൩. സീഹത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സീഹപ്പമത്തോ വിഹരാതി ആയസ്മതോ സീഹത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ ഇതോ അട്ഠാരസകപ്പസതമത്ഥകേ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ചന്ദഭാഗായ നദിയാ തീരേ കിന്നരയോനിയം നിബ്ബത്തിത്വാ പുപ്ഫഭക്ഖോ പുപ്ഫനിവസനോ ഹുത്വാ വിഹരന്തോ ആകാസേന ഗച്ഛന്തം അത്ഥദസ്സിം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ പൂജേതുകാമോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. ഭഗവാ തസ്സ അജ്ഝാസയം ഞത്വാ ആകാസതോ ഓരുയ്ഹ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ പല്ലങ്കേന നിസീദി. കിന്നരോ ചന്ദനസാരം ഘംസിത്വാ ചന്ദനഗന്ധേന പുപ്ഫേഹി ച പൂജം കത്വാ വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മല്ലരാജകുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ സീഹോതി നാമം അഹോസി. സോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. സത്ഥാ തസ്സ അജ്ഝാസയം ഓലോകേത്വാ ധമ്മം കഥേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരതി. തസ്സ ചിത്തം നാനാരമ്മണേ വിധാവതി, ഏകഗ്ഗം ന ഹോതി, സകത്ഥം നിപ്ഫാദേതും ന സക്കോതി. സത്ഥാ തം ദിസ്വാ ആകാസേ ഠത്വാ –

൮൩. ‘‘സീഹപ്പമത്തോ വിഹര, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതോ;

ഭാവേഹി കുസലം ധമ്മം, ജഹ സീഘം സമുസ്സയ’’ന്തി. –

ഗാഥായ ഓവദി. സോ ഗാഥാവസാനേ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൪.൧൭-൨൫) –

‘‘ചന്ദഭാഗാനദീതീരേ, അഹോസിം കിന്നരോ തദാ;

പുപ്ഫഭക്ഖോ ചഹം ആസിം, പുപ്ഫനിവസനോ തഥാ.

‘‘അത്ഥദസ്സീ തു ഭഗവാ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

വിപിനഗ്ഗേന നിയ്യാസി, ഹംസരാജാവ അമ്ബരേ.

‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, ചിത്തം തേ സുവിസോധിതം;

പസന്നമുഖവണ്ണോസി, വിപ്പസന്നമുഖിന്ദ്രിയോ.

‘‘ഓരോഹിത്വാന ആകാസാ, ഭൂരിപഞ്ഞോ സുമേധസോ;

സങ്ഘാടിം പത്ഥരിത്വാന, പല്ലങ്കേന ഉപാവിസി.

‘‘വിലീനം ചന്ദനാദായ, അഗമാസിം ജിനന്തികം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

‘‘അഭിവാദേത്വാന സമ്ബുദ്ധം, ലോകജേട്ഠം നരാസഭം;

പാമോജ്ജം ജനയിത്വാന, പക്കാമിം ഉത്തരാമുഖോ.

‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, ചന്ദനം യം അപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ചതുദ്ദസേ കപ്പസതേ, ഇതോ ആസിംസു തേ തയോ;

രോഹണീ നാമ നാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

യാ പന ഭഗവതാ ഓവാദവസേന വുത്താ ‘‘സീഹപ്പമത്തോ’’തി ഗാഥാ, തത്ഥ സീഹാതി തസ്സ ഥേരസ്സ ആലപനം. അപ്പമത്തോ വിഹരാതി സതിയാ അവിപ്പവാസേന പമാദവിരഹിതോ സബ്ബിരിയാപഥേസു സതിസമ്പജഞ്ഞയുത്തോ ഹുത്വാ വിഹരാഹി. ഇദാനി തം അപ്പമാദവിഹാരം സഹ ഫലേന സങ്ഖേപതോ ദസ്സേതും ‘‘രത്തിന്ദിവ’’ന്തിആദി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – രത്തിഭാഗം ദിവസഭാഗഞ്ച ‘‘ചങ്കമേന നിസജ്ജായ ആവരണീയേഹി ധമ്മേഹി ചിത്തം പരിസോധേതീ’’തി (സം. നി. ൪.൨൩൯; അ. നി. ൩.൧൬; വിഭ. ൫൧൯) വുത്തനയേന ചതുസമ്മപ്പധാനവസേന അതന്ദിതോ അകുസീതോ ആരദ്ധവീരിയോ കുസലം സമഥവിപസ്സനാധമ്മഞ്ച ലോകുത്തരധമ്മഞ്ച ഭാവേഹി ഉപ്പാദേഹി വഡ്ഢേഹി ച, ഏവം ഭാവേത്വാ ച ജഹ സീഘം സമുസ്സയന്തി തവ സമുസ്സയം അത്തഭാവം പഠമം താവ തപ്പടിബദ്ധഛന്ദരാഗപ്പഹാനേന സീഘം നചിരസ്സേവ പജഹ, ഏവംഭൂതോ ച പച്ഛാ ചരിമകചിത്തനിരോധേന അനവസേസതോ ച പജഹിസ്സതീതി. അരഹത്തം പന പത്വാ ഥേരോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ തമേവ ഗാഥം പച്ചുദാഹാസീതി.

സീഹത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.