൪. അധിമുത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

കായദുട്ഠുല്ലഗരുനോതി ആയസ്മതോ അധിമുത്തത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ബ്രാഹ്മണവിജ്ജാസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ കാമേസു ആദീനവം ദിസ്വാ ഘരാവാസം പഹായ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ മനുസ്സൂപചാരം ഉപഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതം ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ അത്തനോ വാകചീരം സത്ഥു പാദമൂലേ പത്ഥരി. സത്ഥാ തസ്സ അജ്ഝാസയം ഞത്വാ തസ്മിം അട്ഠാസി. തത്ഥ ഠിതം ഭഗവന്തം കാളാനുസാരേന ഗന്ധേന പൂജേത്വാ ‘‘സമുദ്ധരസിമം ലോക’’ന്തിആദികാഹി ദസഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി. തം സത്ഥാ ‘‘അനാഗതേ ഇതോ സതസഹസ്സകപ്പമത്ഥകേ ഗോതമസ്സ നാമ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഛളഭിഞ്ഞോ ഭവിസ്സതീ’’തി ബ്യാകരിത്വാ പക്കാമി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ യാവായം ബുദ്ധുപ്പാദോ, താവ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ അധിമുത്തോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ബ്രാഹ്മണവിജ്ജാസു നിപ്ഫത്തിം ഗന്ത്വാ തത്ഥ സാരം അപസ്സന്തോ പച്ഛിമഭവികത്താ നിസ്സരണം ഗവേസന്തോ ജേതവനപടിഗ്ഗഹണേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൪൦.൩൦൪-൩൩൨) –

‘‘കണികാരംവ ജലിതം, ദീപരുക്ഖംവ ഉജ്ജലം;

ഓസധിംവ വിരോചന്തം, വിജ്ജുതം ഗഗനേ യഥാ.

‘‘അസമ്ഭീതം അനുത്താസിം, മിഗരാജംവ കേസരിം;

ഞാണാലോകം പകാസേന്തം, മദ്ദന്തം തിത്ഥിയേ ഗണേ.

‘‘ഉദ്ധരന്തം ഇമം ലോകം, ഛിന്ദന്തം സബ്ബസംസയം;

ഗജ്ജന്തം മിഗരാജംവ, അദ്ദസം ലോകനായകം.

‘‘ജടാജിനധരോ ആസിം, ബ്രഹാ ഉജു പതാപവാ;

വാകചീരം ഗഹേത്വാന, പാദമൂലേ അപത്ഥരിം.

‘‘കാളാനുസാരിയം ഗയ്ഹം, അനുലിമ്പിം തഥാഗതം;

സമ്ബുദ്ധമനുലിമ്പേത്വാ, സന്ഥവിം ലോകനായകം.

‘‘സമുദ്ധരസിമം ലോകം, ഓഘതിണ്ണ മഹാമുനി;

ഞാണാലോകേന ജോതേസി, നാവടം ഞാണമുത്തമം.

‘‘ധമ്മചക്കം പവത്തേസി, മദ്ദസേ പരതിത്ഥിയേ;

ഉസഭോ ജിതസങ്ഗാമോ, സമ്പകമ്പേസി മേദനിം.

‘‘മഹാസമുദ്ദേ ഊമിയോ, വേലന്തമ്ഹി പഭിജ്ജരേ;

തഥേവ തവ ഞാണമ്ഹി, സബ്ബദിട്ഠീ പഭിജ്ജരേ.

‘‘സുഖുമച്ഛികജാലേന, സരമ്ഹി സമ്പതാനിതേ;

അന്തോജാലീകതാ പാണാ, പീളിതാ ഹോന്തി താവദേ.

‘‘തഥേവ തിത്ഥിയാ ലോകേ, പുഥുപാസണ്ഡനിസ്സിതാ;

അന്തോഞാണവരേ തുയ്ഹം, പരിവത്തന്തി മാരിസ.

‘‘പതിട്ഠാ വുയ്ഹതം ഓഘേ, ത്വഞ്ഹി നാഥോ അബന്ധുനം;

ഭയട്ടിതാനം സരണം, മുത്തിത്ഥീനം പരായണം.

‘‘ഏകവീരോ അസദിസോ, മേത്താകരുണസഞ്ചയോ;

അസമോ സുസമോ സന്തോ, വസീ താദീ ജിതഞ്ജയോ.

