൧൦. ഉസഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

നഗാ നഗഗ്ഗേസു സുസംവിരൂള്ഹാതി ആയസ്മതോ ഉസഭത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പതി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ ഇതോ ഏകതിംസേ കപ്പേ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ദേവപുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ദിബ്ബപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സാ പുപ്ഫപൂജാ സത്താഹം പുപ്ഫമണ്ഡപാകാരേന അട്ഠാസി. ദേവമനുസ്സാനം മഹാസമാഗമോ അഹോസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലരട്ഠേ ഇബ്ഭകുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ ഉസഭോതി നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ജേതവനപടിഗ്ഗഹണേ സത്ഥരി ലദ്ധപ്പസാദോ പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചോ അരഞ്ഞേ പബ്ബതപാദേ വിഹരതി. തേന ച സമയേന പാവുസകാലമേഘേ അഭിപ്പവുട്ഠേ പബ്ബതസിഖരേസു രുക്ഖഗച്ഛലതായ ഘനപണ്ണസണ്ഡിനോ ഹോന്തി. അഥേകദിവസം ഥേരോ ലേണതോ നിക്ഖമിത്വാ തം വനരാമണേയ്യകം പബ്ബതരാമണേയ്യകഞ്ച ദിസ്വാ യോനിസോമനസികാരവസേന ‘‘ഇമേപി നാമ രുക്ഖാദയോ അചേതനാ ഉതുസമ്പത്തിയാ വഡ്ഢിം പാപുണന്തി, അഥ കസ്മാ നാഹം ഉതുസപ്പായം ലഭിത്വാ ഗുണേഹി വഡ്ഢിം പാപുണിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേന്തോ –

൧൧൦. ‘‘നഗാ നഗഗ്ഗേസു സുസംവിരൂള്ഹാ, ഉദഗ്ഗമേഘേന നവേന സിത്താ;

വിവേകകാമസ്സ അരഞ്ഞസഞ്ഞിനോ, ജനേതി ഭിയ്യോ ഉസഭസ്സ കല്യത’’ന്തി. –

ഗാഥം അഭാസി.

തത്ഥ നഗാതി രുക്ഖാ, ‘‘നാഗാ’’തി കേചി വദന്തി, നാഗരുക്ഖാതി അത്ഥോ. നഗഗ്ഗേസൂതി പബ്ബതസിഖരേസു. സുസംവിരൂള്ഹാതി സുട്ഠു സമന്തതോ വിരൂള്ഹമൂലാ ഹുത്വാ പരിതോ ഉപരി ച സമ്മദേവ സഞ്ജാതസാഖഗ്ഗപല്ലവപ്പസാഖാതി അത്ഥോ. ഉദഗ്ഗമേഘേന നവേന സിത്താതി പഠമുപ്പന്നേന ഉളാരേന മഹതാ പാവുസമേഘേന അഭിപ്പവുട്ഠാ. വിവേകകാമസ്സാതി കിലേസവിവിത്തം ചിത്തവിവേകം ഇച്ഛന്തസ്സ, അരഞ്ഞവാസേന താവ കായവിവേകോ ലദ്ധോ, ഇദാനി ഉപധിവിവേകാധിഗമസ്സ നിസ്സയഭൂതോ ചിത്തവിവേകോ ലദ്ധബ്ബോതി തം പത്ഥയമാനസ്സ, ജാഗരിയം അനുയുഞ്ജന്തസ്സാതി അത്ഥോ, തേനാഹ ‘‘അരഞ്ഞസഞ്ഞിനോ’’തി. അരഞ്ഞവാസോ നാമ സത്ഥാരാ വണ്ണിതോ ഥോമിതോ. സോ ച ഖോ യാവദേവ സമഥവിപസ്സനാഭാവനാപാരിപൂരിയാ, തസ്മാ സാ മയാ ഹത്ഥഗതാ കാതബ്ബാതി ഏവം അരഞ്ഞഗതസഞ്ഞിനോ നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പബഹുലസ്സാതി അത്ഥോ. ജനേതീതി ഉപ്പാദേന്തി, പുഥുത്തേ ഹി ഇദം ഏകവചനം. കേചി പന ‘‘ജനേന്തീ’’തി പഠന്തി. ഭിയ്യോതി ഉപരൂപരി. ഉസഭസ്സാതി അത്താനമേവ പരം വിയ വദതി. കല്യതന്തി കല്യഭാവം ചിത്തസ്സ കമ്മഞ്ഞതം ഭാവനായോഗ്യതം. സ്വായമത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ. ഏവം ഥേരോ ഇമം ഗാഥം വദന്തോയേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൬.൨൫-൨൯) –

‘‘ദേവപുത്തോ അഹം സന്തോ, പൂജയിം സിഖിനായകം;

മന്ദാരവേന പുപ്ഫേന, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

‘‘സത്താഹം ഛദനം ആസി, ദിബ്ബം മാലം തഥാഗതേ;

സബ്ബേ ജനാ സമാഗന്ത്വാ, നമസ്സിംസു തഥാഗതം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ ച ദസമേ കപ്പേ, രാജാഹോസിം ജുതിന്ധരോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അയമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണഗാഥാ അഹോസീതി.

ഉസഭത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏകാദസമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.