നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

സംയുത്തനികായോ

സഗാഥാവഗ്ഗോ

൧. ദേവതാസംയുത്തം

൧. നളവഗ്ഗോ

൧. ഓഘതരണസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘കഥം നു ത്വം, മാരിസ, ഓഘമതരീ’തി? ‘അപ്പതിട്ഠം ഖ്വാഹം, ആവുസോ, അനായൂഹം ഓഘമതരി’ന്തി. ‘യഥാ കഥം പന ത്വം, മാരിസ, അപ്പതിട്ഠം അനായൂഹം ഓഘമതരീ’തി? ‘യദാഖ്വാഹം, ആവുസോ, സന്തിട്ഠാമി തദാസ്സു സംസീദാമി; യദാഖ്വാഹം, ആവുസോ, ആയൂഹാമി തദാസ്സു നിബ്ബുയ്ഹാമി [നിവുയ്ഹാമി (സ്യാ. കം. ക.)]. ഏവം ഖ്വാഹം, ആവുസോ, അപ്പതിട്ഠം അനായൂഹം ഓഘമതരി’’’ന്തി.

‘‘ചിരസ്സം വത പസ്സാമി, ബ്രാഹ്മണം പരിനിബ്ബുതം;

അപ്പതിട്ഠം അനായൂഹം, തിണ്ണം ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി. –

ഇദമവോച സാ ദേവതാ. സമനുഞ്ഞോ സത്ഥാ അഹോസി. അഥ ഖോ സാ ദേവതാ – ‘‘സമനുഞ്ഞോ മേ സത്ഥാ’’തി ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായീതി.

൨. നിമോക്ഖസുത്തം

൨. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ജാനാസി നോ ത്വം, മാരിസ, സത്താനം നിമോക്ഖം പമോക്ഖം വിവേക’’ന്തി?

‘‘ജാനാമി ഖ്വാഹം, ആവുസോ, സത്താനം നിമോക്ഖം പമോക്ഖം വിവേക’’ന്തി.

‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, മാരിസ, ജാനാസി സത്താനം നിമോക്ഖം പമോക്ഖം വിവേക’’ന്തി?

‘‘നന്ദീഭവപരിക്ഖയാ [നന്ദിഭവപരിക്ഖയാ (സ്യാ. കം.)], സഞ്ഞാവിഞ്ഞാണസങ്ഖയാ, വേദനാനം നിരോധാ ഉപസമാ – ഏവം ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ജാനാമി സത്താനം നിമോക്ഖം പമോക്ഖം വിവേക’’ന്തി.

൩. ഉപനീയസുത്തം

൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ഉപനീയതി ജീവിതമപ്പമായു,

ജരൂപനീതസ്സ ന സന്തി താണാ;

ഏതം ഭയം മരണേ പേക്ഖമാനോ,

പുഞ്ഞാനി കയിരാഥ സുഖാവഹാനീ’’തി.

‘‘ഉപനീയതി ജീവിതമപ്പമായു,

ജരൂപനീതസ്സ ന സന്തി താണാ;

ഏതം ഭയം മരണേ പേക്ഖമാനോ,

ലോകാമിസം പജഹേ സന്തിപേക്ഖോ’’തി.

൪. അച്ചേന്തിസുത്തം

൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘അച്ചേന്തി കാലാ തരയന്തി രത്തിയോ,

വയോഗുണാ അനുപുബ്ബം ജഹന്തി;

ഏതം ഭയം മരണേ പേക്ഖമാനോ,

പുഞ്ഞാനി കയിരാഥ സുഖാവഹാനീ’’തി.

‘‘അച്ചേന്തി കാലാ തരയന്തി രത്തിയോ,

വയോഗുണാ അനുപുബ്ബം ജഹന്തി;

ഏതം ഭയം മരണേ പേക്ഖമാനോ,

ലോകാമിസം പജഹേ സന്തിപേക്ഖോ’’തി.

