൪. വല്ലിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യം കിച്ചം ദള്ഹവീരിയേനാതിആദികാ ആയസ്മതോ വല്ലിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സുമേധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ വിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ അസീതികോടിവിഭവം പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ പബ്ബതപാദേ അരഞ്ഞായതനേ ഏകിസ്സാ നദിയാ തീരേ അസ്സമം കാരേത്വാ വിഹരന്തോ അത്തനോ അനുഗ്ഗണ്ഹനത്ഥം ഉപഗതം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ അജിനചമ്മം പത്ഥരിത്വാ അദാസി. തത്ഥ നിസിന്നം ഭഗവന്തം പുപ്ഫേഹി ച ചന്ദനേന ച പൂജേത്വാ അമ്ബഫലാനി ദത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദി. തസ്സ ഭഗവാ നിസിന്നാസനസമ്പത്തിം പകാസേന്തോ അനുമോദനം വത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേസാലിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ‘‘കണ്ഹമിത്തോ’’തി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ സത്ഥു വേസാലിഗമനേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ മഹാകച്ചാനത്ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജി. സോ മന്ദപഞ്ഞോ ദന്ധപരക്കമോ ച ഹുത്വാ ചിരം കാലം വിഞ്ഞും സബ്രഹ്മചാരിം നിസ്സായേവ വസതി. ഭിക്ഖൂ ‘‘യഥാ നാമ വല്ലി രുക്ഖാദീസു കിഞ്ചി അനിസ്സായ വഡ്ഢിതും ന സക്കോതി, ഏവമയമ്പി കഞ്ചി പണ്ഡിതം അനിസ്സായ വഡ്ഢിതും ന സക്കോതീ’’തി വല്ലിയോത്വേവ സമുദാചരിംസു. അപരഭാഗേ പന വേണുദത്തത്ഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ തസ്സ ഓവാദേ ഠത്വാ സതോ സമ്പജാനോ ഹുത്വാ വിഹരന്തോ ഞാണസ്സ പരിപാകം ഗതത്താ പടിപത്തിക്കമം ഥേരം പുച്ഛന്തോ –

൧൬൭. ‘‘യം കിച്ചം ദള്ഹവീരിയേന, യം കിച്ചം ബോദ്ധുമിച്ഛതാ;

കരിസ്സം നാവരജ്ഝിസ്സം, പസ്സ വീരിയം പരക്കമം.

൧൬൮. ‘‘ത്വഞ്ച മേ മഗ്ഗമക്ഖാഹി, അഞ്ജസം അമതോഗധം;

അഹം മോനേന മോനിസ്സം, ഗങ്ഗാസോതോവ സാഗര’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ യം കിച്ചം ദള്ഹവീരിയേനാതി ദള്ഹേന വീരിയേന ഥിരേന പരക്കമേന, ദള്ഹവീരിയേന വാ പുരിസധോരയ്ഹേന യം കിച്ചം കാതബ്ബം പടിപജ്ജിതബ്ബം. യം കിച്ചം ബോദ്ധുമിച്ഛതാതി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി നിബ്ബാനമേവ വാ ബോദ്ധും ബുജ്ഝിതും ഇച്ഛന്തേന പടിവിജ്ഝിതുകാമേന യം കിച്ചം കരണീയം. കരിസ്സം നാവരജ്ഝിസ്സന്തി തമഹം ദാനി കരിസ്സം ന വിരാധേസ്സം, യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജിസ്സാമി. പസ്സ വീരിയം പരക്കമന്തി യഥാ പടിപജ്ജമാനേ ധമ്മേ വിധിനാ ഈരണതോ ‘‘വീരിയം’’, പരം പരം ഠാനം അക്കമനതോ ‘‘പരക്കമോ’’തി ച ലദ്ധനാമം സമ്മാവായാമം പസ്സ ന സദ്ധമേവാതി അത്തനോ കത്തുകാമതം ദസ്സേതി.

