൧൦. പുണ്ണത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സീലമേവാതി ആയസ്മതോ പുണ്ണത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗന്ത്വാ കാമേസു ആദീനവം ദിസ്വാ ഘരാവാസം പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഹിമവന്തപ്പദേസേ പണ്ണകുടിം കത്വാ വാസം കപ്പേസി. തസ്സ വസനട്ഠാനസ്സ അവിദൂരേ ഏകസ്മിം പബ്ഭാരേ പച്ചേകബുദ്ധോ ആബാധികോ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായി, തസ്സ പരിനിബ്ബാനസമയേ മഹാ ആലോകോ അഹോസി. തം ദിസ്വാ സോ, ‘‘കഥം നു ഖോ അയം ആലോകോ ഉപ്പന്നോ’’തി വീമംസനവസേന ഇതോ ചിതോ ച ആഹിണ്ഡന്തോ പബ്ഭാരേ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം പരിനിബ്ബുതം ദിസ്വാ ഗന്ധദാരൂനി സംകഡ്ഢിത്വാ സരീരം ഝാപേത്വാ ഗന്ധോദകേന ഉപസിഞ്ചി. തത്ഥേകോ ദേവപുത്തോ അന്തലിക്ഖേ ഠത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘സാധു, സാധു, സപ്പുരിസ, ബഹും തയാ പുഞ്ഞം പസവന്തേന പൂരിതം സുഗതിസംവത്തനിയം കമ്മം തേന ത്വം സുഗതീസുയേവ ഉപ്പജ്ജിസ്സസി, ‘പുണ്ണോ’തി ച തേ നാമം ഭവിസ്സതീ’’തി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സുനാപരന്തജനപദേ സുപ്പാരകപട്ടനേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തി, പുണ്ണോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ വാണിജ്ജവസേന മഹതാ സത്ഥേന സദ്ധിം സാവത്ഥിം ഗതോ. തേന ച സമയേന ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി. അഥ സോ സാവത്ഥിവാസീഹി ഉപാസകേഹി സദ്ധിം വിഹാരം ഗതോ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വത്തപടിവത്തേഹി ആചരിയുപജ്ഝായേ ആരാധേന്തോ വിഹാസി. സോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘സാധു മം, ഭന്തേ ഭഗവാ, സംഖിത്തേന ഓവാദേന ഓവദതു, യമഹം സുത്വാ സുനാപരന്തജനപദേ വിഹരേയ്യ’’ന്തി ആഹ. തസ്സ ഭഗവാ, ‘‘സന്തി ഖോ, പുണ്ണ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൩.൩൯൫; സം. നി. ൪.൮൮) ഓവാദം ദത്വാ സീഹനാദം നദാപേത്വാ വിസ്സജ്ജേസി. സോ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ സുനാപരന്തജനപദം ഗന്ത്വാ സുപ്പാരകപട്ടനേ വിഹരന്തോ സമഥവിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ തിസ്സോ വിജ്ജാ സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൪൧.൨൯-൪൪) –

‘‘പബ്ഭാരകൂടം നിസ്സായ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

ആബാധികോ ച സോ ബുദ്ധോ, വസതി പബ്ബതന്തരേ.

‘‘മമ അസ്സമസാമന്താ, പനാദോ ആസി താവദേ;

ബുദ്ധേ നിബ്ബായമാനമ്ഹി, ആലോകോ ഉദപജ്ജഥ.

‘‘യാവതാ വനസണ്ഡസ്മിം, അച്ഛകോകതരച്ഛകാ;

വാളാ ച കേസരീ സബ്ബേ, അഭിഗജ്ജിംസു താവദേ.

‘‘ഉപ്പാതം തമഹം ദിസ്വാ, പബ്ഭാരം അഗമാസഹം;

തത്ഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, നിബ്ബുതം അപരാജിതം.

‘‘സുഫുല്ലം സാലരാജംവ, സതരംസിംവ ഉഗ്ഗതം;

വീതച്ചികംവ അങ്ഗാരം, നിബ്ബുതം അപരാജിതം.

‘‘തിണം കട്ഠഞ്ച പൂരേത്വാ, ചിതകം തത്ഥകാസഹം;

ചിതകം സുകതം കത്വാ, സരീരം ഝാപയിം അഹം.

‘‘സരീരം ഝാപയിത്വാന, ഗന്ധതോയം സമോകിരിം;

അന്തലിക്ഖേ ഠിതോ യക്ഖോ, നാമമഗ്ഗഹി താവദേ.

