൮. അജ്ജുനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അസക്ഖിം വത അത്താനന്തി ആയസ്മതോ അജ്ജുനത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സീഹയോനിയം നിബ്ബത്തോ ഏകദിവസം അരഞ്ഞേ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസിന്നം സത്ഥാരം ദിസ്വാ ‘‘അയം ഖോ ഇമസ്മിം കാലേ സബ്ബസേട്ഠോ പുരിസസീഹോ’’തി പസന്നമാനസോ സുപുപ്ഫിതസാലസാഖം ഭഞ്ജിത്വാ സത്ഥാരം പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം സേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തി. അജ്ജുനോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ നിഗണ്ഠേഹി കതപരിചയോ ഹുത്വാ ‘‘ഏവാഹം അമതം അധിഗമിസ്സാമീ’’തി വിവട്ടജ്ഝാസയതായ ദഹരകാലേയേവ നിഗണ്ഠേസു പബ്ബജിത്വാ തത്ഥ സാരം അലഭന്തോ സത്ഥു യമകപാടിഹാരിയം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹാ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൪.൬൦-൬൫) –

‘‘മിഗരാജാ തദാ ആസിം, അഭിജാതോ സുകേസരീ;

ഗിരിദുഗ്ഗം ഗവേസന്തോ, അദ്ദസം ലോകനായകം.

‘‘അയം നു ഖോ മഹാവീരോ, നിബ്ബാപേതി മഹാജനം;

യംനൂനാഹം ഉപാസേയ്യം, ദേവദേവം നരാസഭം.

‘‘സാഖം സാലസ്സ ഭഞ്ജിത്വാ, സകോസം പുപ്ഫമാഹരിം;

ഉപഗന്ത്വാന സമ്ബുദ്ധം, അദാസിം പുപ്ഫമുത്തമം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ ച നവമേ കപ്പേ, വിരോചനസനാമകാ;

തയോ ആസിംസു രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അനുത്തരസുഖാധിഗമസമ്ഭൂതേന പീതിവേഗേന ഉദാനം ഉദാനേന്തോ –

൮൮. ‘‘അസക്ഖിം വത അത്താനം, ഉദ്ധാതും ഉദകാ ഥലം;

വുയ്ഹമാനോ മഹോഘേവ, സച്ചാനി പടിവിജ്ഝഹ’’ന്തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ അസക്ഖിന്തി സക്കോസിം. വതാതി വിമ്ഹയേ നിപാതോ. അതിവിമ്ഹയനീയഞ്ഹേതം യദിദം സച്ചപടിവേധോ. തേനാഹ –

‘‘തം കിംമഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കതമം നു ഖോ ദുക്കരതരം വാ ദുരഭിസമ്ഭവതരം വാ, യം സത്തധാ ഭിന്നസ്സ വാലസ്സ കോടിയാ കോടിം പടിവിജ്ഝേയ്യാ’’തിആദി (സം. നി. ൫.൧൧൧൫)?

അത്താനന്തി നിയകജ്ഝത്തം സന്ധായ വദതി. യോ ഹി പരോ ന ഹോതി സോ അത്താതി. ഉദ്ധാതുന്തി ഉദ്ധരിതും, ‘‘ഉദ്ധട’’ന്തിപി പാഠോ. ഉദകാതി സംസാരമഹോഘസങ്ഖാതാ ഉദകാ. ഥലന്തി നിബ്ബാനഥലം. വുയ്ഹമാനോ മഹോഘേവാതി മഹണ്ണവേ വുയ്ഹമാനോ വിയ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ നാമ ഗമ്ഭീരവിത്ഥതേ അപ്പതിട്ഠേ മഹതി ഉദകോഘേ വേഗസാ വുയ്ഹമാനോ പുരിസോ കേനചി അത്ഥകാമേന ഉപനീതം ഫിയാരിത്തസമ്പന്നം ദള്ഹനാവം ലഭിത്വാ സുഖേനേവ തതോ അത്താനം ഉദ്ധരിതും സക്കുണേയ്യ പാരം പാപുണേയ്യ, ഏവമേവാഹം സംസാരമഹോഘേ കിലേസാഭിസങ്ഖാരവേഗേന വുയ്ഹമാനോ സത്ഥാരാ ഉപനീതം സമഥവിപസ്സനുപേതം അരിയമഗ്ഗനാവം ലഭിത്വാ തതോ അത്താനം ഉദ്ധരിതും നിബ്ബാനഥലം പത്തും അഹോ അസക്ഖിന്തി. യഥാ പന അസക്ഖി, തം ദസ്സേതും ‘‘സച്ചാനി പടിവിജ്ഝഹ’’ന്തി ആഹ. യസ്മാ അഹം ദുക്ഖാദീനി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി പരിഞ്ഞാപഹാനസച്ഛികിരിയാഭാവനാപടിവേധേന പടിവിജ്ഝിം അരിയമഗ്ഗഞാണേന അഞ്ഞാസിം, തസ്മാ അസക്ഖിം വത അത്താനം ഉദ്ധാതും ഉദകാ ഥലന്തി യോജനാ.

അജ്ജുനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.