൭. ദാസകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

മിദ്ധീ യദാതി ആയസ്മതോ ദാസകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ അനുപ്പന്നേ തഥാഗതേ അജിതസ്സ നാമ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഗന്ധമാദനതോ മനുസ്സപഥം ഓതരിത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരന്തസ്സ മനോരമാനി അമ്ബഫലാനി അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ വിവട്ടൂപനിസ്സയം ബഹും പുഞ്ഞം അകാസി. ഏവം കുസലകമ്മപ്പസുതോ ഹുത്വാ സുഗതിതോ സുഗതിം ഉപഗച്ഛന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തി. ദാസകോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ അനാഥപിണ്ഡികേന ഗഹപതിനാ വിഹാരപടിജഗ്ഗനകമ്മേ ഠപിതോ സക്കച്ചം വിഹാരം പടിജഗ്ഗന്തോ അഭിണ്ഹം ബുദ്ധദസ്സനേന ധമ്മസ്സവനേന ച പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജി. കേചി പന ഭണന്തി – ‘‘അയം കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ അഞ്ഞതരം ഖീണാസവത്ഥേരം ഉപട്ഠഹന്തോ കിഞ്ചി കമ്മം കാരാപേതുകാമോ ഥേരം ആണാപേസി. സോ തേന കമ്മേന അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ സാവത്ഥിയം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ദാസിയാ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തോ വയപ്പത്തോ സേട്ഠിനാ വിഹാരപടിജഗ്ഗനേ ഠപിതോ വുത്തനയേനേവ പടിലദ്ധസദ്ധോ അഹോസി. മഹാസേട്ഠി തസ്സ സീലാചാരം അജ്ഝാസയഞ്ച ഞത്വാ ഭുജിസ്സം കത്വാ ‘യഥാസുഖം പബ്ബജാ’തി ആഹ. തം ഭിക്ഖൂ പബ്ബാജേസു’’ന്തി. സോ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ കുസീതോ ഹീനവീരിയോ ഹുത്വാ ന കിഞ്ചി വത്തപടിവത്തം കരോതി, കുതോ സമണധമ്മം, കേവലം യാവദത്ഥം ഭുഞ്ജിത്വാ നിദ്ദാബഹുലോ വിഹരതി. ധമ്മസ്സവനകാലേപി ഏകം കോണം പവിസിത്വാ പരിസപരിയന്തേ നിസിന്നോ ഘുരുഘുരുപസ്സാസീ നിദ്ദായതേവ. അഥസ്സ ഭഗവാ പുബ്ബൂപനിസ്സയം ഓലോകേത്വാ സംവേഗജനനത്ഥം ‘‘മിദ്ധീ യദാ ഹോതി മഹഗ്ഘസോ ചാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൧൭. തത്ഥ മിദ്ധീതി ഥിനമിദ്ധാഭിഭൂതോ, യഞ്ഹി മിദ്ധം അഭിഭവതി, തം ഥിനമ്പി അഭിഭവതേവ. യദാതി യസ്മിം കാലേ. മഹഗ്ഘസോതി മഹാഭോജനോ, ആഹരഹത്ഥകഅലംസാടകതത്ഥവട്ടകകാകമാസകഭുത്തവമിതകാനം അഞ്ഞതരോ വിയ. നിദ്ദായിതാതി സുപനസീലോ. സമ്പരിവത്തസായീതി സമ്പരിവത്തകം സമ്പരിവത്തകം നിപജ്ജിത്വാ ഉഭയേനപി സേയ്യസുഖം പസ്സസുഖം മിദ്ധസുഖം അനുയുത്തോതി ദസ്സേതി. നിവാപപുട്ഠോതി കുണ്ഡകാദിനാ സൂകരഭത്തേന പുട്ഠോ ഭരിതോ. ഘരസൂകരോ ഹി ബാലകാലതോ പട്ഠായ പോസിയമാനോ ഥൂലസരീരകാലേ ഗേഹാ ബഹി നിക്ഖമിതും അലഭന്തോ ഹേട്ഠാമഞ്ചാദീസു സമ്പരിവത്തേത്വാ സമ്പരിവത്തേത്വാ സയതേവ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യദാ പുരിസോ മിദ്ധീ ച ഹോതി മഹഗ്ഘസോ ച നിവാപപുട്ഠോ മഹാവരാഹോ വിയ അഞ്ഞേന ഇരിയാപഥേന യാപേതും അസക്കോന്തോ നിദ്ദായനസീലോ സമ്പരിവത്തസായീ, തദാ സോ ‘‘അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ’’തി തീണി ലക്ഖണാനി മനസികാതും ന സക്കോതി. തേസം അമനസികാരാ മന്ദപഞ്ഞോ പുനപ്പുനം ഗബ്ഭം ഉപേതി, ഗബ്ഭാവാസതോ ന പരിമുച്ചതേവാതി. തം സുത്വാ ദാസകത്ഥേരോ സംവേഗജാതോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൧.൭൪, ൮൦-൮൪) –

‘‘അജിതോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ഹിമവന്തേ വസീ തദാ;

ചരണേന ച സമ്പന്നോ, സമാധികുസലോ മുനി.

‘‘സുവണ്ണവണ്ണേ സമ്ബുദ്ധേ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹേ;

രഥിയം പടിപജ്ജന്തേ, അമ്ബഫലമദാസഹം.

‘‘ഏകനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലം അദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഥേരോ ഇമായ ഗാഥായ മം ഭഗവാ ഓവദി, ‘‘അയം ഗാഥാ മയ്ഹം അങ്കുസഭൂതാ’’തി തമേവ ഗാഥം പച്ചുദാഹാസി. തയിദം ഥേരസ്സ പരിവത്താഹാരനയേന അഞ്ഞാബ്യാകരണം ജാതം.

ദാസകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.