൨. ജോതിദാസത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യേ ഖോ തേതി ആയസ്മതോ ജോതിദാസത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം പിണ്ഡായ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ കാസുമാരികഫലം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ പാദിയത്ഥജനപദേ വിഭവസമ്പന്നസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ജോതിദാസോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ഘരമാവസന്തോ ഏകദിവസം മഹാകസ്സപത്ഥേരം അത്തനോ ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ ഭോജേത്വാ ഥേരസ്സ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ അത്തനോ ഗാമസമീപേ പബ്ബതേ മഹന്തം വിഹാരം കാരേത്വാ ഥേരം തത്ഥ വാസേത്വാ ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹന്തോ ഥേരസ്സ ധമ്മദേസനായ പടിലദ്ധസംവേഗോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൫൧-൫൬) –

‘‘കണികാരംവ ജോതന്തം, നിസിന്നം പബ്ബതന്തരേ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ലോകജേട്ഠം നരാസഭം.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

കാസുമാരികമാദായ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ തീണി പിടകാനി ഉഗ്ഗഹേത്വാ വിസേസതോ വിനയപിടകേ സുകുസലഭാവം പത്വാ ദസവസ്സികോ പരിസുപട്ഠാകോ ച ഹുത്വാ ബഹൂഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവന്തം വന്ദിതും സാവത്ഥിം ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ അദ്ധാനപരിസ്സമവിനോദനത്ഥം തിത്ഥിയാനം ആരാമം പവിസിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഏകം പഞ്ചതപം തപന്തം ബ്രാഹ്മണം ദിസ്വാ, ‘‘കിം, ബ്രാഹ്മണ, അഞ്ഞസ്മിം തപനീയേ അഞ്ഞം തപതീ’’തി ആഹ. തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ കുപിതോ, ‘‘ഭോ, മുണ്ഡക, കിം അഞ്ഞം തപനീയ’’ന്തി ആഹ. ഥേരോ തസ്സ –

‘‘കോപോ ച ഇസ്സാ പരഹേഠനാ ച, മാനോ ച സാരമ്ഭമദോ പമാദോ;

തണ്ഹാ അവിജ്ജാ ഭവസങ്ഗതീ ച, തേ തപ്പനീയാ ന ഹി രൂപഖന്ധോ’’തി. –

ഗാഥായ ധമ്മം ദേസേസി. തം സുത്വാ സോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്മിം തിത്ഥിയാരാമേ സബ്ബേ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ ച ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിംസു. ഥേരോ തേഹി സദ്ധിം സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ കതിപാഹം തത്ഥ വസിത്വാ അത്തനോ ജാതിഭൂമിംയേവ ഗതോ ദസ്സനത്ഥം ഉപഗതേസു ഞാതകേസു നാനാലദ്ധികേ യഞ്ഞസുദ്ധികേ ഓവദന്തോ –

൧൪൩. ‘‘യേ ഖോ തേ വേഠമിസ്സേന, നാനത്തേന ച കമ്മുനാ;

മനുസ്സേ ഉപരുന്ധന്തി, ഫരുസൂപക്കമാ ജനാ;

തേപി തത്ഥേവ കീരന്തി, ന ഹി കമ്മം പനസ്സതി.

൧൪൪. ‘‘യം കരോതി നരോ കമ്മം, കല്യാണം യദി പാപകം;

തസ്സ തസ്സേവ ദായാദോ, യം യം കമ്മം പകുബ്ബതീ’’തി. – ഗാഥാദ്വയം അഭാസി;

തത്ഥ യേതി അനിയമുദ്ദേസോ. തേതി അനിയമതോ ഏവ പടിനിദ്ദേസോ. പദദ്വയസ്സാപി ‘‘ജനാ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഖോതി നിപാതമത്തം. വേഠമിസ്സേനാതി വരത്തഖണ്ഡാദിനാ സീസാദീസു വേഠദാനേന. ‘‘വേധമിസ്സേനാ’’തിപി പാളി, സോ ഏവത്ഥോ. നാനത്തേന ച കമ്മുനാതി ഹനനഘാതനഹത്ഥപാദാദിച്ഛേദനേന ഖുദ്ദകസേളദാനാദിനാ ച നാനാവിധേന പരൂപഘാതകമ്മേന. മനുസ്സേതി നിദസ്സനമത്തം, തസ്മാ യേ കേചി സത്തേതി അധിപ്പായോ. ഉപരുന്ധന്തീതി വിബാധേന്തി. ഫരുസൂപക്കമാതി ദാരുണപയോഗാ, കുരൂരകമ്മന്താതി അത്ഥോ. ജനാതി സത്താ. തേപി തത്ഥേവ കീരന്തീതി തേ വുത്തപ്പകാരാ പുഗ്ഗലാ യാഹി കമ്മകാരണാഹി അഞ്ഞേ ബാധിംസു. തത്ഥേവ താസുയേവ കാരണാസു സയമ്പി കീരന്തി പക്ഖിപീയന്തി, തഥാരൂപംയേവ ദുക്ഖം അനുഭവന്തീതി അത്ഥോ. ‘‘തഥേവ കീരന്തീ’’തി ച പാഠോ, യഥാ സയം അഞ്ഞേസം ദുക്ഖം അകംസു, തഥേവ അഞ്ഞേഹി കരീയന്തി, ദുക്ഖം പാപീയന്തീതി അത്ഥോ, കസ്മാ? ന ഹി കമ്മം പനസ്സതി കമ്മഞ്ഹി ഏകന്തം ഉപചിതം വിപാകം അദത്വാ ന വിഗച്ഛതി, അവസേസപച്ചയസമവായേ വിപച്ചതേവാതി അധിപ്പായോ.

ഇദാനി ‘‘ന ഹി കമ്മം പനസ്സതീ’’തി സങ്ഖേപതോ വുത്തമത്ഥം വിഭജിത്വാ സത്താനം കമ്മസ്സകതം വിഭാവേതും ‘‘യം കരോതീ’’തി ഗാഥം അഭാസി. തസ്സത്ഥോ യം കമ്മം കല്യാണം കുസലം, യദി വാ പാപകം അകുസലം സത്തോ കരോതി, കരോന്തോ ച തത്ഥ യം കമ്മം യഥാ ഫലദാനസമത്ഥം ഹോതി, തഥാ പകുബ്ബതി ഉപചിനോതി. തസ്സ തസ്സേവ ദായാദോതി തസ്സ തസ്സേവ കമ്മഫലസ്സ ഗണ്ഹനതോ തേന തേന കമ്മേന ദാതബ്ബവിപാകസ്സ ഭാഗീ ഹോതീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘കമ്മസ്സകാ, മാണവ, സത്താ കമ്മദായാദാ’’തിആദി (മ. നി. ൩.൨൮൯). ഇമാ ഗാഥാ സുത്വാ ഥേരസ്സ ഞാതകാ കമ്മസ്സകതായം പതിട്ഠഹിംസൂതി.

ജോതിദാസത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.