൧൦. സമിദ്ധിസുത്തം

൨൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി തപോദാരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സമിദ്ധി രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ യേന തപോദാ തേനുപസങ്കമി ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിതും. തപോദേ ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ ഏകചീവരോ അട്ഠാസി ഗത്താനി പുബ്ബാപയമാനോ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം തപോദം ഓഭാസേത്വാ യേന ആയസ്മാ സമിദ്ധി തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ വേഹാസം ഠിതാ ആയസ്മന്തം സമിദ്ധിം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘അഭുത്വാ ഭിക്ഖസി ഭിക്ഖു, ന ഹി ഭുത്വാന ഭിക്ഖസി;

ഭുത്വാന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖസ്സു, മാ തം കാലോ ഉപച്ചഗാ’’തി.

‘‘കാലം വോഹം ന ജാനാമി, ഛന്നോ കാലോ ന ദിസ്സതി;

തസ്മാ അഭുത്വാ ഭിക്ഖാമി, മാ മം കാലോ ഉപച്ചഗാ’’തി.

അഥ ഖോ സാ ദേവതാ പഥവിയം [പഠവിയം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പതിട്ഠഹിത്വാ ആയസ്മന്തം സമിദ്ധിം ഏതദവോച – ‘‘ദഹരോ ത്വം ഭിക്ഖു, പബ്ബജിതോ സുസു കാളകേസോ, ഭദ്രേന യോബ്ബനേന സമന്നാഗതോ, പഠമേന വയസാ, അനിക്കീളിതാവീ കാമേസു. ഭുഞ്ജ, ഭിക്ഖു, മാനുസകേ കാമേ; മാ സന്ദിട്ഠികം ഹിത്വാ കാലികം അനുധാവീ’’തി.

‘‘ന ഖ്വാഹം, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികം ഹിത്വാ കാലികം അനുധാവാമി. കാലികഞ്ച ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ഹിത്വാ സന്ദിട്ഠികം അനുധാവാമി. കാലികാ ഹി, ആവുസോ, കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ; ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. സന്ദിട്ഠികോ അയം ധമ്മോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’’തി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖു, കാലികാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ? കഥം സന്ദിട്ഠികോ അയം ധമ്മോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’’തി?

‘‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, നവോ അചിരപബ്ബജിതോ അധുനാഗതോ ഇമം ധമ്മവിനയം. ന താഹം [ന ഖ്വാഹം (സീ. പീ.)] സക്കോമി വിത്ഥാരേന ആചിക്ഖിതും. അയം സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ രാജഗഹേ വിഹരതി തപോദാരാമേ. തം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പുച്ഛ. യഥാ തേ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തഥാ നം ധാരേയ്യാസീ’’തി.

‘‘ന ഖോ, ഭിക്ഖു, സുകരോ സോ ഭഗവാ അമ്ഹേഹി ഉപസങ്കമിതും, അഞ്ഞാഹി മഹേസക്ഖാഹി ദേവതാഹി പരിവുതോ. സചേ ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, തം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പുച്ഛേയ്യാസി, മയമ്പി ആഗച്ഛേയ്യാമ ധമ്മസ്സവനായാ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ സമിദ്ധി തസ്സാ ദേവതായ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സമിദ്ധി ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ യേന തപോദാ തേനുപസങ്കമിം ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിതും. തപോദേ ഗത്താനി പരിസിഞ്ചിത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ ഏകചീവരോ അട്ഠാസിം ഗത്താനി പുബ്ബാപയമാനോ. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം തപോദം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ വേഹാസം ഠിതാ ഇമായ ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘അഭുത്വാ ഭിക്ഖസി ഭിക്ഖു, ന ഹി ഭുത്വാന ഭിക്ഖസി;

ഭുത്വാന ഭിക്ഖു ഭിക്ഖസ്സു, മാ തം കാലോ ഉപച്ചഗാ’’തി.

‘‘ഏവം വുത്തേ അഹം, ഭന്തേ, തം ദേവതം ഗാഥായ പച്ചഭാസിം –

‘‘കാലം വോഹം ന ജാനാമി, ഛന്നോ കാലോ ന ദിസ്സതി;

തസ്മാ അഭുത്വാ ഭിക്ഖാമി, മാ മം കാലോ ഉപച്ചഗാ’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭന്തേ, സാ ദേവതാ പഥവിയം പതിട്ഠഹിത്വാ മം ഏതദവോച – ‘ദഹരോ ത്വം, ഭിക്ഖു, പബ്ബജിതോ സുസു കാളകേസോ, ഭദ്രേന യോബ്ബനേന സമന്നാഗതോ, പഠമേന വയസാ, അനിക്കീളിതാവീ കാമേസു. ഭുഞ്ജ, ഭിക്ഖു, മാനുസകേ കാമേ; മാ സന്ദിട്ഠികം ഹിത്വാ കാലികം അനുധാവീ’’’തി.

