൯. കുലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉദകഞ്ഹി നയന്തീതി ആയസ്മതോ കുലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര ഥേരോ പുബ്ബേപി വിവട്ടൂപനിസ്സയം ബഹും കുസലം ഉപചിനിത്വാ അധികാരസമ്പന്നോ വിപസ്സിം ഭഗവന്തം ആകാസേ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ നാളികേരഫലം ദാതുകാമോ അട്ഠാസി. സത്ഥാ തസ്സ ചിത്തം ഞത്വാ ഓതരിത്വാ പടിഗ്ഗണ്ഹി. സോ അതിവിയ പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ തേനേവ സദ്ധാപടിലാഭേന സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചി, സത്ഥാ അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആണാപേസി – ‘‘ഇമം പുരിസം പബ്ബാജേഹീ’’തി. സോ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ സമണധമ്മം കത്വാ തതോ ചുതോ ഛപി ബുദ്ധന്തരാനി ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തി. കുലോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ സാസനേ ലദ്ധപ്പസാദോ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ വിക്ഖേപബഹുലതായ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും നാസക്ഖി. അഥേകദിവസം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ ഭൂമിം ഖണിത്വാ ഉദകവാഹകം കത്വാ ഇച്ഛിതിച്ഛിതട്ഠാനേ ഉദകം നേന്തേ പുരിസേ ദിസ്വാ തം സല്ലക്ഖേത്വാ ഗാമം പവിട്ഠോ അഞ്ഞതരം ഉസുകാരം ഉസുദണ്ഡകം ഉസുയന്തേ പക്ഖിപിത്വാ അക്ഖികോടിയാ ഓലോകേത്വാ ഉജും കരോന്തം ദിസ്വാ തമ്പി സല്ലക്ഖേത്വാ ഗച്ഛന്തോ പുരതോ ഗന്ത്വാ അരനേമിനാഭിആദികേ രഥചക്കാവയവേ തച്ഛന്തേ തച്ഛകേ ദിസ്വാ തമ്പി സല്ലക്ഖേത്വാ വിഹാരം പവിസിത്വാ കതഭത്തകിച്ചോ പത്തചീവരം പടിസാമേത്വാ ദിവാവിഹാരേ നിസിന്നോ അത്തനാ ദിട്ഠനിമിത്താനി ഉപമാഭാവേന ഗഹേത്വാ അത്തനോ ചിത്തദമനേ ഉപനേന്തോ ‘‘അചേതനം ഉദകമ്പി മനുസ്സാ ഇച്ഛികിച്ഛിതട്ഠാനം നയന്തി തഥാ അചേതനം വങ്കമ്പി സരദണ്ഡം ഉപായേന നമേന്തോ ഉജും കരോന്തി, തഥാ അചേതനം കട്ഠകളിങ്ഗരാദിം തച്ഛകാ നേമിആദിവസേന വങ്കം ഉജുഞ്ച കരോന്തി. അഥ കസ്മാ അഹം സകചിത്തം ഉജും ന കരിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഘടേന്തോ വായമന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൯൧-൯൯) –

‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, ആരാമികോ അഹം തദാ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ഗച്ഛന്തം അനിലഞ്ജസേ.

‘‘നാളികേരഫലം ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം;

ആകാസേ ഠിതകോ സന്തോ, പടിഗ്ഗണ്ഹി മഹായസോ.

‘‘വിത്തിസഞ്ജനനോ മയ്ഹം, ദിട്ഠധമ്മസുഖാവഹോ;

ഫലം ബുദ്ധസ്സ ദത്വാന, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

‘‘അധിഗച്ഛിം തദാ പീതിം, വിപുലഞ്ച സുഖുത്തമം;

ഉപ്പജ്ജതേവ രതനം, നിബ്ബത്തസ്സ തഹിം തഹിം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ദിബ്ബചക്ഖു വിസുദ്ധം മേ, സമാധികുസലോ അഹം;

അഭിഞ്ഞാപാരമിപ്പത്തോ, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഏവം യാനി നിമിത്താനി അങ്കുസേ കത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി, തേഹി സദ്ധിം അത്തനോ ചിത്തദമനം സംസന്ദിത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ‘‘ഉദകഞ്ഹി നയന്തി നേത്തികാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൧൯. തത്ഥ ഉദകം ഹീതി ഹി-സദ്ദോ നിപാതമത്തം. നയന്തീതി പഥവിയാ തം തം ഥലട്ഠാനം ഖണിത്വാ നിന്നട്ഠാനം പൂരേത്വാ മാതികം വാ കത്വാ രുക്ഖദോണിം വാ ഠപേത്വാ അത്തനോ ഇച്ഛിതിച്ഛിതട്ഠാനം നേന്തി. തഥാ തേ നേന്തീതി നേത്തികാ. തേജനന്തി കണ്ഡം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – നേത്തികാ അത്തനോ രുചിയാ ഇച്ഛിതിച്ഛിതട്ഠാനം ഉദകം നയന്തി, ഉസുകാരാപി താപേത്വാ തേജനം നമയന്തി ഉജും കരോന്തി. നമനവസേന തച്ഛകാ നേമിആദീനം അത്ഥായ തച്ഛന്താ ദാരും നമയന്തി അത്തനോ രുചിയാ ഉജും വാ വങ്കം വാ കരോന്തി. ഏവം ഏത്തകം ആരമ്മണം കത്വാ സുബ്ബതാ യഥാസമാദിന്നേന സീലാദിനാ സുന്ദരവതാ ധീരാ സോതാപത്തിമഗ്ഗാദീനം ഉപ്പാദേന്താ അത്താനം ദമേന്തി, അരഹത്തം പന പത്തേസു ഏകന്തദന്താ നാമ ഹോന്തീതി.

കുലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.