൭. നന്ദകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യഥാപി ഭദ്ദോ ആജഞ്ഞോതി ആയസ്മതോ നന്ദകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ പച്ചന്തദേസേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ വനചാരികോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ ഏകദിവസം സത്ഥു ചങ്കമനട്ഠാനം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ വാലുകാ ഓകിരി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ചമ്പായം ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ നന്ദകോതി നാമം അകംസു. ജേട്ഠകഭാതാ പനസ്സ ഭരതോ നാമ. തസ്സ പുബ്ബയോഗോ അനന്തരവത്ഥുസ്മിം ആവിഭവിസ്സതി. തേ ഉഭോപി വിഞ്ഞുതം പത്വാ ആയസ്മന്തം സോണം കോളിവിസം പബ്ബജിതം സുത്വാ ‘‘സോണോപി നാമ തഥാസുഖുമാലോ പബ്ബജി, കിമങ്ഗം പന മയ’’ന്തി പബ്ബജിംസു. തേസു ഭരതോ നചിരസ്സേവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. നന്ദകോ പന കിലേസാനം ബലവഭാവേന താവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേതും നാസക്ഖി, വിപസ്സനായ കമ്മം കരോതി ഏവ. അഥസ്സ ഭരതത്ഥേരോ ആസയം ഞത്വാ അവസ്സയോ ഭവിതുകാമോ തം പച്ഛാസമണം കത്വാ വിഹാരതോ നിക്ഖമിത്വാ മഗ്ഗസമീപേ നിസിന്നോ വിപസ്സനാകഥം കഥേസി.

തേന ച സമയേന സകടസത്ഥേ ഗച്ഛന്തേ ഏകോ സകടേ യുത്തോ ഗോണോ ചിക്ഖല്ലട്ഠാനേ സകടം ഉദ്ധരിതും അസക്കോന്തോ പരിപതി. തതോ നം സത്ഥവാഹോ സകടാ മോചേത്വാ തിണഞ്ച പാനീയഞ്ച ദത്വാ പരിസ്സമം അപനേത്വാ പുന ധുരേ യോജേസി. തതോ ഗോണോ വൂപസന്തപരിസ്സമോ ലദ്ധബലോ തം സകടം ചിക്ഖല്ലട്ഠാനതോ ഉദ്ധരിത്വാ ഥലേ പതിട്ഠാപേസി. അഥ ഭരതത്ഥേരോ നന്ദകസ്സ ‘‘പസ്സസി നോ ത്വം, ആവുസോ നന്ദക, ഇമസ്സ കമ്മ’’ന്തി തം നിദസ്സേത്വാ തേന ‘‘പസ്സാമീ’’തി വുത്തേ ‘‘ഇമമത്ഥം സുട്ഠു ഉപധാരേഹീ’’തി ആഹ. ഇതരോ ‘‘യഥായം ഗോണോ വൂപസന്തപരിസ്സമോ പങ്കട്ഠാനതോ ഭാരം ഉബ്ബഹതി, ഏവം മയാപി സംസാരപങ്കതോ അത്താ ഉദ്ധരിതബ്ബോ’’തി തമേവാരമ്മണം കത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൮.൯൦-൯൫) –

‘‘മിഗലുദ്ദോ പുരേ ആസിം, അരഞ്ഞേ കാനനേ അഹം;

വാതമിഗം ഗവേസന്തോ, ചങ്കമം അദ്ദസം അഹം.

‘‘ഉച്ഛങ്ഗേന പുലിനം ഗയ്ഹ, ചങ്കമേ ഓകിരിം അഹം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സുഗതസ്സ സിരീമതോ.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, പുലിനം ഓകിരിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുലിനസ്സ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ ജേട്ഠഭാതികസ്സ ഭരതത്ഥേരസ്സ സന്തികേ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൭൩. ‘‘യഥാപി ഭദ്ദോ ആജഞ്ഞോ, ഖലിത്വാ പതിതിട്ഠതി;

ഭിയ്യോ ലദ്ധാന സംവേഗം, അദീനോ വഹതേ ധുരം.

൧൭൪. ‘‘ഏവം ദസ്സനസമ്പന്നം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാവകം;

ആജാനീയം മം ധാരേഥ, പുത്തം ബുദ്ധസ്സ ഓരസ’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ ഭിയ്യോ ലദ്ധാന സംവേഗം, അദീനോ വഹതേ ധുരന്തി ‘‘മയ്ഹം ജാതിബലവീരിയാനം അനനുച്ഛവികമേതം യദിദം ആഗതസ്സ ഭാരസ്സ അവഹന’’ന്തി സംവേഗം ലഭിത്വാ അദീനോ അദീനമാനസോ അലീനചിത്തോ. ‘‘അലീനോ’’തി വാ പാഠോ, സോ ഏവ അത്ഥോ. ഭിയ്യോ പുനപ്പുനം ഭിയ്യോസോമത്തായ അത്തനോ ധുരം ഭാരം വഹതേ ഉബ്ബഹതി. സേസം ഹേട്ഠാ രമണീയവിഹാരിത്ഥേരസ്സ ഗാഥാവണ്ണനായം വുത്തനയമേവ.

നന്ദകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.