൫. വീതസോകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

കേസേ മേ ഓലിഖിസ്സന്തീതിആദികാ ആയസ്മതോ വീതസോകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ബ്രാഹ്മണാനം വിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ കാമേ പഹായ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ മഹതാ ഇസിഗണേന പരിവുതോ അരഞ്ഞേ വസന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ ഹട്ഠതുട്ഠോ ‘‘ഉദുമ്ബരപുപ്ഫസദിസാ ദുല്ലഭദസ്സനാ ബുദ്ധാ ഭഗവന്തോ, ഇദാനേവ ഉപഗന്തബ്ബാ’’തി മഹതിയാ പരിസായ സദ്ധിം സത്ഥാരം ദട്ഠും ഗച്ഛന്തോ ദിയഡ്ഢയോജനേ സേസേ ബ്യാധികോ ഹുത്വാ ബുദ്ധഗതായ സഞ്ഞായ കാലങ്കതോ ദേവേസു ഉപ്പജ്ജിത്വാ അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അട്ഠാരസവസ്സാധികാനം ദ്വിന്നം വസ്സസതാനം മത്ഥകേ ധമ്മാസോകരഞ്ഞോ കനിട്ഠഭാതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, തസ്സ വീതസോകോതി നാമ അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ഖത്തിയകുമാരേഹി സിക്ഖിതബ്ബവിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ ഗിരിദത്തത്ഥേരം നിസ്സായ ഗിഹിഭൂതോ സുത്തന്തപിടകേ അഭിധമ്മപിടകേ ച വിസാരദോ ഹുത്വാ ഏകദിവസം മസ്സുകമ്മസമയേ കപ്പകസ്സ ഹത്ഥതോ ആദാസം ഗഹേത്വാ കായം ഓലോകേന്തോ വലിതപലിതാദീനി ദിസ്വാ സഞ്ജാതസംവേഗോ വിപസ്സനായ ചിത്തം ഓതാരേത്വാ ഭാവനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ തസ്മിംയേവ ആസനേ സോതാപന്നോ ഹുത്വാ ഗിരിദത്തത്ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൯.൯-൨൬) –

‘‘അജ്ഝായകോ മന്തധരോ, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ;

ലക്ഖണേ ഇതിഹാസേ ച, സനിഘണ്ഡുസകേടുഭേ.

‘‘നദീസോതപടിഭാഗാ, സിസ്സാ ആയന്തി മേ തദാ;

തേസാഹം മന്തേ വാചേമി, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതോ.

‘‘സിദ്ധത്ഥോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജി താവദേ;

തമന്ധകാരം നാസേത്വാ, ഞാണാലോകം പവത്തയി.

‘‘മമ അഞ്ഞതരോ സിസ്സോ, സിസ്സാനം സോ കഥേസി മേ;

സുത്വാന തേ ഏതമത്ഥം, ആരോചേസും മമം തദാ.

‘‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, സബ്ബഞ്ഞൂ ലോകനായകോ;

തസ്സാനുവത്തതി ജനോ, ലാഭോ അമ്ഹം ന വിജ്ജതി.

‘‘അധിച്ചുപ്പത്തികാ ബുദ്ധാ, ചക്ഖുമന്തോ മഹായസാ;

യംനൂനാഹം ബുദ്ധസേട്ഠം, പസ്സേയ്യം ലോകനായകം.

‘‘അജിനം മേ ഗഹേത്വാന, വാകചീരം കമണ്ഡലും;

അസ്സമാ അഭിനിക്ഖമ്മ, സിസ്സേ ആമന്തയിം അഹം.

‘‘ഓദുമ്ബരികപുപ്ഫംവ, ചന്ദമ്ഹി സസകം യഥാ;

വായസാനം യഥാ ഖീരം, ദുല്ലഭോ ലോകനായകോ.

‘‘ബുദ്ധോ ലോകമ്ഹി ഉപ്പന്നോ, മനുസ്സത്തമ്പി ദുല്ലഭം;

ഉഭോസു വിജ്ജമാനേസു, സവനഞ്ച സുദുല്ലഭം.

