൫. സുസാരദത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സാധു സുവിഹിതാന ദസ്സനന്തി ആയസ്മതോ സുസാരദത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിജ്ജാപദേസു നിപ്ഫത്തിം ഗന്ത്വാ കാമേസു ആദീനവം ദിസ്വാ ഘരാവാസം പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഹിമവന്തപ്പദേസേ അരഞ്ഞായതനേ അസ്സമം കാരേത്വാ വിഹാസി. അഥ നം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ പദുമുത്തരോ ഭഗവാ ഭിക്ഖാചാരവേലായം ഉപസങ്കമി. സോ ദൂരതോവ ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ മധുരാനി ഫലാനി പക്ഖിപിത്വാ അദാസി. ഭഗവാ തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ധമ്മസേനാപതിനോ ഞാതിബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ മന്ദപഞ്ഞത്താ സുസാരദോതി ഗഹിതനാമോ അപരഭാഗേ ധമ്മസേനാപതിസ്സ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൩.൭൫-൮൩) –

‘‘അജ്ഝായകോ മന്തധരോ, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ;

ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, വസാമി അസ്സമേ അഹം.

‘‘അഗ്ഗിഹുത്തഞ്ച മേ അത്ഥി, പുണ്ഡരീകഫലാനി ച;

പുടകേ നിക്ഖിപിത്വാന, ദുമഗ്ഗേ ലഗ്ഗിതം മയാ.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

മമുദ്ധരിതുകാമോ സോ, ഭിക്ഖന്തോ മമുപാഗമി.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ഫലം ബുദ്ധസ്സദാസഹം;

വിത്തിസഞ്ജനനോ മയ്ഹം, ദിട്ഠധമ്മസുഖാവഹോ.

‘‘സുവണ്ണവണ്ണോ സമ്ബുദ്ധോ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

അന്തലിക്ഖേ ഠിതോ സത്ഥാ, ഇമം ഗാഥം അഭാസഥ.

‘‘ഇമിനാ ഫലദാനേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജസി.

‘‘തേനേവ സുക്കമൂലേന, അനുഭോത്വാന സമ്പദാ;

പത്തോമ്ഹി അചലം ഠാനം, ഹിത്വാ ജയപരാജയം.

‘‘ഇതോ സത്തസതേ കപ്പേ, രാജാ ആസിം സുമങ്ഗലോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ സപ്പുരിസൂപനിസ്സയാനിസംസകിത്തനാപദേസേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൭൫. ‘‘സാധു സുവിഹിതാന ദസ്സനം, കങ്ഖാ ഛിജ്ജതി ബുദ്ധി വഡ്ഢതി;

ബാലമ്പി കരോന്തി പണ്ഡിതം, തസ്മാ സാധു സതം സമാഗമോ’’തി. –

ഗാഥം അഭാസി.

തത്ഥ സാധൂതി സുന്ദരം, ഭദ്ദകന്തി അത്ഥോ. സുവിഹിതാന ദസ്സനന്തി സുവിഹിതാനം ദസ്സനം. ഗാഥാസുഖത്ഥം അനുസ്വാരലോപോ കതോ. സീലാദിഗുണേഹി സുസംവിഹിതത്തഭാവാനം പരാനുദ്ദയായ സുട്ഠു വിഹിതധമ്മദേസനാനം അരിയാനം ദസ്സനം സാധൂതി യോജനാ. ‘‘ദസ്സന’’ന്തി നിദസ്സനമത്തം ദട്ഠബ്ബം സവനാദീനമ്പി ബഹുകാരത്താ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘യേ തേ ഭിക്ഖൂ സീലസമ്പന്നാ സമാധിസമ്പന്നാ പഞ്ഞാസമ്പന്നാ വിമുത്തിസമ്പന്നാ വിമുത്തിഞാണദസ്സനസമ്പന്നാ ഓവാദകാ വിഞ്ഞാപകാ സന്ദസ്സകാ സമാദപകാ സമുത്തേജകാ സമ്പഹംസകാ അലംസമക്ഖാതാരോ സദ്ധമ്മസ്സ, ദസ്സനമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തേസം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരം വദാമി, സവനം…പേ… ഉപസങ്കമനം…പേ… പയിരുപാസനം…പേ… അനുസ്സരണം…പേ… അനുപബ്ബജ്ജമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, തേസം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂപകാരം വദാമീ’’തി (ഇതിവു. ൧൦൪).

ദസ്സനമൂലകത്താ വാ ഇതരേസം ദസ്സനമേവേത്ഥ വുത്തം, കങ്ഖാ ഛിജ്ജതീതിആദി തത്ഥ കാരണവചനം. താദിസാനഞ്ഹി കല്യാണമിത്താനം ദസ്സനേ സതി വിഞ്ഞുജാതികോ അത്ഥകാമോ കുലപുത്തോ തേ ഉപസങ്കമതി പയിരുപാസതി ‘‘കിം, ഭന്തേ, കുസലം, കിം അകുസല’’ന്തിആദിനാ (മ. നി. ൩.൨൯൬) പഞ്ഹം പുച്ഛതി. തേ ചസ്സ അനേകവിഹിതേസു കങ്ഖാട്ഠാനീയേസു കങ്ഖം പടിവിനോദേന്തി, തേന വുത്തം ‘‘കങ്ഖാ ഛിജ്ജതീ’’തി. യസ്മാ ച തേ ധമ്മദേസനായ തേസം കങ്ഖം പടിവിനോദേത്വാ പുബ്ബഭാഗേ കമ്മപഥസമ്മാദിട്ഠിം വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠിഞ്ച ഉപ്പാദേന്തി, തസ്മാ തേസം ബുദ്ധി വഡ്ഢതി. യദാ പന തേ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ സച്ചാനി പടിവിജ്ഝന്തി, തദാ സോളസവത്ഥുകാ അട്ഠവത്ഥുകാ ച വിചികിച്ഛാ ഛിജ്ജതി സമുച്ഛിജ്ജതി, നിപ്പരിയായേന പഞ്ഞാ ബുദ്ധി വഡ്ഢതി. ബാല്യസമതിക്കമനതോ തേ പണ്ഡിതാ ഹോന്തി. സോ തേഹി ബുദ്ധിം വഡ്ഢേതി, ബാലമ്പി കരോന്തി പണ്ഡിതന്തി. തസ്മാതിആദി നിഗമനം, യസ്മാ സാധൂനം ദസ്സനം വുത്തനയേന കങ്ഖാ ഛിജ്ജതി ബുദ്ധി വഡ്ഢതി, തേ ബാലം പണ്ഡിതം കരോന്തി, തസ്മാ തേന കാരണേന സാധു സുന്ദരം സതം സപ്പുരിസാനം അരിയാനം സമാഗമോ, തേഹി സമോധാനം സമ്മാ വഡ്ഢനന്തി അത്ഥോ.

സുസാരദത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.