൮. മേണ്ഡസിരത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അനേകജാതിസംസാരന്തി ആയസ്മതോ മേണ്ഡസിരത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി കിര പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ കാമേ പഹായ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ മഹതാ ഇസിഗണേന സദ്ധിം ഹിമവന്തേ വസന്തോ സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ഇസിഗണേന പദുമാനി ആഹരാപേത്വാ സത്ഥു പുപ്ഫപൂജം കത്വാ സാവകേ അപ്പമാദപടിപത്തിയം ഓവദിത്വാ കാലം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ അപരാപരം സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാകേതേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ മേണ്ഡസരിക്ഖസീസതായ മേണ്ഡസിരോത്വേവ സമഞ്ഞാ അഹോസി. സോ ഭഗവതി സാകേതേ അഞ്ജനവനേ വിഹരന്തേ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമഥവിപസ്സനാസു കമ്മം കരോന്തോ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേവ വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൩.൯൭-൧൦൫) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, ഗോതമോ നാമ പബ്ബതോ;

നാനാരുക്ഖേഹി സഞ്ഛന്നോ, മഹാഭൂതഗണാലയോ.

‘‘വേമജ്ഝമ്ഹി ച തസ്സാസി, അസ്സമോ അഭിനിമ്മിതോ;

പുരക്ഖതോ സസിസ്സേഹി, വസാമി അസ്സമേ അഹം.

‘‘ആയന്തു മേ സിസ്സഗണാ, പദുമം ആഹരന്തു മേ;

ബുദ്ധപൂജം കരിസ്സാമി, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ.

‘‘ഏവന്തി തേ പടിസ്സുത്വാ, പദുമം ആഹരിംസു മേ;

തഥാ നിമിത്തം കത്വാഹം, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

‘‘സിസ്സേ തദാ സമാനേത്വാ, സാധുകം അനുസാസഹം;

മാ ഖോ തുമ്ഹേ പമജ്ജിത്ഥ, അപ്പമാദോ സുഖാവഹോ.

‘‘ഏവം സമനുസാസിത്വാ, തേ സിസ്സേ വചനക്ഖമേ;

അപ്പമാദഗുണേ യുത്തോ, തദാ കാലങ്കതോ അഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ഏകപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, രാജാ ആസിം ജലുത്തമോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

സോ അത്തനോ പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരന്തോ –

൭൮. ‘‘അനേകജാതിസംസാരം, സന്ധാവിസ്സം അനിബ്ബിസം;

തസ്സ മേ ദുക്ഖജാതസ്സ, ദുക്ഖക്ഖന്ധോ അപരദ്ധോ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ അനേകജാതിസംസാരന്തി അനേകജാതിസതസഹസ്സസങ്ഖ്യം ഇദം സംസാരവട്ടം, അദ്ധുനോ അധിപ്പേതത്താ അച്ചന്തസംയോഗേകവചനം. സന്ധാവിസ്സന്തി സംസരിം, അപരാപരം ചവനുപ്പജ്ജനവസേന പരിബ്ഭമിം. അനിബ്ബിസന്തി തസ്സ നിവത്തകഞാണം അവിന്ദന്തോ അലഭന്തോ. തസ്സ മേതി ഏവം സംസരന്തസ്സ മേ. ദുക്ഖജാതസ്സാതി ജാതിആദിവസേന ഉപ്പന്നദുക്ഖസ്സ, തിസ്സന്നം വാ ദുക്ഖതാനം വസേന ദുക്ഖസഭാവസ്സ. ദുക്ഖക്ഖന്ധോതി കമ്മകിലേസവിപാകവട്ടപ്പകാരോ ദുക്ഖരാസി. അപരദ്ധോതി അരഹത്തമഗ്ഗപ്പത്തിതോ പട്ഠായ പരിബ്ഭട്ഠോ ചുതോ ന അഭിനിബ്ബത്തിസ്സതി. ‘‘അപരട്ഠോ’’തി വാ പാഠോ, അപഗതസമിദ്ധിതോ സമുച്ഛിന്നകാരണത്താ അപഗതോതി അത്ഥോ. ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി.

മേണ്ഡസിരത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.