൫. മഹാനാമത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഏസാവഹിയ്യസേ പബ്ബതേനാതി ആയസ്മതോ മഹാനാമത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സുമേധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ബ്രാഹ്മണവിജ്ജാസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ ഘരാവാസം പഹായ അഞ്ഞതരായ നദിയാ തീരേ അസ്സമം കാരേത്വാ സമ്ബഹുലേ ബ്രാഹ്മണേ മന്തേ വാചേന്തോ വിഹരതി. അഥേകദിവസം ഭഗവാ തം അനുഗ്ഗണ്ഹിതും തസ്സ അസമപദം ഉപഗച്ഛി. സോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ അദാസി. നിസിന്നേ ഭഗവതി സുമധുരം മധും ഉപനാമേസി. തം ഭഗവാ പരിഭുഞ്ജിത്വാ ഹേട്ഠാ അധിമുത്തത്ഥേരവത്ഥുമ്ഹി വുത്തനയേന അനാഗതം ബ്യാകരിത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ പരിവത്തേന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ മഹാനാമോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവതോ സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ നേസാദകേ നാമ പബ്ബതേ വിഹരന്തോ കിലേസപരിയുട്ഠാനം വിക്ഖമ്ഭേതും അസക്കോന്തോ ‘‘കിം മേ ഇമിനാ സംകിലിട്ഠചിത്തസ്സ ജീവിതേനാ’’തി അത്തഭാവം നിബ്ബിന്ദന്തോ ഉച്ചം പബ്ബതസിഖരം അഭിരുഹിത്വാ ‘‘ഇതോ പാതേത്വാ തം മാരേസ്സാമീ’’തി അത്താനം പരം വിയ നിദ്ദിസന്തോ –

൧൧൫. ‘‘ഏസാവഹിയ്യസേ പബ്ബതേന, ബഹുകുടജസല്ലകികേന;

നേസാദകേന ഗിരിനാ, യസസ്സിനാ പരിച്ഛദേനാ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ ഏസാവഹിയ്യസേതി ഏസോ ത്വം മഹാനാമ അവഹിയ്യസേ പരിഹായസി. പബ്ബതേനാതി നിവാസട്ഠാനഭൂതേന ഇമിനാ പബ്ബതേന. ബഹുകുടജസല്ലകികേനാതി ബഹൂഹി കുടജേഹി ഇന്ദസാലരുക്ഖേഹി സല്ലകീഹി ഇന്ദസാലരുക്ഖേഹി വാ സമന്നാഗതേന. നേസാദകേനാതി ഏവംനാമകേന. ഗിരിനാതി സേലേന. സേലോ ഹി സന്ധിസങ്ഖാതേഹി പബ്ബേഹി ഠിതത്താ ‘‘പബ്ബതോ’’തി, പസവനാദിവസേന ജലസ്സ, സാരഭൂതാനം ഭേസജ്ജാദിവത്ഥൂനഞ്ച ഗിരണതോ ‘‘ഗിരീ’’തി വുച്ചതി. തദുഭയത്ഥസമ്ഭവതോ പനേത്ഥ ‘‘പബ്ബതേനാ’’തി വത്വാ ‘‘ഗിരിനാ’’തി ച വുത്തം. യസസ്സിനാതി സബ്ബഗുണേഹി വിസ്സുതേന പകാസേന. പരിച്ഛദേനാതി നാനാവിധരുക്ഖഗച്ഛലതാഹി സമന്തതോ ഛന്നേന, വസനട്ഠാനതായ വാ തുയ്ഹം പരിച്ഛദഭൂതേന. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – മഹാനാമ, യദി കമ്മട്ഠാനം വിസ്സജ്ജേത്വാ വിതക്കബഹുലോ ഹോസി, ഏവം ത്വം ഇമിനാ ഛായൂദകസമ്പന്നേന സപ്പായേന നിവാസനട്ഠാനഭൂതേന നേസാദകഗിരിനാ പരിഹായസി, ഇദാനിഹം തം ഇതോ പാതേത്വാ മാരേസ്സാമി, തസ്മാ ന ലബ്ഭാ വിതക്കവസികേന ഭവിതുന്തി. ഏവം ഥേരോ അത്താനം സന്തജ്ജേന്തോയേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൪൦.൩൩൩-൩൫൨) –

‘‘സിന്ധുയാ നദിയാ തീരേ, സുകതോ അസ്സമോ മമ;

തത്ഥ വാചേമഹം സിസ്സേ, ഇതിഹാസം സലക്ഖണം.

‘‘ധമ്മകാമാ വിനീതാ തേ, സോതുകാമാ സുസാസനം;

ഛളങ്ഗേ പാരമിപ്പത്താ, സിന്ധുകൂലേ വസന്തി തേ.

‘‘ഉപ്പാതഗമനേ ചേവ, ലക്ഖണേസു ച കോവിദാ;

ഉത്തമത്ഥം ഗവേസന്താ, വസന്തി വിപിനേ തദാ.

‘‘സുമേധോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജി താവദേ;

അമ്ഹാകം അനുകമ്പന്തോ, ഉപാഗച്ഛി വിനായകോ.

‘‘ഉപാഗതം മഹാവീരം, സുമേധം ലോകനായകം;

തിണസന്ഥാരകം കത്വാ, ലോകജേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘വിപിനാതോ മധും ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം;

സമ്ബുദ്ധോ പരിഭുഞ്ജിത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവി.

‘‘യോ തം അദാസി മധും മേ, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

‘‘ഇമിനാ മധുദാനേന, തിണസന്ഥാരകേന ച;

തിംസ കപ്പസഹസ്സാനി, ദേവലോകേ രമിസ്സതി.

‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

‘‘ദേവലോകാ ഇധാഗന്ത്വാ, മാതുകുച്ഛിം ഉപാഗതേ;

മധുവസ്സം പവസ്സിത്ഥ, ഛാദയം മധുനാ മഹിം.

‘‘മയി നിക്ഖന്തമത്തമ്ഹി, കുച്ഛിയാ ച സുദുത്തരാ;

തത്രാപി മധുവസ്സം മേ, വസ്സതേ നിച്ചകാലികം.

‘‘അഗാരാ അഭിനിക്ഖമ്മ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

ലാഭീ അന്നസ്സ പാനസ്സ, മധുദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘സബ്ബകാമസമിദ്ധോഹം, ഭവിത്വാ ദേവമാനുസേ;

തേനേവ മധുദാനേന, പത്തോമ്ഹി ആസവക്ഖയം.

‘‘വുട്ഠമ്ഹി ദേവേ ചതുരങ്ഗുലേ തിണേ, സമ്പുപ്ഫിതേ ധരണീരുഹേ സഞ്ഛന്നേ;

സുഞ്ഞേ ഘരേ മണ്ഡപരുക്ഖമൂലകേ, വസാമി നിച്ചം സുഖിതോ അനാസവോ.

‘‘മജ്ഝേ മഹന്തേ ഹീനേ ച, ഭവേ സബ്ബേ അതിക്കമിം;

അജ്ജ മേ ആസവാ ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മധുദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അയമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണഗാഥാ അഹോസീതി.

മഹാനാമത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.