‘‘ധീരോ വിഗതസമ്മോഹോ, അനേജോ അകഥംകഥീ;

തുസിതോ വന്തദോസോസി, നിമ്മലോ സംയതോ സുചി.

‘‘സങ്ഗാതിഗോ ഹതമദോ, തേവിജ്ജോ തിഭവന്തഗോ;

സീമാതിഗോ ധമ്മഗരു, ഗതത്ഥോ ഹിതവബ്ഭുതോ.

‘‘താരകോ ത്വം യഥാ നാവാ, നിധീവസ്സാസകാരകോ;

അസമ്ഭീതോ യഥാ സീഹോ, ഗജരാജാവ ദപ്പിതോ.

‘‘ഥോമേത്വാ ദസഗാഥാഹി, പദുമുത്തരം മഹായസം;

വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ, തുണ്ഹീ അട്ഠാസഹം തദാ.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഠിതോ സത്ഥാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

‘‘യോ മേ സീലഞ്ച ഞാണഞ്ച, സദ്ധമ്മഞ്ചാപി വണ്ണയി;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

‘‘സട്ഠി കപ്പസഹസ്സാനി, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

അഞ്ഞേ ദേവേഭിഭവിത്വാ, ഇസ്സരം കാരയിസ്സതി.

‘‘സോ പച്ഛാ പബ്ബജിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ, സാസനേ പബ്ബജിസ്സതി.

‘‘പബ്ബജിത്വാന കായേന, പാപകമ്മം വിവജ്ജിയ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

‘‘യഥാപി മേഘോ ഥനയം, തപ്പേതി മേദനിം ഇമം;

തഥേവ ത്വം മഹാവീര, ധമ്മേന തപ്പയീ മമം.

‘‘സീലം പഞ്ഞഞ്ച ധമ്മഞ്ച, ഥവിത്വാ ലോകനായകം;

പത്തോമ്ഹി പരമം സന്തിം, നിബ്ബാനം പദമച്ചുതം.

‘‘അഹോ നൂന സ ഭഗവാ, ചിരം തിട്ഠേയ്യ ചക്ഖുമാ;

അഞ്ഞാതഞ്ച വിജാനേയ്യും, ഫുസേയ്യും അമതം പദം.

‘‘അയം മേ പച്ഛിമാ ജാതി, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം ബുദ്ധമഭിഥോമയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കിത്തനായ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനാ സഹ വസന്തേ കായദള്ഹിബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ഓവദന്തോ –

൧൧൪. ‘‘കായദുട്ഠുല്ലഗരുനോ, ഹിയ്യമാനമ്ഹി ജീവിതേ;

സരീരസുഖഗിദ്ധസ്സ, കുതോ സമണസാധുതാ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ കായദുട്ഠുല്ലഗരുനോതി ദുട്ഠുല്ലം അസുഭയോഗ്യതാ, കായസ്സ ദുട്ഠുല്ലം കായദുട്ഠുല്ലം, കായദുട്ഠുല്ലം ഗരു സമ്ഭാവിതം യസ്സ സോ കായദുട്ഠുല്ലഗരു, അനിസ്സരണപ്പഞ്ഞോ ഹുത്വാ കായപോസനപ്പസുതോ കായദള്ഹിബഹുലോതി അത്ഥോ, തസ്സ കായദുട്ഠുല്ലഗരുനോ. ഹിയ്യമാനമ്ഹി ജീവിതേതി കുന്നദീനം ഉദകം വിയ ജീവിതസങ്ഖാരേ ലഹുസോ ഖീയമാനേ. സരീരസുഖഗിദ്ധസ്സാതി പണീതാഹാരാദീഹി അത്തനോ കായസ്സ സുഖേന ഗേധം ആപന്നസ്സ. കുതോ സമണസാധുതാതി ഏവരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സമണഭാവേന സാധുതാ സുസമണതാ കുതോ കേന കാരണേന സിയാ, ഏകംസതോ പന കായേ ജീവിതേ ച നിരപേക്ഖസ്സ ഇതരീതരസന്തോസേന സന്തുട്ഠസ്സ ആരദ്ധവീരിയസ്സേവ സമണസാധുതാതി അധിപ്പായോ.

അധിമുത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.