൮. രമണീയകുടികത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

രമണീയാ മേ കുടികാതി ആയസ്മതോ രമണീയകുടികത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുസലബീജരോപനം കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇതോ അട്ഠാരസകപ്പസതമത്ഥകേ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ബുദ്ധാരഹം ആസനം ഭഗവതോ അദാസി. പുപ്ഫേഹി ച ഭഗവന്തം പൂജേത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. സേസം അഞ്ജനവനിയത്ഥേരസ്സ വത്ഥുമ്ഹി വുത്തസദിസമേവ. അയം പന വിസേസോ – അയം കിര വുത്തനയേന പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചോ വജ്ജിരട്ഠേ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമകാവാസേ കുടികായം വിഹരതി, സാ ഹോതി കുടികാ അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ സുപരികമ്മകതഭിത്തിഭൂമികാ ആരാമപോക്ഖരണിരാമണേയ്യാദിസമ്പന്നാ മുത്താജാലസദിസവാലികാകിണ്ണഭൂമിഭാഗാ ഥേരസ്സ ച വത്തസമ്പന്നതായ സുസമ്മട്ഠങ്ഗണതാദിനാ ഭിയ്യോസോമത്തായ രമണീയതരാ ഹുത്വാ തിട്ഠതി. സോ തത്ഥ വിഹരന്തോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തേ പതിട്ഠാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൧.൪൭-൫൨) –

‘‘കാനനം വനമോഗ്ഗയ്ഹ, അപ്പസദ്ദം നിരാകുലം;

സീഹാസനം മയാ ദിന്നം, അത്ഥദസ്സിസ്സ താദിനോ.

‘‘മാലാഹത്ഥം ഗഹേത്വാന, കത്വാ ച നം പദക്ഖിണം;

സത്ഥാരം പയിരുപാസിത്വാ, പക്കാമിം ഉത്തരാമുഖോ.

‘‘തേന കമ്മേന ദ്വിപദിന്ദ, ലോകജേട്ഠ നരാസഭ;

സന്നിബ്ബാപേമി അത്താനം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ.

‘‘അട്ഠാരസകപ്പസതേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, സീഹാസനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ സത്തകപ്പസതേ, സന്നിബ്ബാപകഖത്തിയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഥേരേ തത്ഥ വിഹരന്തേ കുടികായ രമണീയഭാവതോ വിഹാരപേക്ഖകാ മനുസ്സാ തതോ തതോ ആഗന്ത്വാ കുടിം പസ്സന്തി. അഥേകദിവസം കതിപയാ ധുത്തജാതികാ ഇത്ഥിയോ തത്ഥ ഗതാ കുടികായ രമണീയഭാവം ദിസ്വാ, ‘‘ഏത്ഥ വസന്തോ അയം സമണോ സിയാ അമ്ഹേഹി ആകഡ്ഢനീയഹദയോ’’തി അധിപ്പായേന – ‘‘രമണീയം വോ, ഭന്തേ, വസനട്ഠാനം. മയമ്പി രമണീയരൂപാ പഠമയോബ്ബനേ ഠിതാ’’തി വത്വാ ഇത്ഥികുത്താദീനി ദസ്സേതും ആരഭിംസു. ഥേരോ അത്തനോ വീതരാഗഭാവം പകാസേന്തോ ‘‘രമണീയാ മേ കുടികാ, സദ്ധാദേയ്യാ മനോരമാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൫൮. തത്ഥ രമണീയാ മേ കുടികാതി ‘‘രമണീയാ തേ, ഭന്തേ, കുടികാ’’തി യം തുമ്ഹേഹി വുത്തം, തം സച്ചം. അയം മമ വസനകുടികാ രമണീയാ മനുഞ്ഞരൂപാ, സാ ച ഖോ സദ്ധാദേയ്യാ, ‘‘ഏവരൂപായ മനാപം കത്വാ പബ്ബജിതാനം ദിന്നായ ഇദം നാമ ഫലം ഹോതീ’’തി കമ്മഫലാനി സദ്ദഹിത്വാ സദ്ധായ ധമ്മച്ഛന്ദേന ദാതബ്ബത്താ സദ്ധാദേയ്യാ, ന ധനേന നിബ്ബത്തിതാ. സയഞ്ച തഥാദിന്നാനി സദ്ധാദേയ്യാനി പസ്സന്താനം പരിഭുഞ്ജന്താനഞ്ച മനോ രമേതീതി മനോരമാ. സദ്ധാദേയ്യത്താ ഏവ ഹി മനോരമാ, സദ്ധാദീഹി ദേയ്യധമ്മം സക്കച്ചം അഭിസങ്ഖരിത്വാ ദേന്തി, സദ്ധാദേയ്യഞ്ച പരിഭുഞ്ജന്താ സപ്പുരിസാ ദായകസ്സ അവിസംവാദനത്ഥമ്പി പയോഗാസയസമ്പന്നാ ഹോന്തി, ന തുമ്ഹേഹി ചിന്തിതാകാരേന പയോഗാസയവിപന്നാതി അധിപ്പായോ. ന മേ അത്ഥോ കുമാരീഹീതി യസ്മാ സബ്ബസോ കാമേഹി വിനിവത്തിതമാനസോ അഹം, തസ്മാ ന മേ അത്ഥോ കുമാരീഹി. കപ്പിയകാരകകമ്മവസേനപി ഹി മാദിസാനം ഇത്ഥീഹി പയോജനം നാമ നത്ഥി, പഗേവ രാഗവസേന, തസ്മാ ന മേ അത്ഥോ കുമാരീഹീതി. കുമാരിഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ ഉപലക്ഖണം ദട്ഠബ്ബം. മാദിസസ്സ നാമ സന്തികേ ഏവം പടിപജ്ജാഹീതി അയുത്തകാരിനീഹി യാവ അപരദ്ധഞ്ച തുമ്ഹേഹി സമാനജ്ഝാസയാനം പുരതോ അയം കിരിയാ സോഭേയ്യാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യേസം അത്ഥോ തഹിം ഗച്ഛഥ നാരിയോ’’തി. തത്ഥ യേസന്തി കാമേസു അവീതരാഗാനം. അത്ഥോതി പയോജനം. തഹിന്തി തത്ഥ തേസം സന്തികം. നാരിയോതി ആലപനം. തം സുത്വാ ഇത്ഥിയോ മങ്കുഭൂതാ പത്തക്ഖന്ധാ ആഗതമഗ്ഗേനേവ ഗതാ. ഏത്ഥ ച ‘‘ന മേ അത്ഥോ കുമാരീഹീ’’തി കാമേഹി അനത്ഥികഭാവവചനേനേവ ഥേരേന അരഹത്തം ബ്യാകതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

രമണീയകുടികത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.