൧൦. ദുതിയഅപുത്തകസുത്തം

൧൩൧. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ദിവാ ദിവസ്സ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദ, കുതോ നു ത്വം, മഹാരാജ, ആഗച്ഛസി ദിവാ ദിവസ്സാ’’തി?

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയം സേട്ഠി ഗഹപതി കാലങ്കതോ. തമഹം അപുത്തകം സാപതേയ്യം രാജന്തേപുരം അതിഹരിത്വാ ആഗച്ഛാമി. സതം, ഭന്തേ, സതസഹസ്സാനി ഹിരഞ്ഞസ്സേവ, കോ പന വാദോ രൂപിയസ്സ! തസ്സ ഖോ പന, ഭന്തേ, സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ ഏവരൂപോ ഭത്തഭോഗോ അഹോസി – കണാജകം ഭുഞ്ജതി ബിലങ്ഗദുതിയം. ഏവരൂപോ വത്ഥഭോഗോ അഹോസി – സാണം ധാരേതി തിപക്ഖവസനം. ഏവരൂപോ യാനഭോഗോ അഹോസി – ജജ്ജരരഥകേന യാതി പണ്ണഛത്തകേന ധാരിയമാനേനാ’’തി.

‘‘ഏവമേതം, മഹാരാജ, ഏവമേതം, മഹാരാജ! ഭൂതപുബ്ബം സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി ഗഹപതി തഗ്ഗരസിഖിം നാമ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം പിണ്ഡപാതേന പടിപാദേസി. ‘ദേഥ സമണസ്സ പിണ്ഡ’ന്തി വത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. ദത്വാ ച പന പച്ഛാ വിപ്പടിസാരീ അഹോസി – ‘വരമേതം പിണ്ഡപാതം ദാസാ വാ കമ്മകരാ വാ ഭുഞ്ജേയ്യു’ന്തി. ഭാതു ച പന ഏകപുത്തകം സാപതേയ്യസ്സ കാരണാ ജീവിതാ വോരോപേസി.

‘‘യം ഖോ സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി ഗഹപതി തഗ്ഗരസിഖിം പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം പിണ്ഡപാതേന പടിപാദേസി, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന സത്തക്ഖത്തും സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജി. തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ സത്തക്ഖത്തും സേട്ഠിത്തം കാരേസി. യം ഖോ സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി ഗഹപതി ദത്വാ പച്ഛാ വിപ്പടിസാരീ അഹോസി – ‘വരമേതം പിണ്ഡപാതം ദാസാ വാ കമ്മകരാ വാ ഭുഞ്ജേയ്യു’ന്തി, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന നാസ്സുളാരായ ഭത്തഭോഗായ ചിത്തം നമതി, നാസ്സുളാരായ വത്ഥഭോഗായ ചിത്തം നമതി, നാസ്സുളാരായ യാനഭോഗായ ചിത്തം നമതി, നാസ്സുളാരാനം പഞ്ചന്നം കാമഗുണാനം ഭോഗായ ചിത്തം നമതി. യം ഖോ സോ, മഹാരാജ, സേട്ഠി ഗഹപതി ഭാതു ച പന ഏകപുത്തകം സാപതേയ്യസ്സ കാരണാ ജീവിതാ വോരോപേസി, തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന ബഹൂനി വസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതാനി ബഹൂനി വസ്സസഹസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചിത്ഥ. തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ഇദം സത്തമം അപുത്തകം സാപതേയ്യം രാജകോസം പവേസേതി. തസ്സ ഖോ, മഹാരാജ, സേട്ഠിസ്സ ഗഹപതിസ്സ പുരാണഞ്ച പുഞ്ഞം പരിക്ഖീണം, നവഞ്ച പുഞ്ഞം അനുപചിതം. അജ്ജ പന, മഹാരാജ, സേട്ഠി ഗഹപതി മഹാരോരുവേ നിരയേ പച്ചതീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ, സേട്ഠി ഗഹപതി മഹാരോരുവം നിരയം ഉപപന്നോ’’തി. ‘‘ഏവം, മഹാരാജ, സേട്ഠി ഗഹപതി മഹാരോരുവം നിരയം ഉപപന്നോ’’തി. ഇദമവോച…പേ….

‘‘ധഞ്ഞം ധനം രജതം ജാതരൂപം, പരിഗ്ഗഹം വാപി യദത്ഥി കിഞ്ചി;

ദാസാ കമ്മകരാ പേസ്സാ, യേ ചസ്സ അനുജീവിനോ.

‘‘സബ്ബം നാദായ ഗന്തബ്ബം, സബ്ബം നിക്ഖിപ്പഗാമിനം [നിക്ഖീപഗാമിനം (സ്യാ. കം. ക.)];

യഞ്ച കരോതി കായേന, വാചായ ഉദ ചേതസാ.

‘‘തഞ്ഹി തസ്സ സകം ഹോതി, തഞ്ച ആദായ ഗച്ഛതി;

തഞ്ചസ്സ അനുഗം ഹോതി, ഛായാവ അനപായിനീ.

‘‘തസ്മാ കരേയ്യ കല്യാണം, നിചയം സമ്പരായികം;

പുഞ്ഞാനി പരലോകസ്മിം, പതിട്ഠാ ഹോന്തി പാണിന’’ന്തി.

ദുതിയോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ജടിലാ പഞ്ച രാജാനോ, ദോണപാകകുരേന ച;

സങ്ഗാമേന ദ്വേ വുത്താനി, മല്ലികാ [ധീതരാ (ബഹൂസു)] ദ്വേ അപ്പമാദേന ച;

അപുത്തകേന ദ്വേ വുത്താ, വഗ്ഗോ തേന പവുച്ചതീതി.