൯. (പഠമ) ദേവസഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉത്തിണ്ണാ പങ്കപലിപാതി ആയസ്മതോ ദേവസഭത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ പാരാവതയോനിയം നിബ്ബത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പിയാലഫലം ഉപനേസി. സത്ഥാ തസ്സ പസാദസംവഡ്ഢനത്ഥം തം പരിഭുഞ്ജി. സോ തേന അതിവിയ പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ കാലേന കാലം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ചിത്തം പസാദേതി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അഞ്ഞതരസ്സ മണ്ഡലികരഞ്ഞോ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ തരുണകാലേയേവ രജ്ജേ പതിട്ഠിതോ രജ്ജസുഖമനുഭവന്തോ വുദ്ധോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമി, തസ്സ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ സംവേഗജാതോ രജ്ജം പഹായ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൪.൬൬-൭൨) –

‘‘പാരാവതോ തദാ ആസിം, പരം അനുപരോധകോ;

പബ്ഭാരേ സേയ്യം കപ്പേമി, അവിദൂരേ സിഖിസത്ഥുനോ.

‘‘സായം പാതഞ്ച പസ്സാമി, ബുദ്ധം ലോകഗ്ഗനായകം;

ദേയ്യധമ്മോ ച മേ നത്ഥി, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ.

‘‘പിയാലഫലമാദായ, അഗമം ബുദ്ധസന്തികം;

പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ.

‘‘തതോ പരം ഉപാദായ, പരിചാരിം വിനായകം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ പന്നരസേ കപ്പേ, തയോ ആസും പിയാലിനോ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ പഹീനകിലേസപച്ചവേക്ഖണവസേന ഉപ്പന്നസോമനസ്സോ ഉദാനം ഉദാനേന്തോ –

൮൯. ‘‘ഉത്തിണ്ണാ പങ്കപലിപാ, പാതാലാ പരിവജ്ജിതാ;

മുത്തോ ഓഘാ ച ഗന്ഥാ ച, സബ്ബേ മാനാ വിസംഹതാ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ ഉത്തിണ്ണാതി ഉത്തരിതാ അതിക്കന്താ. പങ്കപലിപാതി പങ്കാ ച പലിപാ ച. പങ്കോ വുച്ചതി പകതികദ്ദമോ. ‘‘പലിപോ’’തി ഗമ്ഭീരപുഥുലോ മഹാകദ്ദമോ. ഇധ പന പങ്കോ വിയാതി പങ്കോ, കാമരാഗോ അസുചിഭാവാപാദനേന ചിത്തസ്സ മക്ഖനതോ. പലിപോ വിയാതി പലിപോ, പുത്തദാരാദിവിസയോ ബഹലോ ഛന്ദരാഗോ വുത്തനയേന സമ്മക്ഖനതോ ദുരുത്തരണതോ ച. തേ മയാ അനാഗാമിമഗ്ഗേന സബ്ബസോ അതിക്കന്താതി ആഹ ‘‘ഉത്തിണ്ണാ പങ്കപലിപാ’’തി. പാതാലാതി പാതായാലന്തി പാതാലാ, മഹാസമുദ്ദേ നിന്നതരപദേസാ. കേചി പന നാഗഭവനം ‘‘പാതാല’’ന്തി വദന്തി. ഇധ പന അഗാഹദുരവഗ്ഗാഹദുരുത്തരണട്ഠേന പാതാലാ വിയാതി പാതാലാ, ദിട്ഠിയോ. തേ ച മയാ പഠമമഗ്ഗാധിഗമേനേവ സബ്ബഥാ വജ്ജിതാ സമുച്ഛിന്നാതി ആഹ ‘‘പാതാലാ പരിവജ്ജിതാ’’തി മുത്തോ ഓഘാ ച ഗന്ഥാ ചാതി കാമോഘാദിഓഘതോ അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥാദിഗന്ഥതോ ച തേന തേന മഗ്ഗേന മുത്തോ പരിമുത്തോ, പുന അനഭികിരണഅഗന്ഥനവസേന അതിക്കന്തോതി അത്ഥോ. സബ്ബേ മാനാ വിസംഹതാതി നവവിധാപി മാനാ അഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമേന വിസേസതോ സങ്ഘാതം വിനാസം ആപാദിതാ സമുച്ഛിന്നാ ‘‘മാനവിധാ ഹതാ’’തി കേചി പഠന്തി, മാനകോട്ഠാസാതി അത്ഥോ. ‘‘മാനവിസാ’’തി അപരേ, തേസം പന മാനവിസസ്സ ദുക്ഖസ്സ ഫലതോ മാനവിസാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

(പഠമ) ദേവസഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.