൩. ബ്രഹ്മാലിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

കസ്സിന്ദ്രിയാനി സമഥങ്ഗതാനീതി ആയസ്മതോ ബ്രഹ്മാലിത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ വന്ദിത്വാ പാദഫലം അദാസി. സത്ഥാ അനുമോദനം വത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലരട്ഠേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ബ്രഹ്മാലീതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഹേതുസമ്പത്തിയാ ചോദിയമാനോ സംസാരേ സഞ്ജാതസംവേഗോ താദിസേന കല്യാണമിത്തസന്നിസ്സയേന ബുദ്ധസാസനേ പബ്ബജിത്വാ പതിരൂപകമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ ഞാണസ്സ പരിപാകഗതത്താ നചിരസ്സേവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൬൩-൬൭) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹം;

രഥിയം പടിപജ്ജന്തം, പാദഫലം അദാസഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ മഗ്ഗസുഖേന ഫലസുഖേന വീതിനാമേന്തോ ഏകദിവസം പധാനപരിഗ്ഗാഹകേന ഥേരേന തസ്മിം അരഞ്ഞായതനേ ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസ്സ വുത്തം പധാനാനുയോഗം പരിഗ്ഗണ്ഹന്തോ –

൨൦൫. ‘‘കസ്സിന്ദ്രിയാനി സമഥങ്ഗതാനി, അസ്സാ യഥാ സാരഥിനാ സുദന്താ;

പഹീനമാനസ്സ അനാസവസ്സ, ദേവാപി കസ്സ പിഹയന്തി താദിനോ.

൨൦൬. ‘‘മയ്ഹിന്ദ്രിയാനി സമഥങ്ഗതാനി, അസ്സാ യഥാ സാരഥിനാ സുദന്താ;

പഹീനമാനസ്സ അനാസവസ്സ, ദേവാപി മയ്ഹം പിഹയന്തി താദിനോ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തസ്സത്ഥോ – ഇമസ്മിം അരഞ്ഞായതനേ വസന്തേസു ഭിക്ഖൂസു കസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഥേരസ്സ വാ നവസ്സ വാ മജ്ഝിമസ്സ വാ ഛേകേന സാരഥിനാ സുദന്താ അസ്സാ വിയ മനച്ഛട്ഠാനി ഇന്ദ്രിയാനി സമഥം ദന്തഭാവം നിബ്ബിസേവനഭാവം ഗതാനി. കസ്സ നവവിധമ്പി മാനം പഹായ ഠിതത്താ പഹീനമാനസ്സ ചതുന്നമ്പി ആസവാനം അഭാവേന അനാസവസ്സ ഇട്ഠാദീസു താദിലക്ഖണപ്പത്തിയാ താദിനോ ദേവാപി പിഹയന്തി മനുസ്സാപി സമ്മാപടിപത്തിദസ്സനാദിനാ ച ആദരേന പത്ഥേന്തീതി.

തത്ഥ ച ഗാഥായം പുരിമഡ്ഢേന അനാഗാമിമഗ്ഗാധിഗമോ പുട്ഠോ, അനാഗാമിനോപി ഹി ഇന്ദ്രിയാനി പഹീനകാമരാഗബ്യാപാദതായ സമഥം നിബ്ബിസേവനതം ഗതാനി ഹോന്തി. ഇതരേന അരഹത്തമഗ്ഗപടിലാഭോ, അരഹാ ഹി ‘‘പഹീനമാനോ അനാസവോ താദീ’’തി ച വുച്ചതി.

അഥായസ്മാ ബ്രഹ്മാലി പധാനപരിഗ്ഗാഹകേന വുത്തം ‘‘കസ്സിന്ദ്രിയാനീ’’തി ഗാഥം പച്ചനുഭാസി. തദത്ഥം അത്തൂപനായികവസേന വിസ്സജ്ജേന്തോ ‘‘മയ്ഹിന്ദ്രിയാനീ’’തിആദികായ ദുതിയഗാഥായ അഞ്ഞം ബ്യാകാസി, തത്ഥ മയ്ഹിന്ദ്രിയാനീതി മമ ചക്ഖാദീനി ഇന്ദ്രിയാനി. സേസം വുത്തനയമേവ.

ബ്രഹ്മാലിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.