ഖോ ചന്ദനങ്ഗലികോ ഉപാസകോ തേഹി പഞ്ചഹി ഉത്തരാസങ്ഗേഹി ഭഗവന്തം അച്ഛാദേസീതി.