൯. കോസലവിഹാരിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സദ്ധായാഹം പബ്ബജിതോതി ആയസ്മതോ കോസലവിഹാരിത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുസലബീജം രോപേത്വാ തം തം പുഞ്ഞം അകാസി. സേസം അഞ്ജനവനിയത്ഥേരവത്ഥുസദിസമേവ. അയം പന വിസേസോ – അയം കിര വുത്തനയേന പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചോ കോസലരട്ഠേ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമേ ഏകം ഉപാസകകുലം നിസ്സായ അരഞ്ഞേ വിഹരതി, തം സോ ഉപാസകോ രുക്ഖമൂലേ വസന്തം ദിസ്വാ കുടികം കാരേത്വാ അദാസി. ഥേരോ കുടികായം വിഹരന്തോ ആവാസസപ്പായേന സമാധാനം ലഭിത്വാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൧.൫൩-൬൧) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, വസാമി പണ്ണസന്ഥരേ;

ഘാസേസു ഗേധമാപന്നോ, സേയ്യസീലോ ചഹം തദാ.

‘‘ഖണന്താലുകലമ്ബാനി, ബിളാലിതക്കലാനി ച;

കോലം ഭല്ലാതകം ബില്ലം, ആഹത്വാ പടിയാദിതം.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, ആഗച്ഛി മമ സന്തികം.

‘‘ഉപാഗതം മഹാനാഗം, ദേവദേവം നരാസഭം;

ബിളാലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, പത്തമ്ഹി ഓകിരിം അഹം.

‘‘പരിഭുഞ്ജി മഹാവീരോ, തോസയന്തോ മമം തദാ;

പരിഭുഞ്ജിത്വാന സബ്ബഞ്ഞൂ, ഇമം ഗാഥം അഭാസഥ.

‘‘സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, ബിളാലിം മേ അദാ തുവം;

കപ്പാനം സതസഹസ്സം, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജസി.

‘‘ചരിമം വത്തതേ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

ധാരേമി അന്തിമം ദേഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ.

‘‘ചതുപഞ്ഞാസിതോ കപ്പേ, സുമേഖലിയ സവ്ഹയോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖപ്പടിസംവേദനേന ഉപ്പന്നപീതിവേഗേന ഉദാനേന്തോ ‘‘സദ്ധായാഹം പബ്ബജിതോ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൫൯. തത്ഥ സദ്ധായാതി ഭഗവതോ വേസാലിം ഉപഗമനേ ആനുഭാവം ദിസ്വാ, ‘‘ഏകന്തനിയ്യാനികം ഇദം സാസനം, തസ്മാ അദ്ധാ ഇമായ പടിപത്തിയാ ജരാമരണതോ മുച്ചിസ്സാമീ’’തി ഉപ്പന്നസദ്ധാവസേന പബ്ബജിതോ പബ്ബജ്ജം ഉപഗതോ. അരഞ്ഞേ മേ കുടികാ കതാതി തസ്സാ പബ്ബജ്ജായ അനുരൂപവസേന അരഞ്ഞേ വസതോ മേ കുടികാ കതാ, പബ്ബജ്ജാനുരൂപം ആരഞ്ഞകോ ഹുത്വാ വൂപകട്ഠോ വിഹരാമീതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘അപ്പമത്തോ ച ആതാപീ, സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ’’തി. അരഞ്ഞവാസലദ്ധേന കായവിവേകേന ജാഗരിയം അനുയുഞ്ജന്തോ തത്ഥ സതിയാ അവിപ്പവാസേന അപ്പമത്തോ, ആരദ്ധവീരിയതായ ആതാപീ, പുബ്ബഭാഗിയസതിസമ്പജഞ്ഞപാരിപൂരിയാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്താധിഗമേന പഞ്ഞാസതിവേപുല്ലപ്പത്തിയാ അച്ചന്തമേവ സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ വിഹരാമീതി അത്ഥോ. അപ്പമത്തഭാവാദികിത്തനേ ചസ്സ ഇദമേവ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി കോസലരട്ഠേ ചിരനിവാസിഭാവേന പന കോസലവിഹാരീതി സമഞ്ഞാ ജാതാതി.

കോസലവിഹാരിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.