൫. രമണീയവിഹാരിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യഥാപി ഭദ്ദോ ആജഞ്ഞോതി ആയസ്മതോ രമണീയവിഹാരിത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ കോരണ്ഡപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവേസു നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ അഞ്ഞതരസ്സ സേട്ഠിസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ യോബ്ബനമദേന കാമേസു മുച്ഛം ആപന്നോ വിഹരതി. സോ ഏകദിവസം അഞ്ഞതരം പാരദാരികം രാജപുരിസേഹി വിവിധാ കമ്മകാരണാ കരീയമാനം ദിസ്വാ സംവേഗജാതോ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പബ്ബജി. പബ്ബജിതോ ച രാഗചരിതതായ നിച്ചകാലം സുസമ്മട്ഠം പരിവേണം സൂപട്ഠിതം പാനീയപരിഭോജനീയം സുപഞ്ഞതം മഞ്ചപീഠം കത്വാ വിഹരതി. തേന സോ രമണീയവിഹാരീത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ.

സോ രാഗുസ്സന്നതായ അയോനിസോ മനസി കരിത്വാ സഞ്ചേതനികം സുക്കവിസ്സട്ഠിആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ, ‘‘ധിരത്ഥു, മം ഏവംഭൂതോ സദ്ധാദേയ്യം ഭുഞ്ജേയ്യ’’ന്തി വിപ്പടിസാരീ ഹുത്വാ ‘‘വിബ്ഭമിസ്സാമീ’’തി ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ രുക്ഖമൂലേ നിസീദി, തേന ച മഗ്ഗേന സകടേസു ഗച്ഛന്തേസു ഏകോ സകടയുത്തോ ഗോണോ പരിസ്സമന്തോ വിസമട്ഠാനേ ഖലിത്വാ പതി, തം സാകടികാ യുഗതോ മുഞ്ചിത്വാ തിണോദകം ദത്വാ പരിസ്സമം വിനോദേത്വാ പുനപി ധുരേ യോജേത്വാ അഗമംസു. ഥേരോ തം ദിസ്വാ – ‘‘യഥായം ഗോണോ സകിം ഖലിത്വാപി ഉട്ഠായ സകിം ധുരം വഹതി, ഏവം മയാപി കിലേസവസേന സകിം ഖലിതേനാപി വുട്ഠായ സമണധമ്മം കാതും വട്ടതീ’’തി യോനിസോ ഉമ്മുജ്ജന്തോ നിവത്തിത്വാ ഉപാലിത്ഥേരസ്സ അത്തനോ പവത്തിം ആചിക്ഖിത്വാ തേന വുത്തവിധിനാ ആപത്തിതോ വുട്ഠഹിത്വാ സീലം പാകതികം കത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൨൧.൩൫-൩൯) –

‘‘അക്കന്തഞ്ച പദം ദിസ്വാ, ചക്കാലങ്കാരഭൂസിതം;

പദേനാനുപദം യന്തോ, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ.

‘‘കോരണ്ഡം പുപ്ഫിതം ദിസ്വാ, സമൂലം പൂജിതം മയാ;

ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, അവന്ദിം പദമുത്തമം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘സത്തപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, ഏകോ വീതമലോ അഹും;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖം അനുഭവന്തോ അത്തനോ പുബ്ബഭാഗപടിപത്തിയാ സദ്ധിം അരിയധമ്മാധിഗമനദീപനിം ‘‘യഥാപി ഭദ്ദോ ആജഞ്ഞോ, ഖലിത്വാ പതിതിട്ഠതീ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൪൫. തത്ഥ ഖലിത്വാതി പക്ഖലിത്വാ. പതിതിട്ഠതീതി പതിട്ഠഹതി, പുനദേവ യഥാഠാനേ തിട്ഠതി. ഏവന്തി യഥാ ഭദ്ദോ ഉസഭാജാനീയോ ഭാരം വഹന്തോ പരിസ്സമപ്പത്തോ വിസമട്ഠാനം ആഗമ്മ ഏകവാരം പക്ഖലിത്വാ പതിതോ ന തത്തകേന ധുരം ഛഡ്ഡേതി, ഥാമജവപരക്കമസമ്പന്നതായ പന ഖലിത്വാപി പതിതിട്ഠതി, അത്തനോ സഭാവേനേവ ഠത്വാ ഭാരം വഹതി, ഏവം കിലേസപരിസ്സമപ്പത്തോ കിരിയാപരാധേന ഖലിത്വാ തം ഖലിതം ഥാമവീരിയസമ്പത്തിതായ പടിപാകതികം കത്വാ മഗ്ഗസമ്മാദിട്ഠിയാ ദസ്സനസമ്പന്നം, തതോ ഏവ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സവനന്തേ അരിയായ ജാതിയാ ജാതതായ സാവകം, തസ്സ ഉരേ വായാമജനിതാഭിജാതിതായ ഓരസം പുത്തം ഭദ്ദാജാനീയസദിസകിച്ചതായ ആജാനീയന്തി ച മം ധാരേഥ ഉപധാരേഥാതി അത്ഥോ.

രമണീയവിഹാരിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.