൭. ഏകധമ്മസവനീയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹന്തി ആയസ്മതോ ഏകധമ്മസവനീയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ രുക്ഖദേവതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ കതിപയേ ഭിക്ഖൂ മഗ്ഗമൂള്ഹേ മഹാരഞ്ഞേ വിചരന്തേ ദിസ്വാ അനുകമ്പമാനോ അത്തനോ ഭവനതോ ഓതരിത്വാ തേ സമസ്സാസേത്വാ ഭോജേത്വാ യഥാധിപ്പേതട്ഠാനം പാപേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപേ ഭഗവതി ലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ കതബുദ്ധകിച്ചേ പരിനിബ്ബുതേ തസ്മിം കാലേ ബാരാണസിരാജാ കികീ നാമ അഹോസി. തസ്മിം കാലങ്കതേ തസ്സ പുഥുവിന്ദരാജാ നാമ പുത്തോ ആസി. തസ്സ പുത്തോ സുസാമോ നാമ. തസ്സ പുത്തോ കികീബ്രഹ്മദത്തോ നാമ ഹുത്വാ രജ്ജം കാരേന്തോ സാസനേ അന്തരഹിതേ ധമ്മസ്സവനം അലഭന്തോ, ‘‘യോ ധമ്മം ദേസേതി, തസ്സ സഹസ്സം ദമ്മീ’’തി ഘോസാപേത്വാ ഏകമ്പി ധമ്മകഥികം അലഭന്തോ, ‘‘മയ്ഹം പിതുപിതാമഹാദീനം കാലേ ധമ്മോ സംവത്തതി, ധമ്മകഥികാ സുലഭാ അഹേസും. ഇദാനി പന ചതുപ്പദികഗാഥാമത്തമ്പി കഥേന്തോ ദുല്ലഭോ. യാവ ധമ്മസഞ്ഞാ ന വിനസ്സതി, താവദേവ പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി രജ്ജം പഹായ ഹിമവന്തം ഉദ്ദിസ്സ ഗച്ഛന്തം സക്കോ ദേവരാജാ ആഗന്ത്വാ, ‘‘അനിച്ചാ വത സങ്ഖാരാ’’തി ഗാഥായ ധമ്മം കഥേത്വാ നിവത്തേസി. സോ നിവത്തിത്വാ ബഹും പുഞ്ഞം കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സേതബ്യനഗരേ സേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ഭഗവതി സേതബ്യനഗരേ സിംസപാവനേ വിഹരന്തേ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. തസ്സ സത്ഥാ അജ്ഝാസയം ഓലോകേത്വാ, ‘‘അനിച്ചാ വത സങ്ഖാരാ’’തി ഇമായ ഗാഥായ ധമ്മം ദേസേസി. തസ്സ തത്ഥ കതാധികാരതായ സോ അനിച്ചസഞ്ഞായ പാകടതരം ഹുത്വാ ഉപട്ഠിതായ പടിലദ്ധസംവേഗോ പബ്ബജിത്വാ ധമ്മസമ്മസനം പട്ഠപേത്വാ ദുക്ഖസഞ്ഞം അനത്തസഞ്ഞഞ്ച മനസികരോന്തോ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൨.൬൬-൭൧) –

‘‘പദുമുത്തരബുദ്ധസ്സ, സാവകാ വനചാരിനോ;

വിപ്പനട്ഠാ ബ്രഹാരഞ്ഞേ, അന്ധാവ അനുസുയ്യരേ.

‘‘അനുസ്സരിത്വാ സമ്ബുദ്ധം, പദുമുത്തരനായകം;

തസ്സ തേ മുനിനോ പുത്താ, വിപ്പനട്ഠാ മഹാവനേ.

‘‘ഭവനാ ഓരുഹിത്വാന, അഗമിം ഭിക്ഖുസന്തികം;

തേസം മഗ്ഗഞ്ച ആചിക്ഖിം, ഭോജനഞ്ച അദാസഹം.

‘‘തേന കമ്മേന ദ്വിപദിന്ദ, ലോകജേട്ഠ നരാസഭ;

ജാതിയാ സത്തവസ്സോഹം, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘സചക്ഖൂ നാമ നാമേന, ദ്വാദസ ചക്കവത്തിനോ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, പഞ്ചകപ്പസതേ ഇതോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

തസ്സ ഏകേനേവ ധമ്മസ്സവനേന നിപ്ഫന്നകിച്ചത്താ ഏകധമ്മസവനീയോത്വേവ സമഞ്ഞാ അഹോസി. സോ അരഹാ ഹുത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൬൭. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ കിലേസാതി യസ്മിം സന്താനേ ഉപ്പന്നാ, തം കിലേസേന്തി വിബാധേന്തി ഉപതാപേന്തി വാതി കിലേസാ, രാഗാദയോ. ഝാപിതാതി ഇന്ദഗ്ഗിനാ വിയ രുക്ഖഗച്ഛാദയോ അരിയമഗ്ഗഞാണഗ്ഗിനാ സമൂലം ദഡ്ഢാ. മയ്ഹന്തി മയാ, മമ സന്താനേ വാ. ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാതി കാമകമ്മഭവാദയോ സബ്ബേ ഭവാ സമുഗ്ഘാടിതാ കിലേസാനം ഝാപിതത്താ. സതി ഹി കിലേസവട്ടേ കമ്മവട്ടേന ഭവിതബ്ബം. കമ്മഭവാനം സമൂഹതത്താ ഏവ ച ഉപപത്തിഭവാപി സമൂഹതാ ഏവ അനുപ്പത്തിധമ്മതായ ആപാദിതത്താ. വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോതി ജാതിആദികോ –

‘‘ഖന്ധാനഞ്ച പടിപാടി, ധാതുആയതനാന ച;

അബ്ബോച്ഛിന്നം വത്തമാനാ, സംസാരോതി പവുച്ചതീ’’തി. –

വുത്തലക്ഖണോ സംസാരോ വിസേസതോ ഖീണോ, തസ്മാ നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ. യസ്മാ ആയതിം പുനബ്ഭവോ നത്ഥി, തസ്മാ വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ. തസ്മാ ച പുനബ്ഭവോ നത്ഥി, യസ്മാ ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാതി ആവത്തേത്വാ വത്തബ്ബം. അഥ വാ വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, തതോ ഏവ നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോതി യോജേതബ്ബം.

ഏകധമ്മസവനീയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.