‘‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, ചക്ഖും ലച്ഛാമ നോ ഭവം;

ഏഥ സബ്ബേ ഗമിസ്സാമ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസന്തികം.

‘‘കമണ്ഡലുധരാ സബ്ബേ, ഖരാജിനനിവാസിനോ;

തേ ജടാഭാരഭരിതാ, നിക്ഖമും വിപിനാ തദാ.

‘‘യുഗമത്തം പേക്ഖമാനാ, ഉത്തമത്ഥം ഗവേസിനോ;

ആസത്തിദോസരഹിതാ, അസമ്ഭീതാവ കേസരീ.

‘‘അപ്പകിച്ചാ അലോലുപ്പാ, നിപകാ സന്തവുത്തിനോ;

ഉഞ്ഛായ ചരമാനാ തേ, ബുദ്ധസേട്ഠമുപാഗമും.

‘‘ദിയഡ്ഢയോജനേ സേസേ, ബ്യാധി മേ ഉപപജ്ജഥ;

ബുദ്ധസേട്ഠം സരിത്വാന, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൧൬൯. ‘‘കേസേ മേ ഓലിഖിസ്സന്തി, കപ്പകോ ഉപസങ്കമി;

തതോ ആദാസമാദായ, സരീരം പച്ചവേക്ഖിസം.

൧൭൦. ‘‘തുച്ഛോ കായോ അദിസ്സിത്ഥ, അന്ധകാരേ തമോ ബ്യഗാ;

സബ്ബേ ചോളാ സമുച്ഛിന്നാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ കേസേ മേ ഓലിഖിസ്സന്തി, കപ്പകോ ഉപസങ്കമീതി ഗിഹികാലേ മസ്സുകമ്മസമയേ ‘‘മമ കേസേ ഓലിഖിസ്സം കപ്പേമീ’’തി കേസാദീനം ഛേദനാദിവസേന കപ്പനതോ കപ്പകോ ന്ഹാപിതോ മം ഉപഗച്ഛി. തതോതി കപ്പകതോ. സരീരം പച്ചവേക്ഖിസന്തി സബ്ബകായികേ ആദാസേ പലിതവലിതമുഖനിമിത്താദിദസ്സനമുഖേന ‘‘അഭിഭൂതോ വത ജരായ മേ കായോ’’തി ജരാഭിഭൂതം അത്തനോ സരീരം പച്ചവേക്ഖിം. ഏവം പച്ചവേക്ഖതോ ച തുച്ഛോ കായോ അദിസ്സിത്ഥ നിച്ചധുവസുഖസഭാവാദീഹി രിത്തോ ഹുത്വാ മേ കായോ അദിസ്സഥ പഞ്ഞായി. കസ്മാ? അന്ധകാരേ തമോ ബ്യഗാ യേന അയോനിസോമനസികാരസങ്ഖാതേന തമസാ അത്തനോ കായേ അന്ധഗതാ വിജ്ജമാനമ്പി അസുഭാദിസഭാവം അപസ്സന്താ അവിജ്ജമാനം സുഭാദിആകാരം ഗണ്ഹന്തി, തസ്മിം അന്ധകാരേ അന്ധകരണട്ഠാനേ കായേ യോനിസോമനസികാരസങ്ഖാതേന ഞാണാലോകേന അവിജ്ജാതമോ വിഗതോ, തതോ ഏവ സബ്ബേ ചോളാ സമുച്ഛിന്നാ ചോരാ വിയ കുസലഭണ്ഡച്ഛേദനതോ, സാധൂഹി അലാതബ്ബതോ അസങ്ഗഹേതബ്ബതോ സങ്കാരകൂടാദീസു ഛഡ്ഡിതപിലോതികഖണ്ഡം വിയ ഇസ്സരജനേന അരിയജനേന ജിഗുച്ഛിതബ്ബതായ ചോളാ വിയാതി വാ ‘‘ചോളാ’’തി ലദ്ധനാമാ കിലേസാ സമുച്ഛിന്നാ. അഗ്ഗമഗ്ഗേന സമുഗ്ഘാടിതത്താ ഏവ ച നേസം നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി നത്ഥീതി.

വീതസോകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.