‘‘ഏവം വുത്താഹം, ഭന്തേ, തം ദേവതം ഏതദവോചം – ‘ന ഖ്വാഹം, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികം ഹിത്വാ കാലികം അനുധാവാമി; കാലികഞ്ച ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ഹിത്വാ സന്ദിട്ഠികം അനുധാവാമി. കാലികാ ഹി, ആവുസോ, കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ; ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ. സന്ദിട്ഠികോ അയം ധമ്മോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’’’തി.

‘‘ഏവം വുത്തേ, ഭന്തേ, സാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖു, കാലികാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ; ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ? കഥം സന്ദിട്ഠികോ അയം ധമ്മോ അകാലികോ ഏഹിപസ്സികോ ഓപനേയ്യികോ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബോ വിഞ്ഞൂഹീ’തി? ഏവം വുത്താഹം, ഭന്തേ, തം ദേവതം ഏതദവോചം – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, നവോ അചിരപബ്ബജിതോ അധുനാഗതോ ഇമം ധമ്മവിനയം, ന താഹം സക്കോമി വിത്ഥാരേന ആചിക്ഖിതും. അയം സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ രാജഗഹേ വിഹരതി തപോദാരാമേ. തം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പുച്ഛ. യഥാ തേ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തഥാ നം ധാരേയ്യാസീ’’’തി.

‘‘ഏവം വുത്തേ, ഭന്തേ, സാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘ന ഖോ, ഭിക്ഖു, സുകരോ സോ ഭഗവാ അമ്ഹേഹി ഉപസങ്കമിതും, അഞ്ഞാഹി മഹേസക്ഖാഹി ദേവതാഹി പരിവുതോ. സചേ ഖോ, ത്വം ഭിക്ഖു, തം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പുച്ഛേയ്യാസി, മയമ്പി ആഗച്ഛേയ്യാമ ധമ്മസ്സവനായാ’തി. സചേ, ഭന്തേ, തസ്സാ ദേവതായ സച്ചം വചനം, ഇധേവ സാ ദേവതാ അവിദൂരേ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, സാ ദേവതാ ആയസ്മന്തം സമിദ്ധിം ഏതദവോച – ‘‘പുച്ഛ, ഭിക്ഖു, പുച്ഛ, ഭിക്ഖു, യമഹം അനുപ്പത്താ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തം ദേവതം ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

‘‘അക്ഖേയ്യസഞ്ഞിനോ സത്താ, അക്ഖേയ്യസ്മിം പതിട്ഠിതാ;

അക്ഖേയ്യം അപരിഞ്ഞായ, യോഗമായന്തി മച്ചുനോ.

‘‘അക്ഖേയ്യഞ്ച പരിഞ്ഞായ, അക്ഖാതാരം ന മഞ്ഞതി;

തഞ്ഹി തസ്സ ന ഹോതീതി, യേന നം വജ്ജാ ന തസ്സ അത്ഥി;

സചേ വിജാനാസി വദേഹി യക്ഖാ’’തി [യക്ഖീതി (പീ. ക.)].

‘‘ന ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഇമസ്സ ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തഥാ ഭാസതു യഥാഹം ഇമസ്സ ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ജാനേയ്യ’’ന്തി.

‘‘സമോ വിസേസീ ഉദ വാ [അഥവാ (സീ. പീ.)] നിഹീനോ,

യോ മഞ്ഞതീ സോ വിവദേഥ [സോപി വദേഥ (ക.)] തേന;

തീസു വിധാസു അവികമ്പമാനോ,

സമോ വിസേസീതി ന തസ്സ ഹോതി;

സചേ വിജാനാസി വദേഹി യക്ഖാ’’തി.

‘‘ഇമസ്സാപി ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ന വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തഥാ ഭാസതു യഥാഹം ഇമസ്സ ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ജാനേയ്യ’’ന്തി.

‘‘പഹാസി സങ്ഖം ന വിമാനമജ്ഝഗാ, അച്ഛേച്ഛി [അച്ഛേജ്ജി (സ്യാ. കം. ക.)] തണ്ഹം ഇധ നാമരൂപേ;

തം ഛിന്നഗന്ഥം അനിഘം നിരാസം, പരിയേസമാനാ നാജ്ഝഗമും;

ദേവാ മനുസ്സാ ഇധ വാ ഹുരം വാ, സഗ്ഗേസു വാ സബ്ബനിവേസനേസു;

സചേ വിജാനാസി വദേഹി യക്ഖാ’’തി.

‘‘ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സങ്ഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി –

‘‘പാപം ന കയിരാ വചസാ മനസാ,

കായേന വാ കിഞ്ചന സബ്ബലോകേ;

കാമേ പഹായ സതിമാ സമ്പജാനോ,

ദുക്ഖം ന സേവേഥ അനത്ഥസംഹിത’’ന്തി.

നന്ദനവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

നന്ദനാ നന്ദതി ചേവ, നത്ഥിപുത്തസമേന ച;

ഖത്തിയോ സണമാനോ ച, നിദ്ദാതന്ദീ ച ദുക്കരം;

ഹിരീ കുടികാ നവമോ, ദസമോ വുത്തോ സമിദ്ധിനാതി.