൬. മേഘിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അനുസാസി മഹാവീരോതി ആയസ്മതോ മേഘിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ കുസലബീജാനി രോപേന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പാപുണി. തസ്മിഞ്ച സമയേ വിപസ്സീ ഭഗവാ ബുദ്ധകിച്ചസ്സ പരിയോസാനമാഗമ്മ ആയുസങ്ഖാരം ഓസ്സജ്ജി. തേന പഥവീകമ്പാദീസു ഉപ്പന്നേസു മഹാജനോ ഭീതതസിതോ അഹോസി. അഥ നം വേസ്സവണോ മഹാരാജാ തമത്ഥം വിഭാവേത്വാ സമസ്സാസേസി. തം സുത്വാ മഹാജനോ സംവേഗപ്പത്തോ അഹോസി. തത്ഥായം കുലപുത്തോ ബുദ്ധാനുഭാവം സുത്വാ സത്ഥരി സഞ്ജാതഗാരവബഹുമാനോ ഉളാരം പീതിസോമനസ്സം പടിസംവേദേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുസ്മിം സാകിയരാജകുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ മേഘിയോതി നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ഭഗവന്തം ഉപട്ഠഹന്തോ ഭഗവതി ജാലികായം വിഹരന്തേ കിമികാലായ നദിയാ തീരേ രമണീയം അമ്ബവനം ദിസ്വാ തത്ഥ വിഹരിതുകാമോ ദ്വേ വാരേ ഭഗവതാ വാരേത്വാ തതിയവാരം വിസ്സജ്ജിതോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ മിച്ഛാവിതക്കമക്ഖികാഹി ഖജ്ജമാനോ ചിത്തസമാധിം അലഭിത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ തമത്ഥം ആരോചേസി. അഥസ്സ ഭഗവാ ‘‘അപരിപക്കായ, മേഘിയ, ചേതോവിമുത്തിയാ പഞ്ച ധമ്മാ പരിപാകായ സംവത്തന്തീ’’തിആദിനാ (ഉദാ. ൩൧) ഓവാദം അദാസി. സോ തസ്മിം ഓവാദേ ഠത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൨.൫൭-൬൫) –

‘‘യദാ വിപസ്സീ ലോകഗ്ഗോ, ആയുസങ്ഖാരമോസ്സജി;

പഥവീ സമ്പകമ്പിത്ഥ, മേദനീ ജലമേഖലാ.

‘‘ഓതതം വിതതം മയ്ഹം, സുവിചിത്തവടംസകം;

ഭവനമ്പി പകമ്പിത്ഥ, ബുദ്ധസ്സ ആയുസങ്ഖയേ.

‘‘താസോ മയ്ഹം സമുപ്പന്നോ, ഭവനേ സമ്പകമ്പിതേ;

ഉപ്പാദോ നു കിമത്ഥായ, ആലോകോ വിപുലോ അഹു.

‘‘വേസ്സവണോ ഇധാഗമ്മ, നിബ്ബാപേസി മഹാജനം;

പാണഭൂതേ ഭയം നത്ഥി, ഏകഗ്ഗാ ഹോഥ സംവുതാ.

‘‘അഹോ ബുദ്ധോ അഹോ ധമ്മോ, അഹോ നോ സത്ഥു സമ്പദാ;

യസ്മിം ഉപ്പജ്ജമാനമ്ഹി, പഥവീ സമ്പകമ്പതി.

‘‘ബുദ്ധാനുഭാവം കിത്തേത്വാ, കപ്പം സഗ്ഗമ്ഹി മോദഹം;

അവസേസേസു കപ്പേസു, കുസലം ചരിതം മയാ.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം സഞ്ഞമലഭിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധസഞ്ഞായിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ ചുദ്ദസകപ്പമ്ഹി, രാജാ ആസിം പതാപവാ;

സമിതോ നാമ നാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ സത്ഥു സമ്മുഖാ ഓവാദം ലഭിത്വാ ‘‘മയാ അരഹത്തം അധിഗത’’ന്തി അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൬൬. ‘‘അനുസാസി മഹാവീരോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

തസ്സാഹം ധമ്മം സുത്വാന, വിഹാസിം സന്തികേ സതോ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ അനുസാസീതി ‘‘അപരിപക്കായ, മേഘിയ, ചേതോവിമുത്തിയാ പഞ്ച ധമ്മാ പരിപാകായ സംവത്തന്തീ’’തിആദിനാ ഓവദി അനുസിട്ഠിം അദാസി. മഹാവീരോതി മഹാവിക്കന്തോ, വീരിയപാരമിപാരിപൂരിയാ ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതവീരിയാധിട്ഠാനേന അനഞ്ഞസാധാരണചതുബ്ബിധസമ്മപ്പധാനസമ്പത്തിയാ ച മഹാവീരിയോതി അത്ഥോ. സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂതി സബ്ബേസഞ്ച ഞേയ്യധമ്മാനം പാരം പരിയന്തം ഞാണഗമനേന ഗതോ അധിഗതോതി സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ, സബ്ബഞ്ഞൂതി അത്ഥോ. സബ്ബേസം വാ സങ്ഖതധമ്മാനം പാരഭൂതം നിബ്ബാനം സയമ്ഭൂഞാണേന ഗതോ അധിഗതോതി സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ. തസ്സാഹം ധമ്മം സുത്വാനാതി തസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ സാമുക്കംസികം തം ചതുസച്ചധമ്മം സുണിത്വാ. വിഹാസിം സന്തികേതി അമ്ബവനേ മിച്ഛാവിതക്കേഹി ഉപദ്ദുതോ ചാലികാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥു സമീപേയേവ വിഹാസിം. സതോതി സതിമാ, സമഥവിപസ്സനാഭാവനായ അപ്പമത്തോതി അത്ഥോ. അഹന്തി ഇദം യഥാ ‘‘അനുസാസീ’’തി ഏത്ഥ ‘‘മ’’ന്തി ഏവം ‘‘വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി ഏത്ഥ ‘‘മയാ’’തി പരിണാമേതബ്ബം. ‘‘കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി ച ഇമിനാ യഥാവുത്തം വിജ്ജാത്തയാനുപ്പത്തിമേവ സത്ഥു ഓവാദപടികരണഭാവദസ്സനേന പരിയായന്തരേന പകാസേതി. സീലക്ഖന്ധാദിപരിപൂരണമേവ ഹി സത്ഥു സാസനകാരിതാ.

മേഘിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.