൫. കതിഛിന്ദസുത്തം

൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘കതി ഛിന്ദേ കതി ജഹേ, കതി ചുത്തരി ഭാവയേ;

കതി സങ്ഗാതിഗോ ഭിക്ഖു, ഓഘതിണ്ണോതി വുച്ചതീ’’തി.

‘‘പഞ്ച ഛിന്ദേ പഞ്ച ജഹേ, പഞ്ച ചുത്തരി ഭാവയേ;

പഞ്ച സങ്ഗാതിഗോ ഭിക്ഖു, ഓഘതിണ്ണോതി വുച്ചതീ’’തി.

൬. ജാഗരസുത്തം

൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘കതി ജാഗരതം സുത്താ, കതി സുത്തേസു ജാഗരാ;

കതിഭി [കതീഹി (സീ.)] രജമാദേതി, കതിഭി [കതീഹി (സീ.)] പരിസുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘പഞ്ച ജാഗരതം സുത്താ, പഞ്ച സുത്തേസു ജാഗരാ;

പഞ്ചഭി [പഞ്ചഹി (സീ.)] രജമാദേതി, പഞ്ചഭി [പഞ്ചഹി (സീ.)] പരിസുജ്ഝതീ’’തി.

൭. അപ്പടിവിദിതസുത്തം

൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘യേസം ധമ്മാ അപ്പടിവിദിതാ, പരവാദേസു നീയരേ [നിയ്യരേ (ക.)];

സുത്താ തേ നപ്പബുജ്ഝന്തി, കാലോ തേസം പബുജ്ഝിതു’’ന്തി.

‘‘യേസം ധമ്മാ സുപ്പടിവിദിതാ, പരവാദേസു ന നീയരേ;

തേ സമ്ബുദ്ധാ സമ്മദഞ്ഞാ, ചരന്തി വിസമേ സമ’’ന്തി.

൮. സുസമ്മുട്ഠസുത്തം

൮. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘യേസം ധമ്മാ സുസമ്മുട്ഠാ, പരവാദേസു നീയരേ;

സുത്താ തേ നപ്പബുജ്ഝന്തി, കാലോ തേസം പബുജ്ഝിതു’’ന്തി.

‘‘യേസം ധമ്മാ അസമ്മുട്ഠാ, പരവാദേസു ന നീയരേ;

തേ സമ്ബുദ്ധാ സമ്മദഞ്ഞാ, ചരന്തി വിസമേ സമ’’ന്തി.

൯. മാനകാമസുത്തം

൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ന മാനകാമസ്സ ദമോ ഇധത്ഥി,

ന മോനമത്ഥി അസമാഹിതസ്സ;

ഏകോ അരഞ്ഞേ വിഹരം പമത്തോ,

ന മച്ചുധേയ്യസ്സ തരേയ്യ പാര’’ന്തി.

‘‘മാനം പഹായ സുസമാഹിതത്തോ,

സുചേതസോ സബ്ബധി വിപ്പമുത്തോ;

ഏകോ അരഞ്ഞേ വിഹരം അപ്പമത്തോ,

സ മച്ചുധേയ്യസ്സ തരേയ്യ പാര’’ന്തി.

൧൦. അരഞ്ഞസുത്തം

൧൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘അരഞ്ഞേ വിഹരന്താനം, സന്താനം ബ്രഹ്മചാരിനം;

ഏകഭത്തം ഭുഞ്ജമാനാനം, കേന വണ്ണോ പസീദതീ’’തി.

‘‘അതീതം നാനുസോചന്തി, നപ്പജപ്പന്തി നാഗതം;

പച്ചുപ്പന്നേന യാപേന്തി, തേന വണ്ണോ പസീദതി’’.

‘‘അനാഗതപ്പജപ്പായ, അതീതസ്സാനുസോചനാ;

ഏതേന ബാലാ സുസ്സന്തി, നളോവ ഹരിതോ ലുതോ’’തി.

നളവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഓഘം നിമോക്ഖം ഉപനേയ്യം, അച്ചേന്തി കതിഛിന്ദി ച;

ജാഗരം അപ്പടിവിദിതാ, സുസമ്മുട്ഠാ മാനകാമിനാ;

അരഞ്ഞേ ദസമോ വുത്തോ, വഗ്ഗോ തേന പവുച്ചതി.

൨. നന്ദനവഗ്ഗോ

൧. നന്ദനസുത്തം

൧൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരാ താവതിംസകായികാ ദേവതാ നന്ദനേ വനേ അച്ഛരാസങ്ഘപരിവുതാ ദിബ്ബേഹി പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതാ സമങ്ഗീഭൂതാ പരിചാരിയമാനാ [പരിചാരിയമാനാ (സ്യാ. കം. ക.)] തായം വേലായം ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ന തേ സുഖം പജാനന്തി, യേ ന പസ്സന്തി നന്ദനം;

ആവാസം നരദേവാനം, തിദസാനം യസസ്സിന’’ന്തി.

‘‘ഏവം വുത്തേ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരാ ദേവതാ തം ദേവതം ഗാഥായ പച്ചഭാസി –

‘‘ന ത്വം ബാലേ പജാനാസി, യഥാ അരഹതം വചോ;

അനിച്ചാ സബ്ബസങ്ഖാരാ [സബ്ബേ സങ്ഖാരാ (സീ. സ്യാ. കം.)], ഉപ്പാദവയധമ്മിനോ;

ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝന്തി, തേസം വൂപസമോ സുഖോ’’തി.

൨. നന്ദതിസുത്തം

൧൨. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘നന്ദതി പുത്തേഹി പുത്തിമാ,

ഗോമാ [ഗോമികോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഗോഹി തഥേവ നന്ദതി;

ഉപധീഹി നരസ്സ നന്ദനാ,

ന ഹി സോ നന്ദതി യോ നിരൂപധീ’’തി.

‘‘സോചതി പുത്തേഹി പുത്തിമാ,

ഗോമാ ഗോഹി തഥേവ സോചതി;

ഉപധീഹി നരസ്സ സോചനാ,

ന ഹി സോ സോചതി യോ നിരൂപധീ’’തി.

൩. നത്ഥിപുത്തസമസുത്തം

൧൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘നത്ഥി പുത്തസമം പേമം, നത്ഥി ഗോസമിതം ധനം;

നത്ഥി സൂരിയസമാ [സുരിയസമാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ആഭാ, സമുദ്ദപരമാ സരാ’’തി.

‘‘നത്ഥി അത്തസമം പേമം, നത്ഥി ധഞ്ഞസമം ധനം;

നത്ഥി പഞ്ഞാസമാ ആഭാ, വുട്ഠി വേ പരമാ സരാ’’തി.

൪. ഖത്തിയസുത്തം

൧൪. ‘‘ഖത്തിയോ ദ്വിപദം സേട്ഠോ, ബലീബദ്ദോ [ബലിവദ്ദോ (സീ. പീ.), ബലിബദ്ദോ (സ്യാ. കം. ക.)] ചതുപ്പദം.

കോമാരീ സേട്ഠാ ഭരിയാനം, യോ ച പുത്താന പുബ്ബജോ’’തി.

‘‘സമ്ബുദ്ധോ ദ്വിപദം സേട്ഠോ, ആജാനീയോ ചതുപ്പദം;

സുസ്സൂസാ സേട്ഠാ ഭരിയാനം, യോ ച പുത്താനമസ്സവോ’’തി.

൫. സണമാനസുത്തം

൧൫. ‘‘ഠിതേ മജ്ഝന്ഹികേ [മജ്ഝന്തികേ (സബ്ബത്ഥ)] കാലേ, സന്നിസീവേസു പക്ഖിസു.

സണതേവ ബ്രഹാരഞ്ഞം [മഹാരഞ്ഞം (ക. സീ. സ്യാ. കം. ക.)], തം ഭയം പടിഭാതി മ’’ന്തി.

