൧. സീവകസുത്തവണ്ണനാ

൨൬൯. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ മോളിയസീവകോതി സീവകോതി തസ്സ നാമം. ചൂളാ പനസ്സ അത്ഥി, തസ്മാ മോളിയസീവകോതി വുച്ചതി. പരിബ്ബാജകോതി ഛന്നപരിബ്ബാജകോ. പിത്തസമുട്ഠാനാനീതി പിത്തപച്ചയാനി. വേദയിതാനീതി വേദനാ. തത്ഥ പിത്തപച്ചയാ തിസ്സോ വേദനാ ഉപ്പജ്ജന്തി. കഥം? ഏകച്ചോ ഹി ‘‘പിത്തം മേ കുപിതം ദുജ്ജാനം ഖോ പന ജീവിത’’ന്തി ദാനം ദേതി, സീലം സമാദിയതി ഉപോസഥകമ്മം കരോതി, ഏവമസ്സ കുസലവേദനാ ഉപ്പജ്ജതി. ഏകച്ചോ ‘‘പിത്തഭേസജ്ജം കരിസ്സാമീ’’തി പാണം ഹനതി, അദിന്നം ആദിയതി, മുസാ ഭണതി, ദസ ദുസ്സീല്യകമ്മാനി കരോതി, ഏവമസ്സ അകുസലവേദനാ ഉപ്പജ്ജതി. ഏകച്ചോ ‘‘ഏത്തകേനപി മേ ഭേസജ്ജകരണേന പിത്തം ന വൂപസമ്മതി, അലം യം ഹോതി. തം ഹോതൂ’’തി മജ്ഝത്തോ കായികവേദനം അധിവാസേന്തോ നിപജ്ജതി, ഏവം അസ്സ അബ്യാകതവേദനാ ഉപ്പജ്ജതി.

സാമമ്പി ഖോ ഏതന്തി തം തം പിത്തവികാരം ദിസ്വാ അത്തനാപി ഏതം വേദിതബ്ബം. സച്ചസമ്മതന്തി ഭൂതസമ്മതം. ലോകോപി ഹിസ്സ സരീരേ സബലവണ്ണതാദിപിത്തവികാരം ദിസ്വാ ‘‘പിത്തമസ്സ കുപിത’’ന്തി ജാനാതി. തസ്മാതി യസ്മാ സാമഞ്ച വിദിതം ലോകസ്സ ച സച്ചസമ്മതം അതിധാവന്തി, തസ്മാ. സേമ്ഹസമുട്ഠാനാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏത്ഥ പന സന്നിപാതികാനീതി തിണ്ണമ്പി പിത്താദീനം കോപേന സമുട്ഠിതാനി. ഉതുപരിണാമജാനീതി വിസഭാഗഉതുതോ ജാതാനി. ജങ്ഗലദേസവാസീനഞ്ഹി അനുപദേസേ വസന്താനം വിസഭാഗോ ഉതു ഉപ്പജ്ജതി, അനുപദേസവാസീനഞ്ച ജങ്ഗലദേസേതി ഏവം മലയസമുദ്ദതീരാദിവസേനാപി ഉതുവിസഭാഗതാ ഉപ്പജ്ജതിയേവ. തതോ ജാതാതി ഉതുപരിണാമജാതാനി നാമ.

വിസമപരിഹാരജാനീതി മഹാഭാരവഹനസുധാകോട്ടനാദിതോ വാ അവേലായ ചരന്തസ്സ സപ്പഡംസകൂപപാതാദിതോ വാ വിസമപരിഹാരതോ ജാതാനി. ഓപക്കമികാനീതി ‘‘അയം ചോരോ വാ പാരദാരികോ വാ’’തി ഗഹേത്വാ ജണ്ണുകകപ്പരമുഗ്ഗരാദീഹി നിപ്പോഥനഉപക്കമം പച്ചയം കത്വാ ഉപ്പന്നാനി. ഏതം ബഹി ഉപക്കമം ലഭിത്വാ കോചി വുത്തനയേനേവ കുസലം കരോതി, കോചി അകുസലം, കോചി അധിവാസേന്തോ നിപജ്ജതി. കമ്മവിപാകജാനീതി കേവലം കമ്മവിപാകതോ, ജാതാനി. തേസുപി ഹി ഉപ്പന്നേസു വുത്തനയേനേവ കോചി കുസലം കരോതി, കോചി അകുസലം, കോചി അധിവാസേന്തോ നിപജ്ജതി. ഏവം സബ്ബവാരേസു തിവിധാവ വേദനാ ഹോന്തി.

തത്ഥ പുരിമേഹി സത്തഹി കാരണേഹി ഉപ്പന്നാ സാരീരികാ വേദനാ സക്കാ പടിബാഹിതും, കമ്മവിപാകജാനം പന സബ്ബഭേസജ്ജാനിപി സബ്ബപരിത്താനിപി നാലം പടിഘാതായ. ഇമസ്മിം സുത്തേ ലോകവോഹാരോ നാമ കഥിതോതി.