ത്വഞ്ചാതി കമ്മട്ഠാനദായകം കല്യാണമിത്തം ആലപതി. മേതി മയ്ഹം. മഗ്ഗമക്ഖാഹീതി അരിയമഗ്ഗം കഥേഹി, ലോകുത്തരമഗ്ഗസമ്പാപകം ചതുസച്ചകമ്മട്ഠാനം കഥേഹീതി അത്ഥോ. അഞ്ജസന്തി ഉജുകം മജ്ഝിമപടിപദാഭാവേന അന്തദ്വയസ്സ അനുപഗമനതോ. അമതേ നിബ്ബാനേ സമ്പാപകഭാവേന പതിട്ഠിതത്താ അമതോഗധം. മോനേനാതി ഞാണേന മഗ്ഗപഞ്ഞായ. മോനിസ്സന്തി ജാനിസ്സം നിബ്ബാനം പടിവിജ്ഝിസ്സം പാപുണിസ്സം. ഗങ്ഗാസോതോവ സാഗരന്തി യഥാ ഗങ്ഗായ സോതോ സാഗരം സമുദ്ദം അവിരജ്ഝന്തോ ഏകംസതോ ഓഗാഹതി, ഏവം ‘‘അഹം കമ്മട്ഠാനം അനുയുഞ്ജന്തോ മഗ്ഗഞാണേന നിബ്ബാനം അധിഗമിസ്സാമി, തസ്മാ തം കമ്മട്ഠാനം മേ ആചിക്ഖഥാ’’തി ഥേരം കമ്മട്ഠാനം യാചി.

തം സുത്വാ വേണുദത്തത്ഥേരോ തസ്സ കമ്മട്ഠാനം അദാസി. സോപി കമ്മട്ഠാനം അനുയുഞ്ജന്തോ നചിരസ്സേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൯.൭൫-൧൦൫) –

‘‘പഞ്ച കാമഗുണേ ഹിത്വാ, പിയരൂപേ മനോരമേ;

അസീതി കോടിയോ ഹിത്വാ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

‘‘പബ്ബജിത്വാന കായേന, പാപകമ്മം വിവജ്ജയിം;

വചീദുച്ചരിതം ഹിത്വാ, നദീകൂലേ വസാമഹം.

‘‘ഏകകം മം വിഹരന്തം, ബുദ്ധസേട്ഠോ ഉപാഗമി;

നാഹം ജാനാമി ബുദ്ധോതി, അകാസിം പടിസന്ഥാരം.

‘‘കരിത്വാ പടിസന്ഥാരം, നാമഗോത്തമപുച്ഛഹം;

ദേവതാനുസി ഗന്ധബ്ബോ, അദു സക്കോ പുരിന്ദദോ.

‘‘കോ വാ ത്വം കസ്സ വാ പുത്തോ, മഹാബ്രഹ്മാ ഇധാഗതോ;

വിരോചേസി ദിസാ സബ്ബാ, ഉദയം സൂരിയോ യഥാ.

‘‘സഹസ്സാരാനി ചക്കാനി, പാദേ ദിസ്സന്തി മാരിസ;

കോ വാ ത്വം കസ്സ വാ പുത്തോ, കഥം ജാനേമു തം മയം.

‘‘നാമഗോത്തം പവേദേഹി, സംസയം അപനേഹി മേ;

നമ്ഹി ദേവാ ന ഗന്ധബ്ബോ, നമ്ഹി സക്കോ പുരിന്ദദോ.

‘‘ബ്രഹ്മഭാവോ ച മേ നത്ഥി, ഏതേസം ഉത്തമോ അഹം;

അതീതോ വിസയം തേസം, ദാലയിം കാമബന്ധനം.

‘‘സബ്ബേ കിലേസേ ഝാപേത്വാ, പത്തോ സമ്ബോധിമുത്തമം;

തസ്സ വാചം സുണിത്വാഹം, ഇദം വചനമബ്രവിം.

