൨. കസ്സപത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യേന യേന സുഭിക്ഖാനീതി ആയസ്മതോ കസ്സപത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ തീസു വേദേസു അഞ്ഞേസു ച ബ്രാഹ്മണസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ, സോ ഏകദിവസം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ സുമനപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. കരോന്തോ ച സത്ഥു സമന്തതോ ഉപരി ച പുപ്ഫമുട്ഠിയോ ഖിപി. ബുദ്ധാനുഭാവേന പുപ്ഫാനി പുപ്ഫാസനാകാരേന സത്താഹം അട്ഠംസു. സോ തം അച്ഛരിയം ദിസ്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ പസന്നമാനസോ അഹോസി. അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ കപ്പസതസഹസ്സം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം അഞ്ഞതരസ്സ ഉദിച്ചബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, കസ്സപോതിസ്സ നാമം അഹോസി. തസ്സ ദഹരകാലേയേവ പിതാ കാലമകാസി. മാതാ തം പടിജഗ്ഗതി. സോ ഏകദിവസം ജേതവനം ഗതോ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനം സുത്വാ ഹേതുസമ്പന്നതായ തസ്മിംയേവ ആസനേ സോതാപന്നോ ഹുത്വാ മാതു സന്തികം ഗന്ത്വാ അനുജാനാപേത്വാ പബ്ബജിതോ സത്ഥരി വുട്ഠവസ്സേ പവാരേത്വാ ജനപദചാരികം പക്കന്തേ സയമ്പി സത്ഥാരാ സദ്ധിം ഗന്തുകാമോ ആപുച്ഛിതും മാതു സന്തികം അഗമാസി. മാതാ വിസ്സജ്ജേന്തീ ഓവാദവസേന –

൮൨. ‘‘യേന യേന സുഭിക്ഖാനി, സിവാനി അഭയാനി ച;

തേന പുത്തക ഗച്ഛസ്സു, മാ സോകാപഹതോ ഭവാ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ യേന യേനാതി യത്ഥ യത്ഥ. ഭുമ്മത്ഥേ ഹി ഏതം കരണവചനം, യസ്മിം യസ്മിം ദിസാഭാഗേതി അത്ഥോ. സുഭിക്ഖാനീതി സുലഭപിണ്ഡാനി, രട്ഠാനീതി അധിപ്പായോ. സിവാനീതി ഖേമാനി അരോഗാനി. അഭയാനീതി ചോരഭയാദീഹി നിബ്ഭയാനി, രോഗദുബ്ഭിക്ഖഭയാനി പന ‘‘സുഭിക്ഖാനി, സിവാനീ’’തി പദദ്വയേനേവ ഗഹിതാനി. തേനാതി തത്ഥ, തസ്മിം തസ്മിം ദിസാഭാഗേതി അത്ഥോ. പുത്തകാതി അനുകമ്പന്തീ തം ആലപതി. മാതി പടിസേധത്ഥേ നിപാതോ സോകാപഹതോതി വുത്തഗുണരഹിതാനി രട്ഠാനി ഗന്ത്വാ ദുബ്ഭിക്ഖഭയാദിജനിതേന സോകേന ഉപഹതോ മാ ഭവ മാഹോസീതി അത്ഥോ. തം സുത്വാ ഥേരോ, ‘‘മമ മാതാ മയ്ഹം സോകരഹിതട്ഠാനഗമനം ആസീസതി, ഹന്ദ മയം സബ്ബസോ അച്ചന്തമേവ സോകരഹിതം ഠാനം പത്തും യുത്ത’’ന്തി ഉസ്സാഹജാതോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൩.൧-൯) –

‘‘അജ്ഝായകോ മന്തധരോ, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ;

അബ്ഭോകാസേ ഠിതോ സന്തോ, അദ്ദസം ലോകനായകം.

‘‘സീഹം യഥാ വനചരം, ബ്യഗ്ഘരാജംവ നിത്തസം;

തിധാപഭിന്നമാതങ്ഗം, കുഞ്ജരംവ മഹേസിനം.

‘‘സേരേയകം ഗഹേത്വാന, ആകാസേ ഉക്ഖിപിം അഹം;

ബുദ്ധസ്സ ആനുഭാവേന, പരിവാരേന്തി സബ്ബസോ.

‘‘അധിട്ഠഹി മഹാവീരോ, സബ്ബഞ്ഞൂ ലോകനായകോ;

സമന്താ പുപ്ഫച്ഛദനാ, ഓകിരിംസു നരാസഭം.

‘‘തതോ സാ പുപ്ഫകഞ്ചുകാ, അന്തോവണ്ടാ ബഹിമുഖാ;

സത്താഹം ഛദനം കത്വാ, തതോ അന്തരധായഥ.

‘‘തഞ്ച അച്ഛരിയം ദിസ്വാ, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

ബുദ്ധേ ചിത്തം പസാദേസിം, സുഗതേ ലോകനായകേ.

‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഹം.

‘‘പന്നരസസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പാനം പഞ്ചവീസതി;

വീതമലാസനാമാ ച, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ‘‘ഇദമേവ മാതു വചനം അരഹത്തപ്പത്തിയാ അങ്കുസം ജാത’’ന്തി തമേവ ഗാഥം പച്ചുദാഹാസി.

കസ്സപത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.