൬. പുണ്ണമാസത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പഞ്ച നീവരണേ ഹിത്വാതിആദികാ ആയസ്മതോ പുണ്ണമാസത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥരി അരഞ്ഞേ വിഹരന്തേ പംസുകൂലചീവരം ദുമസാഖായ ലഗ്ഗേത്വാ ഗന്ധകുടിം പവിട്ഠേ ധനുഹത്ഥോ ഗഹനം പവിട്ഠോ സത്ഥു പംസുകൂലം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ധനും നിക്ഖിപിത്വാ ബുദ്ധഗുണേ അനുസ്സരിത്വാ പംസുകൂലം വന്ദി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം കുടുമ്ബിയകുലേ നിബ്ബത്തി. തസ്സ കിര ജാതദിവസേ തസ്മിം ഗേഹേ സബ്ബഭാജനാനി സുവണ്ണരതനമയേഹി മാസേഹി പരിപുണ്ണാനേവ അഹേസും. തേനസ്സ പുണ്ണമാസോത്വേവ നാമം അകംസു. സോ വയപ്പത്തോ ദാരപരിഗ്ഗഹം കത്വാ ഏകസ്മിം പുത്തേ ഉപ്പന്നേ ഘരാവാസം പഹായ പബ്ബജിത്വാ ഗാമകാവാസേ വസന്തോ ഘടേന്തോ വായമന്തോ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൯.൧-൮) –

‘‘തിസ്സോ നാമാസി ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ;

പംസുകൂലം ഠപേത്വാന, വിഹാരം പാവിസീ ജിനോ.

‘‘വിനതം ധനുമാദായ, ഭക്ഖത്ഥായ ചരിം അഹം;

മണ്ഡലഗ്ഗം ഗഹേത്വാന, കാനനം പാവിസിം അഹം.

‘‘തത്ഥദ്ദസം പംസുകൂലം, ദുമഗ്ഗേ ലഗ്ഗിതം തദാ;

ചാപം തത്ഥേവ നിക്ഖിപ്പ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വിപുലായ ച പീതിയാ;

ബുദ്ധസേട്ഠം സരിത്വാന, പംസുകൂലം അവന്ദഹം.

‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, പംസുകൂലമവന്ദഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, വന്ദനായ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ സാവത്ഥിം ഉപഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ സുസാനേ വസതി, തസ്സ ച അചിരാഗതസ്സേവ സതോ പുത്തോ കാലമകാസി. ദാരകമാതാ ഥേരസ്സ ആഗതഭാവം സുത്വാ, ‘‘മാ ഇദം അപുത്തകം സാപതേയ്യം രാജാനോ ഹരേയ്യു’’ന്തി തം ഉപ്പബ്ബാജേതുകാമാ മഹതാ പരിവാരേന ഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ പടിസന്ഥാരം കത്വാ പലോഭേതും ആരഭി. ഥേരോ അത്തനോ വീതരാഗഭാവജാനാപനത്ഥം ആകാസേ ഠത്വാ അത്തനോ പടിപത്തികിത്തനമുഖേന തസ്സാ ധമ്മം ദേസേന്തോ –

൧൭൧. ‘‘പഞ്ച നീവരണേ ഹിത്വാ, യോഗക്ഖേമസ്സ പത്തിയാ;

ധമ്മാദാസം ഗഹേത്വാന, ഞാണദസ്സനമത്തനോ.

൧൭൨. ‘‘പച്ചവേക്ഖിം ഇമം കായം, സബ്ബം സന്തരബാഹിരം;

അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച, തുച്ഛോ കായോ അദിസ്സഥാ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

തത്ഥ പഞ്ച നീവരണേ ഹിത്വാതി കാമച്ഛന്ദാദികേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ഝാനാധിഗമേന വിദ്ധംസേത്വാ. യോഗക്ഖേമസ്സ പത്തിയാതി കാമയോഗാദീഹി ചതൂഹി യോഗേഹി ഖേമസ്സ അനുപദ്ദുതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ അധിഗമായ. ധമ്മാദാസന്തി ധമ്മഭൂതം ആദാസം. യഥാ ഹി ആദാസോ ഓലോകേന്തസ്സ രൂപകായേ ഗുണാഗുണം ആദംസേതി, ഏവം വിപസ്സനാസങ്ഖാതോ ധമ്മാനം സാമഞ്ഞവിസേസാവബോധനതോ ഞാണദസ്സനഭൂതോ ധമ്മാദാസോ വിപസ്സന്തസ്സ വോദാനസംകിലേസധമ്മവിഭാവനേന തപ്പഹാനസാധനേന ച വിസേസതോ നാമകായേ ഗുണം ആദംസേതി. തേനാഹ –

‘‘ധമ്മാദാസം ഗഹേത്വാന, ഞാണദസ്സനമത്തനോ;

പച്ചവേക്ഖിം ഇമം കായം, സബ്ബം സന്തരബാഹിര’’ന്തി. –

ഇമം കായം ധമ്മസമൂഹം മമ അത്തഭാവം അജ്ഝത്തികബാഹിരായതനഭാവതോ സന്തരബാഹിരം സബ്ബം അനവസേസം ധമ്മാദാസം ഗഹേത്വാ ‘‘അനിച്ച’’ന്തിപി ‘‘ദുക്ഖ’’ന്തിപി ‘‘അനത്താ’’തിപി പതിഅവേക്ഖിം ഞാണചക്ഖുനാ പസ്സിം. ഏവം പസ്സതാ ച മയാ അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ചാതി അത്തനോ സന്താനേ പരസന്താനേ ച തുച്ഛോ കായോ അദിസ്സഥ നിച്ചസാരാദിവിരഹിതോ തുച്ഛോ ഖന്ധപഞ്ചകസങ്ഖാതോ അത്തഭാവകായോ ഞാണചക്ഖുനാ യാഥാവതോ അപസ്സിത്ഥ. സകലമ്പി ഹി ഖന്ധപഞ്ചകം ‘‘അവിജ്ജാനിവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ബാലസ്സ തണ്ഹാസംയുത്തസ്സ ഏവമയം കായോ സമുദാഗതോ’’തിആദീസു (സം. നി. ൨.൧൯) ‘‘കായോ’’തി വുച്ചതി. ‘‘അദിസ്സഥാ’’തി ച ഇമിനാ യദേവ കായേ ദട്ഠബ്ബം, തം ദിട്ഠം, ന ദാനിസ്സ കിഞ്ചി മയാ പസ്സിതബ്ബം അത്ഥീതി കതകിച്ചതം ദസ്സേന്തോ അഞ്ഞം ബ്യാകാസി. ഏവം ഥേരോ ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുരാണദുതിയികായ ധമ്മം ദേസേത്വാ തം സരണേസു ച സീലേസു ച സമ്പതിട്ഠാപേത്വാ ഉയ്യോജേസി.

പുണ്ണമാസത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.