൭. പവിട്ഠത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഖന്ധാ ദിട്ഠാ യഥാഭൂതന്തി ആയസ്മതോ പവിട്ഠത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം കരോന്തോ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കേസവോ നാമ താപസോ ഹുത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പസന്നമാനസോ അഭിവാദേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ ബ്രാഹ്മണകുലേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ അനുക്കമേന വിഞ്ഞുതം പത്തോ നേക്ഖമ്മനിന്നജ്ഝാസയതായ പരിബ്ബാജകപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ തത്ഥ സിക്ഖിതബ്ബം സിക്ഖിത്വാ വിചരന്തോ ഉപതിസ്സകോലിതാനം ബുദ്ധസാസനേ പബ്ബജിതഭാവം സുത്വാ ‘‘തേപി നാമ മഹാപഞ്ഞാ തത്ഥ പബ്ബജിതാ, തദേവ മഞ്ഞേ സേയ്യോ’’തി സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജി. തസ്സ സത്ഥാ വിപസ്സനം ആചിക്ഖി. സോ വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൪.൫൫-൫൯) –

‘‘നാരദോ ഇതി മേ നാമം, കേസവോ ഇതി മം വിദൂ;

കുസലാകുസലം ഏസം, അഗമം ബുദ്ധസന്തികം.

‘‘മേത്തചിത്തോ കാരുണികോ, അത്ഥദസ്സീ മഹാമുനി;

അസ്സാസയന്തോ സത്തേ സോ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ.

‘‘സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

സത്ഥാരം അഭിവാദേത്വാ, പക്കാമിം പാചിനാമുഖോ.

‘‘സത്തരസേ കപ്പസതേ, രാജാ ആസി മഹീപതി;

അമിത്തതാപനോ നാമ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൮൭. ‘‘ഖന്ധാ ദിട്ഠാ യഥാഭൂതം, ഭവാ സബ്ബേ പദാലിതാ;

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ ഖന്ധാതി പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ, തേ ഹി വിപസ്സനുപലക്ഖണതോ സാമഞ്ഞലക്ഖണതോ ച ഞാതപരിഞ്ഞാദീഹി പരിജാനനവസേന വിപസ്സിതബ്ബാ. ദിട്ഠാ യഥാഭൂതന്തി വിപസ്സനാപഞ്ഞാസഹിതായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തിആദിനാ അവിപരീതതോ ദിട്ഠാ. ഭവാ സബ്ബേ പദാലിതാതി കാമഭവാദയോ സബ്ബേ കമ്മഭവാ ഉപപത്തിഭവാ ച മഗ്ഗഞാണസത്ഥേന ഭിന്നാ വിദ്ധംസിതാ. കിലേസപദാലനേനേവ ഹി കമ്മോപപത്തിഭവാ പദാലിതാ നാമ ഹോന്തി. തേനാഹ ‘‘വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ.

പവിട്ഠത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.