‘‘യം പൂരിതം തയാ കിച്ചം, സയമ്ഭുസ്സ മഹേസിനോ;

പുണ്ണകോ നാമ നാമേന, സദാ ഹോഹി തുവം മുനേ.

‘‘തമ്ഹാ കായാ ചവിത്വാന, ദേവലോകം അഗച്ഛഹം;

തത്ഥ ദിബ്ബമയോ ഗന്ധോ, അന്തലിക്ഖാ പവസ്സതി.

‘‘തത്രാപി നാമധേയ്യം മേ, പുണ്ണകോതി അഹൂ തദാ;

ദേവഭൂതോ മനുസ്സോ വാ, സങ്കപ്പം പൂരയാമഹം.

‘‘ഇദം പച്ഛിമകം മയ്ഹം, ചരിമോ വത്തതേ ഭവോ;

ഇധാപി പുണ്ണകോ നാമ, നാമധേയ്യം പകാസതി.

‘‘തോസയിത്വാന സമ്ബുദ്ധം, ഗോതമം സക്യപുങ്ഗവം;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, തനുകിച്ചസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഥേരോ ബഹൂ മനുസ്സേ സാസനേ അഭിപ്പസാദേസി. യതോ പഞ്ചസതമത്താ പുരിസാ ഉപാസകത്തം പഞ്ചസതമത്താ ച ഇത്ഥിയോ ഉപാസികാഭാവം പടിവേദേസും. സോ തത്ഥ രത്തചന്ദനേന ചന്ദനമാളം നാമ ഗന്ധകുടിം കാരാപേത്വാ, ‘‘സത്ഥാ പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം മാളം പടിച്ഛതൂ’’തി ഭഗവന്തം പുപ്ഫദൂതേന നിമന്തേസി. ഭഗവാ ച ഇദ്ധാനുഭാവേന തത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം തത്ഥ ഗന്ത്വാ ചന്ദനമാളം പടിഗ്ഗഹേത്വാ അരുണേ അനുട്ഠിതേയേവ പച്ചാഗമാസി. ഥേരോ അപരഭാഗേ പരിനിബ്ബാനസമയേ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൭൦. ‘‘സീലമേവ ഇധ അഗ്ഗം, പഞ്ഞവാ പന ഉത്തമോ;

മനുസ്സേസു ച ദേവേസു, സീലപഞ്ഞാണതോ ജയ’’ന്തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ സീലന്തി സീലനട്ഠേന സീലം, പതിട്ഠാനട്ഠേന സമാധാനട്ഠേന ചാതി അത്ഥോ. സീലഞ്ഹി സബ്ബഗുണാനം പതിട്ഠാ, തേനാഹ – ‘‘സീലേ പതിട്ഠായ നരോ സപഞ്ഞോ’’തി (സം. നി. ൧.൨൩; പേടകോ. ൨൨; വിസുദ്ധി. ൧.൧). സമാദഹതി ച തം കായവാചാഅവിപ്പകിണ്ണം കരോതീതി അത്ഥോ. തയിദം സീലമേവ അഗ്ഗം സബ്ബഗുണാനം മൂലഭാവതോ പമുഖഭാവതോ ച. യഥാഹ – ‘‘തസ്മാതിഹ, ത്വം ഭിക്ഖു, ആദിമേവ വിസോധേഹി കുസലേസു ധമ്മേസു. കോ ചാദി കുസലാനം ധമ്മാനം സീലഞ്ച സുവിസുദ്ധ’’ന്തി (സം. നി. ൫.൩൬൯), ‘‘പാതിമോക്ഖന്തി മുഖമേതം പമുഖമേത’’ന്തി (മഹാവ. ൧൩൫) ച ആദി. ഇധാതി നിപാതമത്തം. പഞ്ഞവാതി ഞാണസമ്പന്നോ. സോ ഉത്തമോ സേട്ഠോ പവരോതി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനായ ഗാഥായ പഞ്ഞായയേവ സേട്ഠഭാവം ദസ്സേതി. പഞ്ഞുത്തരാ ഹി കുസലാ ധമ്മാ. ഇദാനി തം സീലപഞ്ഞാനം അഗ്ഗസേട്ഠഭാവം കാരണതോ ദസ്സേതി ‘‘മനുസ്സേസു ച ദേവേസു, സീലപഞ്ഞാണതോ ജയ’’ന്തി ച. സീലപഞ്ഞാണഹേതു പടിപക്ഖജയോ കാമകിലേസജയോ ഹോതീതി അത്ഥോ.

പുണ്ണത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സത്തമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.