൮. സിങ്ഗാലപിതുത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അഹു ബുദ്ധസ്സ ദായാദോതി സിങ്ഗാലകപിതുത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര ഇതോ ചതുനവുതേ കപ്പേ സതരംസിം നാമ പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ വന്ദിത്വാ അത്തനോ ഹത്ഥഗതം താലഫലം അദാസി. തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ മനുസ്സയോനിയം നിബ്ബത്തോ സാസനേ പടിലദ്ധസദ്ധോ ഹുത്വാ പബ്ബജിത്വാ അട്ഠികസഞ്ഞം ഭാവേസി. പുന ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ദാരപരിഗ്ഗഹം കത്വാ ഏകം പുത്തം ലഭിത്വാ തസ്സ ‘‘സിങ്ഗാലകോ’’തി നാമം അകാസി. തേന നം സിങ്ഗാലകപിതാതി വോഹരന്തി. സോ അപരഭാഗേ ഘരബന്ധനം പഹായ സാസനേ പബ്ബജി. തസ്സ ഭഗവാ അജ്ഝാസയം ഓലോകേന്തോ അട്ഠികസഞ്ഞാകമ്മട്ഠാനം അദാസി. സോ തം ഗഹേത്വാ ഭഗ്ഗേസു വിഹരതി സുസുമാരഗിരേ ഭേസകളാവനേ, അഥസ്സ തസ്മിം വനേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ ഉസ്സാഹജനനത്ഥം ‘‘ഭാവനാഫലം നചിരസ്സേവ ഹത്ഥഗതം കരിസ്സതീ’’തി ഇമമത്ഥം അഞ്ഞാപദേസേന വിഭാവേന്തീ ‘‘അഹു ബുദ്ധസ്സ ദായാദോ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൧൮. തത്ഥ അഹൂതി ഹോതി, വത്തമാനത്ഥേ ഹി ഇദം അതീതകാലവചനം. ബുദ്ധസ്സാതി സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധസ്സ. ദായാദോതി ധമ്മദായാദോ നവവിധസ്സ ലോകുത്തരധമ്മദായസ്സ അത്തനോ സമ്മാപടിപത്തിയാ ആദായകോ ഗണ്ഹനകോ. അഥ വാ അഹൂതി അഹോസി. ഏവംനാമസ്സ ബുദ്ധസ്സ ദായാദഭാവേ കോചി വിബന്ധോ ഇദാനേവ ഭവിസ്സതീതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘മഞ്ഞേഹം കാമരാഗം സോ, ഖിപ്പമേവ വഹിസ്സതീ’’തി. ഭേസകളാവനേതി ഭേസകേന നാമ യക്ഖേന ലഭിതത്താ പരിഗ്ഗഹിതത്താ, ഭേസകളാനം വാ കട്ഠാദീനം ബഹുലതായ ‘‘ഭേസകളാവന’’ന്തി ലദ്ധനാമേ അരഞ്ഞേ. തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബുദ്ധസ്സ ദായാദഭാവേ കാരണം വദന്തോ ‘‘കേവലം അട്ഠിസഞ്ഞായ, അഫരീ പഥവിം ഇമ’’ന്തി ആഹ. തത്ഥ കേവലന്തി സകലം അനവസേസം. അട്ഠിസഞ്ഞായാതി അട്ഠികഭാവനായ. അഫരീതി ‘‘അട്ഠീ’’തി അധിമുച്ചനവസേന പത്ഥരി. പഥവിന്തി അത്തഭാവപഥവിം. അത്തഭാവോ ഹി ഇധ ‘‘പഥവീ’’തി വുത്തോ ‘‘കോ ഇമം പഥവിം വിച്ചേസ്സതീ’’തിആദീസു വിയ. മഞ്ഞേഹന്തി മഞ്ഞേ അഹം. ‘‘മഞ്ഞാഹ’’ന്തിപി പാഠോ. സോതി സോ ഭിക്ഖു. ഖിപ്പമേവ നചിരസ്സേവ കാമരാഗം പഹിസ്സതി പജഹിസ്സതീതി മഞ്ഞേ. കസ്മാ? അട്ഠികസഞ്ഞായ കാമരാഗസ്സ ഉജുപടിപക്ഖഭാവതോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യോ ഏകസ്മിം പദേസേ ലദ്ധായ അത്ഥികസഞ്ഞായ സകലം അത്തനോ സബ്ബേസം വാ അത്തഭാവം ‘‘അട്ഠീ’’ത്വേവ ഫരിത്വാ ഠിതോ, സോ ഭിക്ഖു തം അട്ഠികഝാനം പാദകം കത്വാ വിപസ്സന്തോ നചിരേനേവ അനാഗാമിമഗ്ഗേന കാമരാഗം, സബ്ബം വാ കാമനട്ഠേന ‘‘കാമോ’’, രഞ്ജനട്ഠേന ‘‘രാഗോ’’തി ച ലദ്ധനാമം തണ്ഹം അഗ്ഗമഗ്ഗേന പജഹിസ്സതീതി. ഇമം ഗാഥം സുത്വാ സോ ഥേരോ ‘‘അയം ദേവതാ മയ്ഹം ഉസ്സാഹജനനത്ഥം ഏവമാഹാ’’തി അപ്പടിവാനവീരിയം അധിട്ഠായ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൮൫-൯൦) –

‘‘സതരംസീ നാമ ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതോ;

വിവേകാ ഉട്ഠഹിത്വാന, ഗോചരായാഭിനിക്ഖമി.

‘‘ഫലഹത്ഥോ അഹം ദിസ്വാ, ഉപഗച്ഛിം നരാസഭം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, താലഫലമദാസഹം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ തായ ദേവതായ വുത്തവചനം പതിമാനേന്തോ തമേവ ഗാഥം ഉദാനവസേന അഭാസി. തദേവസ്സ ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

സിങ്ഗാലപിതുത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.