൫. വിസാഖപഞ്ചാലപുത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ന ഉക്ഖിപേ നോ ച പരിക്ഖിപേ പരേതി ആയസ്മതോ വിസാഖസ്സ പഞ്ചാലപുത്തസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ ഇതോ ചുദ്ദസേ കപ്പേ പച്ചന്തഗാമേ ദലിദ്ദകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം ഫലപരിയേസനം ചരന്തേഹി തസ്മിം ഗാമേ മനുസ്സേഹി സദ്ധിം അരഞ്ഞം ഗതോ തത്ഥ ഏകം പച്ചേകബുദ്ധം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ വല്ലിഫലം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ മണ്ഡലികരാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിസാഖോതി ലദ്ധനാമോ പഞ്ചാലരാജധീതുയാ പുത്തഭാവതോ പച്ഛാ പഞ്ചാലപുത്തോതി പഞ്ഞായിത്ഥ. സോ പിതരി മതേ രജ്ജം കാരേന്തോ സത്ഥരി അത്തനോ ഗാമസമീപഗതേ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സത്ഥാരാ സദ്ധിം സാവത്ഥിം ഗതോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൩൯.൩൧-൩൬) –

‘‘സബ്ബേ ജനാ സമാഗമ്മ, അഗമിംസു വനം തദാ;

ഫലമന്വേസമാനാ തേ, അലഭിംസു ഫലം തദാ.

‘‘തത്ഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, സയമ്ഭും അപരാജിതം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വല്ലിഫലമദാസഹം.

‘‘ചതുദ്ദസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ ഥേരോ ഞാതീനം അനുകമ്പായ ജാതിഭൂമിം അഗമാസി. തത്ഥ മനുസ്സാ ഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ കാലേന കാലം ധമ്മം സുണന്താ ഏകദിവസം ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ധമ്മകഥികോ ഹോതീ’’തി ധമ്മകഥികലക്ഖണം പുച്ഛിംസു. ഥേരോ തേസം ധമ്മകഥികലക്ഖണം കഥേന്തോ –

൨൦൯. ‘‘ന ഉക്ഖിപേ നോ ച പരിക്ഖിപേ പരേ, ന ഓക്ഖിപേ പാരഗതം ന ഏരയേ;

ന ചത്തവണ്ണം പരിസാസു ബ്യാഹരേ, അനുദ്ധതോ സമ്മിതഭാണി സുബ്ബതോ.

൨൧൦. ‘‘സുസുഖുമനിപുണത്ഥദസ്സിനാ, മതികുസലേന നിവാതവുത്തിനാ;

സംസേവിതബുദ്ധസീലിനാ, നിബ്ബാനം ന ഹി തേന ദുല്ലഭ’’ന്തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തത്ഥ ന ഉക്ഖിപേതി അത്താനം ന ഉക്ഖിപേയ്യ, ജാതിആദീഹി ബാഹുസച്ചാദീഹി ച അത്തുക്കംസനം ന കരേയ്യ. നോ ച പരിക്ഖിപേ പരേതി പരേ പരപുഗ്ഗലേ തേഹേവ ജാതിആദീഹി നോ പരിക്ഖിപേ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ന ഖിപേയ്യ ഗുണപരിധംസനവസേന വാ ന ഖിപേയ്യ. ന ഓക്ഖിപേ പരേ ഇച്ചേവം സമ്ബന്ധോ. പരേ ഓജ്ഝാപനവസേന ന ഓക്ഖിപേ ഹേട്ഠതോ കത്വാ പരേ ന ഓലോകാപേയ്യ, ന ഓജ്ഝാപേയ്യാതി അത്ഥോ. ‘‘ന ഉക്ഖിപേ’’തി കേചി പഠന്തി, സോ ഏവത്ഥോ. പാരഗതന്തി സംസാരപാരം വിയ വിജ്ജായ പാരം ഗതം ഖീണാസവം തേവിജ്ജം ഛളഭിഞ്ഞം വാ ന ഏരയേ ന ഘട്ടയേ ന ആസാദേയ്യ. ന ചത്തവണ്ണം പരിസാസു ബ്യാഹരേതി അത്തനോ വണ്ണം ഗുണം ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനോ ഖത്തിയപരിസാദീസു ന ഭാസേയ്യ. അനുദ്ധതോതി ഉദ്ധച്ചരഹിതോ. ഉദ്ധതസ്സ ഹി വചനം നാദിയന്തി. സമ്മിതഭാണീതി സമ്മദേവ മിതഭാണീ, കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസഞ്ഹിതമേവ വാചം ഭാസനസീലോതി അത്ഥോ. ഇതോ അഞ്ഞഥാ വദന്തസ്സ വചനം അഗഹണീയം ഹോതി. സുബ്ബതോതി സുന്ദരവതോ സീലസമ്പന്നോ. ‘‘സിയാ’’തി കിരിയാപദം ആനേത്വാ യോജേതബ്ബം.

ഏവം ഥേരോ സങ്ഖേപേനേവ ധമ്മകഥികലക്ഖണം വത്വാ തേസം ഗുണാനം അത്തനി ലബ്ഭമാനതം അധിമുച്ചിത്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ അഭിപ്പസന്നം മഹാജനം ഞത്വാ ‘‘ഏവംവിധസ്സ ധമ്മകഥികസ്സ വിമുത്തായതനസന്നിസ്സിതസ്സ ന നിബ്ബാനം ദുല്ലഭം, അഥ ഖോ സുലഭമേവാ’’തി ദസ്സേന്തോ ‘‘സുസുഖുമനിപുണത്ഥദസ്സിനാ’’തി ദുതിയഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ.

വിസാഖപഞ്ചാലപുത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.