൪. സുയാമനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

കാമച്ഛന്ദോ ച ബ്യാപാദോതി ആയസ്മതോ സുയാമനത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ധഞ്ഞവതീനഗരേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം പത്വാ ബ്രാഹ്മണമന്തേ വാചേതി. തേന ച സമയേന വിപസ്സീ ഭഗവാ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ധഞ്ഞവതീനഗരം പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ ഹോതി. തം ദിസ്വാ ബ്രാഹ്മണോ പസന്നചിത്തോ അത്തനോ ഗേഹം നേത്വാ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ തസ്സൂപരി പുപ്ഫസന്ഥാരം സന്ഥരിത്വാ അദാസി, സത്ഥരി തത്ഥ നിസിന്നേ പണീതേന ആഹാരേന സന്തപ്പേസി, ഭുത്താവിഞ്ച പുപ്ഫഗന്ധേന പൂജേസി. സത്ഥാ അനുമോദനം വത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേസാലിയം അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, സുയാമനോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ തിണ്ണം വേദാനം പാരഗൂ പരമനിസ്സമയുത്തോ ഹുത്വാ ഗേഹവാസീനം കാമൂപഭോഗം ജിഗുച്ഛിത്വാ ഝാനനിന്നോ ഭഗവതോ വേസാലിഗമനേ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ ഖുരഗ്ഗേയേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൩.൬൫-൭൪) –

‘‘നഗരേ ധഞ്ഞവതിയാ, അഹോസിം ബ്രാഹ്മണോ തദാ;

ലക്ഖണേ ഇതിഹാസേ ച, സനിഘണ്ഡുസകേടുഭേ.

‘‘പദകോ വേയ്യാകരണോ, നിമിത്തകോവിദോ അഹം;

മന്തേ ച സിസ്സേ വാചേസിം, തിണ്ണം വേദാന പാരഗൂ.

‘‘പഞ്ച ഉപ്പലഹത്ഥാനി, പിട്ഠിയം ഠപിതാനി മേ;

ആഹുതിം യിട്ഠുകാമോഹം, പിതുമാതുസമാഗമേ.

‘‘തദാ വിപസ്സീ ഭഗവാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ;

ഓഭാസേന്തോ ദിസാ സബ്ബാ, ആഗച്ഛതി നരാസഭോ.

‘‘ആസനം പഞ്ഞപേത്വാന, നിമന്തേത്വാ മഹാമുനിം;

സന്ഥരിത്വാന തം പുപ്ഫം, അഭിനേസിം സകം ഘരം.

‘‘യം മേ അത്ഥി സകേ ഗേഹേ, ആമിസം പച്ചുപട്ഠിതം;

താഹം ബുദ്ധസ്സ പാദാസിം, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി.

‘‘ഭുത്താവിം കാലമഞ്ഞായ പുപ്ഫഹത്ഥമദാസഹം;

അനുമോദിത്വാന സബ്ബഞ്ഞൂ, പക്കാമി ഉത്തരാമുഖോ.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘അനന്തരം ഇതോ കപ്പേ, രാജാഹും വരദസ്സനോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ നീവരണപ്പഹാനകിത്തനമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൭൪. ‘‘കാമച്ഛന്ദോ ച ബ്യാപാദോ, ഥിനമിദ്ധഞ്ച ഭിക്ഖുനോ;

ഉദ്ധച്ചം വിചികിച്ഛാ ച, സബ്ബസോവ ന വിജ്ജതീ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ കാമച്ഛന്ദോതി കാമേസു ഛന്ദോ, കാമോ ച സോ ഛന്ദോ ചാതിപി കാമച്ഛന്ദോ, കാമരാഗോ. ഇധ പന സബ്ബോപി രാഗോ കാമച്ഛന്ദോ അഗ്ഗമഗ്ഗവജ്ഝസ്സാപി അധിപ്പേതത്താ, തേനാഹ ‘‘സബ്ബസോവ ന വിജ്ജതീ’’തി. സബ്ബേപി ഹി തേഭൂമകധമ്മാ കാമനീയട്ഠേന കാമാ, തത്ഥ പവത്തോ രാഗോ കാമച്ഛന്ദോ, തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ആരുപ്പേ കാമച്ഛന്ദനീവരണം പടിച്ച ഥിനമിദ്ധനീവരണം ഉദ്ധച്ചനീവരണം അവിജ്ജാനീവരണം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി (പട്ഠാ. ൩.൮.൮) ബ്യാപജ്ജതി ചിത്തം പൂതിഭാവം ഗച്ഛതി ഏതേനാതി ബ്യാപാദോ, ‘‘അനത്ഥം മേ അചരീ’’തിആദിനയപ്പവത്തോ (ധ. സ. ൧൦൬൬; വിഭ. ൯൦൯) ആഘാതോ. ഥിനം ചിത്തസ്സ അകല്യതാ അനുസ്സാഹസംഹനനം, മിദ്ധം കായസ്സ അകല്യതാ അസത്തിവിഘാതോ, തദുഭയമ്പി ഥിനഞ്ച മിദ്ധഞ്ച ഥിനമിദ്ധം, കിച്ചാഹാരപടിപക്ഖാനം ഏകതായ ഏകം കത്വാ വുത്തം. ഉദ്ധതഭാവോ ഉദ്ധച്ചം, യേന ധമ്മേന ചിത്തം ഉദ്ധതം ഹോതി അവൂപസന്തം, സോ ചേതസോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം. ഉദ്ധച്ചഗ്ഗഹണേനേവ ചേത്ഥ കിച്ചാഹാരപടിപക്ഖാനം സമാനതായ കുക്കുച്ചമ്പി ഗഹിതമേവാതി ദട്ഠബ്ബം. തം പച്ഛാനുതാപലക്ഖണം. യോ ഹി കതാകതകുസലാകുസലൂപനിസ്സയോ വിപ്പടിസാരോ, തം കുക്കുച്ചം. വിചികിച്ഛാതി, ‘‘ഏവം നു ഖോ ന നു ഖോ’’തി സംസയം ആപജ്ജതി, ധമ്മസഭാവം വാ വിചിനന്തോ കിച്ഛതി കിലമതി ഏതായാതി വിചികിച്ഛാ, ബുദ്ധാദിവത്ഥുകോ സംസയോ. സബ്ബസോതി അനവസേസതോ. ന വിജ്ജതീതി നത്ഥി, മഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നത്താ ന ഉപലബ്ഭതി. ഇദഞ്ച പദദ്വയം പച്ചേകം യോജേതബ്ബം അയഞ്ഹേത്ഥ യോജനാ – യസ്സ ഭിക്ഖുനോ തേന തേന അരിയമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നത്താ കാമച്ഛന്ദോ ച ബ്യാപാദോ ച ഥിനമിദ്ധഞ്ച ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചഞ്ച വിചികിച്ഛാ ച സബ്ബസോവ ന വിജ്ജതി, തസ്സ ന കിഞ്ചി കരണീയം, കതസ്സ വാ പതിചയോതി അഞ്ഞാപദേസേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി. പഞ്ചസു ഹി നീവരണേസു മഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നേസു തദേകട്ഠതായ സബ്ബേപി കിലേസാ സമുച്ഛിന്നായേവ ഹോന്തി. തേനാഹ – ‘‘സബ്ബേതേ ഭഗവന്തോ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ’’തി (ദീ. നി. ൨.൧൪൬).

സുയാമനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.