൯. രക്ഖിതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സബ്ബോ രാഗോ പഹീനോ മേതി ആയസ്മതോ രക്ഖിതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ പസന്നമാനസോ ദേസനാഞാണം ആരബ്ഭ ഥോമനം അകാസി. സത്ഥാ തസ്സ ചിത്തപ്പസാദം ഓലോകേത്വാ ‘‘അയം ഇതോ സതസഹസ്സകപ്പമത്ഥകേ ഗോതമസ്സ നാമ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ രക്ഖിതോ നാമ സാവകോ ഭവിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. സോ തം സുത്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ പസന്നമാനസോ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ദേവദഹനിഗമേ സാകിയരാജകുലേ നിബ്ബത്തി, രക്ഖിതോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ യേ സാകിയകോലിയരാജൂഹി ഭഗവതോ പരിവാരത്ഥായ ദിന്നാ പഞ്ചസതരാജകുമാരാ പബ്ബജിതാ, തേസം അഞ്ഞതരോ. തേ പന രാജകുമാരാ ന സംവേഗേന പബ്ബജിതത്താ ഉക്കണ്ഠാഭിഭൂതാ യദാ സത്ഥാരാ കുണാലദഹതീരം നേത്വാ കുണാലജാതകദേസനായ (ജാ. ൨.൨൧.കുണാലജാതക) ഇത്ഥീനം ദോസവിഭാവനേന കാമേസു ആദീനവം പകാസേത്വാ കമ്മട്ഠാനേ നിയോജിതാ, തദാ അയമ്പി കമ്മട്ഠാനം അനുയുഞ്ജന്തോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൪.൧-൯) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, ലോകജേട്ഠോ നരാസഭോ;

മഹതോ ജനകായസ്സ, ദേസേതി അമതം പദം.

‘‘തസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, വാചാസഭിമുദീരിതം;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, ഏകഗ്ഗോ ആസഹം തദാ.

‘‘യഥാ സമുദ്ദോ ഉദധീനമഗ്ഗോ, നേരൂ നഗാനം പവരോ സിലുച്ചയോ;

തഥേവ യേ ചിത്തവസേന വത്തരേ, ന ബുദ്ധഞാണസ്സ കലം ഉപേന്തി തേ.

‘‘ധമ്മവിധിം ഠപേത്വാന, ബുദ്ധോ കാരുണികോ ഇസി;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

‘‘യോ സോ ഞാണം പകിത്തേസി, ബുദ്ധമ്ഹി ലോകനായകേ;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം ന ഗമിസ്സതി.

‘‘കിലേസേ ഝാപയിത്വാന, ഏകഗ്ഗോ സുസമാഹിതോ;

സോഭിതോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ.

‘‘പഞ്ഞാസേ കപ്പസഹസ്സേ, സത്തേവാസും യസുഗ്ഗതാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പഹീനകിലേസേ പച്ചവേക്ഖന്തോ ‘‘സബ്ബോ രാഗോ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൭൯. തത്ഥ ‘‘സബ്ബോ രാഗോ’’തി കാമരാഗാദിപ്പഭേദോ സബ്ബോപി രാഗോ. പഹീനോതി അരിയമഗ്ഗഭാവനായ സമുച്ഛേദപ്പഹാനവസേന പഹീനോ. സബ്ബോ ദോസോതി ആഘാതവത്ഥുകാദിഭാവേന അനേകഭേദഭിന്നോ സബ്ബോപി ബ്യാപാദോ. സമൂഹതോതി മഗ്ഗേന സമുഗ്ഘാടിതോ. സബ്ബോ മേ വിഗതോ മോഹോതി ‘‘ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണ’’ന്തിആദിനാ (ധ. സ. ൧൦൬൭; വിഭ. ൯൦൯) വത്ഥുഭേദേന അട്ഠഭേദോ, സംകിലേസവത്ഥുവിഭാഗേന അനേകവിഭാഗോ സബ്ബോപി മോഹോ മഗ്ഗേന വിദ്ധംസിതത്താ മയ്ഹം വിഗതോ. സീതിഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോതി ഏവം മൂലകിലേസപ്പഹാനേന തദേകട്ഠതായ സംകിലേസാനം സമ്മദേവ പടിപ്പസ്സദ്ധത്താ അനവസേസകിലേസദരഥപരിളാഹാഭാവതോ സീതിഭാവം പത്തോ, തതോ ഏവ സബ്ബസോ കിലേസപരിനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബുതോ അഹം അസ്മി ഭവാമീതി അഞ്ഞം ബ്യാകാസി.

രക്ഖിതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.