‘‘ഠിതേ മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ, സന്നിസീവേസു പക്ഖിസു;

സണതേവ ബ്രഹാരഞ്ഞം, സാ രതി പടിഭാതി മ’’ന്തി.

൬. നിദ്ദാതന്ദീസുത്തം

൧൬. ‘‘നിദ്ദാ തന്ദീ വിജമ്ഭിതാ [തന്ദി വിജമ്ഭികാ (സീ. പീ.)], അരതീ ഭത്തസമ്മദോ.

ഏതേന നപ്പകാസതി, അരിയമഗ്ഗോ ഇധ പാണിന’’ന്തി.

‘‘നിദ്ദം തന്ദിം വിജമ്ഭിതം, അരതിം ഭത്തസമ്മദം;

വീരിയേന [വിരിയേന (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നം പണാമേത്വാ, അരിയമഗ്ഗോ വിസുജ്ഝതീ’’തി.

൭. ദുക്കരസുത്തം

൧൭. ‘‘ദുക്കരം ദുത്തിതിക്ഖഞ്ച, അബ്യത്തേന ച സാമഞ്ഞം.

ബഹൂഹി തത്ഥ സമ്ബാധാ, യത്ഥ ബാലോ വിസീദതീ’’തി.

‘‘കതിഹം ചരേയ്യ സാമഞ്ഞം, ചിത്തം ചേ ന നിവാരയേ;

പദേ പദേ വിസീദേയ്യ, സങ്കപ്പാനം വസാനുഗോ’’തി.

‘‘കുമ്മോവ അങ്ഗാനി സകേ കപാലേ,

സമോദഹം ഭിക്ഖു മനോവിതക്കേ;

അനിസ്സിതോ അഞ്ഞമഹേഠയാനോ,

പരിനിബ്ബുതോ നൂപവദേയ്യ കഞ്ചീ’’തി.

൮. ഹിരീസുത്തം

൧൮. ‘‘ഹിരീനിസേധോ പുരിസോ, കോചി ലോകസ്മിം വിജ്ജതി.

യോ നിന്ദം അപബോധതി [അപബോധേതി (സ്യാ. കം. ക.)], അസ്സോ ഭദ്രോ കസാമിവാ’’തി.

‘‘ഹിരീനിസേധാ തനുയാ, യേ ചരന്തി സദാ സതാ;

അന്തം ദുക്ഖസ്സ പപ്പുയ്യ, ചരന്തി വിസമേ സമ’’ന്തി.

൯. കുടികാസുത്തം

൧൯. ‘‘കച്ചി തേ കുടികാ നത്ഥി, കച്ചി നത്ഥി കുലാവകാ;

കച്ചി സന്താനകാ നത്ഥി, കച്ചി മുത്തോസി ബന്ധനാ’’തി.

‘‘തഗ്ഘ മേ കുടികാ നത്ഥി, തഗ്ഘ നത്ഥി കുലാവകാ;

തഗ്ഘ സന്താനകാ നത്ഥി, തഗ്ഘ മുത്തോമ്ഹി ബന്ധനാ’’തി.

‘‘കിന്താഹം കുടികം ബ്രൂമി, കിം തേ ബ്രൂമി കുലാവകം;

കിം തേ സന്താനകം ബ്രൂമി, കിന്താഹം ബ്രൂമി ബന്ധന’’ന്തി.

‘‘മാതരം കുടികം ബ്രൂസി, ഭരിയം ബ്രൂസി കുലാവകം;

പുത്തേ സന്താനകേ ബ്രൂസി, തണ്ഹം മേ ബ്രൂസി ബന്ധന’’ന്തി.

‘‘സാഹു തേ കുടികാ നത്ഥി, സാഹു നത്ഥി കുലാവകാ;

സാഹു സന്താനകാ നത്ഥി, സാഹു മുത്തോസി ബന്ധനാ’’തി.

൧൦. സമിദ്ധിസുത്തം