൩. വനവച്ഛത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അച്ഛോദികാ പുഥുസിലാതി ആയസ്മതോ വനവച്ഛത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലബീജം രോപേന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ പരസ്സ കമ്മം കത്വാ ജീവന്തോ കസ്സചി അപരാധം കത്വാ മരണഭയേന തജ്ജിതോ പലായന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ ബോധിരുക്ഖം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ തസ്സ മൂലം സമ്മജ്ജിത്വാ പിണ്ഡിബന്ധേഹി അസോകപുപ്ഫേഹി പൂജം കത്വാ വന്ദിത്വാ ബോധിം അഭിമുഖോ നമസ്സമാനോ പല്ലങ്കേന നിസിന്നോ മാരേതും ആഗതേ പച്ചത്ഥികേ ദിസ്വാ തേസു ചിത്തം അകോപേത്വാ ബോധിം ഏവ ആവജ്ജേന്തോ സതപോരിസേ പപാതേ പപതി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ വിഭവസമ്പന്നസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ‘‘വച്ഛോ’’തിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ബിമ്ബിസാരസമാഗമേ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൬.൭-൧൪) –

‘‘പരകമ്മായനേ യുത്തോ, അപരാധം അകാസഹം;

വനന്തം അഭിധാവിസ്സം, ഭയവേരസമപ്പിതോ.

‘‘പുപ്ഫിതം പാദപം ദിസ്വാ, പിണ്ഡിബന്ധം സുനിമ്മിതം;

തമ്ബപുപ്ഫം ഗഹേത്വാന, ബോധിയം ഓകിരിം അഹം.

‘‘സമ്മജ്ജിത്വാന തം ബോധിം, പാടലിം പാദപുത്തമം;

പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാന, ബോധിമൂലേ ഉപാവിസിം.

‘‘ഗതമഗ്ഗം ഗവേസന്താ, ആഗച്ഛും മമ സന്തികം;

തേ ച ദിസ്വാനഹം തത്ഥ, ആവജ്ജിം ബോധിമുത്തമം.

‘‘വന്ദിത്വാന അഹം ബോധിം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

അനേകതാലേ പപതിം, ഗിരിദുഗ്ഗേ ഭയാനകേ.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബോധിപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ ച തതിയേ കപ്പേ, രാജാ സുസഞ്ഞതോ അഹം;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിവേകാഭിരതിയാ വനേയേവ വസി, തേന വനവച്ഛോതി സമഞ്ഞാ ഉദപാദി. അഥ കദാചി ഥേരോ ഞാതിജനാനുഗ്ഗഹത്ഥം രാജഗഹം ഗതോ തത്ഥ ഞാതകേഹി ഉപട്ഠിയമാനോ കതിപാഹം വസിത്വാ ഗമനാകാരം സന്ദസ്സേതി. തം ഞാതകാ, ‘‘ഭന്തേ, അമ്ഹാകം അനുഗ്ഗഹത്ഥം ധുരവിഹാരേ വസഥ, മയം ഉപട്ഠഹിസ്സാമാ’’തി യാചിംസു. ഥേരോ തേസം പബ്ബതരാമണേയ്യകിത്തനാപദേസേന വിവേകാഭിരതിം നിവേദേന്തോ –

൧൧൩. ‘‘അച്ഛോദികാ പുഥുസിലാ, ഗോനങ്ഗുലമിഗായുതാ;

അമ്ബുസേവാലസഞ്ഛന്നാ, തേ സേലാ രമയന്തി മ’’ന്തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ അച്ഛോദികാതി അച്ഛം അബഹലം സുഖുമം ഉദകം ഏതേസൂതി ‘‘അച്ഛോദകാ’’തി വത്തബ്ബേ ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന അച്ഛോദികാ’’തി വുത്തം. ഏതേന തേസം ഉദകസമ്പത്തിം ദസ്സേതി. പുഥുസിലാതി പുഥുലാ വിത്ഥതാ മുദുസുഖസമ്ഫസ്സാ സിലാ ഏതേസൂതി പുഥുസിലാ. ഏതേന നിസജ്ജനട്ഠാനസമ്പത്തിം ദസ്സേതി. ഗുന്നം വിയ നങ്ഗുലം നങ്ഗുട്ഠം ഏതേസന്തി ഗോനങ്ഗുലാ, കാളമക്കടാ, ‘‘പകതിമക്കടാ’’തിപി വദന്തിയേവ. ഗോനങ്ഗുലേഹി ച പസദാദികേഹി മിഗേഹി ച തഹം തഹം വിചരന്തേഹി ആയുതാ മിസ്സിതാതി ഗോനങ്ഗുലമിഗായുതാ. ഏതേന തേസം അമനുസ്സൂപചാരിതായ അരഞ്ഞലക്ഖണൂപേതതം ദസ്സേതി. അമ്ബുസേവാലസഞ്ഛന്നാതി പസവനതോ സതതം പഗ്ഘരമാനസലിലതായ തഹം തഹം ഉദകസേവാലസഞ്ഛാദിതാ. തേ സേലാ രമയന്തി മന്തി യത്ഥാഹം വസാമി; തേ ഏദിസാ സേലാ പബ്ബതാ വിവേകാഭിരതിയാ മം രമയന്തി, തസ്മാ തത്ഥേവാഹം ഗച്ഛാമീതി അധിപ്പായോ. ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി.

വനവച്ഛത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.