‘‘യദി ബുദ്ധോസി സബ്ബഞ്ഞൂ, നിസീദ ത്വം മഹാമുനേ;

തമഹം പൂജയിസ്സാമി, ദുക്ഖസ്സന്തകരോ തുവം.

‘‘പത്ഥരിത്വാജിനചമ്മം, അദാസി സത്ഥുനോ അഹം;

നിസീദി തത്ഥ ഭഗവാ, സീഹോവ ഗിരിഗബ്ഭരേ.

‘‘ഖിപ്പം പബ്ബതമാരുയ്ഹ, അമ്ബസ്സ ഫലമഗ്ഗഹിം;

സാലകല്യാണികം പുപ്ഫം, ചന്ദനഞ്ച മഹാരഹം.

‘‘ഖിപ്പം പഗ്ഗയ്ഹ തം സബ്ബം, ഉപേത്വാ ലോകനായകം;

ഫലം ബുദ്ധസ്സ ദത്വാന, സാലപുപ്ഫമപൂജയിം.

‘‘ചന്ദനം അനുലിമ്പിത്വാ, അവന്ദിം സത്ഥുനോ അഹം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വിപുലായ ച പീതിയാ.

‘‘അജിനമ്ഹി നിസീദിത്വാ, സുമേധോ ലോകനായകോ;

മമ കമ്മം പകിത്തേസി, ഹാസയന്തോ മമം തദാ.

‘‘ഇമിനാ ഫലദാനേന, ഗന്ധമാലേഹി ചൂഭയം;

പഞ്ചവീസേ കപ്പസതേ, ദേവലോകേ രമിസ്സതി.

‘‘അനൂനമനസങ്കപ്പോ, വസവത്തീ ഭവിസ്സതി;

ഛബ്ബീസതികപ്പസതേ, മനുസ്സത്തം ഗമിസ്സതി.

‘‘ഭവിസ്സതി ചക്കവത്തീ, ചാതുരന്തോ മഹിദ്ധികോ;

വേഭാരം നാമ നഗരം, വിസ്സകമ്മേന മാപിതം.

‘‘ഹേസ്സതി സബ്ബസോവണ്ണം, നാനാരതനഭൂസിതം;

ഏതേനേവ ഉപായേന, സംസരിസ്സതി സോ ഭവേ.

‘‘സബ്ബത്ഥ പൂജിതോ ഹുത്വാ, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ;

പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, ബ്രഹ്മബന്ധു ഭവിസ്സതി.

‘‘അഗാരാ അഭിനിക്ഖമ്മ, അനഗാരീ ഭവിസ്സതി;

അഭിഞ്ഞാപാരഗൂ ഹുത്വാ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

‘‘ഇദം വത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, സുമേധോ ലോകനായകോ;

മമ നിജ്ഝായമാനസ്സ, പക്കാമി അനിലഞ്ജസേ.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘തുസിതതോ ചവിത്വാന, നിബ്ബത്തിം മാതുകുച്ഛിയം;

ഭോഗേ മേ ഊനതാ നത്ഥി, യമ്ഹി ഗബ്ഭേ വസാമഹം.

‘‘മാതുകുച്ഛിഗതേ മയി, അന്നപാനഞ്ച ഭോജനം;

മാതുയാ മമ ഛന്ദേന, നിബ്ബത്തതി യദിച്ഛകം.

‘‘ജാതിയാ പഞ്ചവസ്സേന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

ഓരോപിതമ്ഹി കേസമ്ഹി, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘പുബ്ബകമ്മം ഗവേസന്തോ, ഓരേന നാദ്ദസം അഹം;

തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, മമ കമ്മമനുസ്സരിം.

‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

തവ സാസനമാഗമ്മ, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, യം ബുദ്ധമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ഥേരോ ഇമായേവ ഗാഥാ അഭാസീതി.

വല്ലിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.