൧. ബേലട്ഠാനികത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഹിത്വാ ഗിഹിത്തം അനവോസിതത്തോതിആദികാ ആയസ്മതോ ബേലട്ഠാനികത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ ഇതോ ഏകതിംസേ കപ്പേ വേസ്സഭുസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗന്ത്വാ ഘരാവാസം പഹായ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഇസീഹി പരിവുതോ വിചരന്തോ ഏകദിവസം വേസ്സഭും ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പീതിസോമനസ്സജാതോ സത്ഥു ഞാണസമ്പത്തിം നിസ്സായ പസന്നമാനസോ ഞാണം ഉദ്ദിസ്സ പുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ബേലട്ഠാനികോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ കോസലരട്ഠേ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ അലസോ കായദള്ഹിബഹുലോ ഫരുസവാചോ അഹോസി, സമണധമ്മേ ചിത്തം ന ഉപ്പാദേസി. അഥ നം ഭഗവാ ഞാണപരിപാകം ഓലോകേത്വാ –

൧൦൧. ‘‘ഹിത്വാ ഗിഹിത്തം അനവോസിതത്തോ, മുഖനങ്ഗലീ ഓദരികോ കുസീതോ;

മഹാവരാഹോവ നിവാപപുട്ഠോ, പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ’’തി. –

ഇമായ ഓഭാസഗാഥായ സംവേജേസി. സോ സത്ഥാരം പുരതോ നിസിന്നം വിയ ദിസ്വാ തഞ്ച ഗാഥം സുത്വാ സംവേഗജാതോ ഞാണസ്സ പരിപാകം ഗതത്താ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൪.൪൧-൪൬) –

‘‘കണികാരംവ ജോതന്തം, നിസിന്നം പബ്ബതന്തരേ;

ഓഭാസേന്തം ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധിം വിയ താരകം.

‘‘തയോ മാണവകാ ആസും, സകേ സിപ്പേ സുസിക്ഖിതാ;

ഖാരിഭാരം ഗഹേത്വാന, അന്വേന്തി മമ പച്ഛതോ.

‘‘പുടകേ സത്ത പുപ്ഫാനി, നിക്ഖിത്താനി തപസ്സിനാ;

ഗഹേത്വാ താനി ഞാണമ്ഹി, വേസ്സഭുസ്സാഭിരോപയിം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഞാണപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ഏകൂനതിംസകപ്പമ്ഹി, വിപുലാഭസനാമകോ;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ സത്ഥു ഓവാദം പടിപൂജേന്തോ ബ്യതിരേകമുഖേന ച അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ തമേവ ഗാഥം പച്ചുദാഹാസി.

തത്ഥ ഹിത്വാ ഗിഹിത്തന്തി ഗഹട്ഠഭാവം പരിച്ചജിത്വാ പബ്ബജിത്വാതി അത്ഥോ. അനവോസിതത്തോതി അനുരൂപം അവോസിതത്തോ, യദത്ഥം സാസനേ പബ്ബജന്തസ്സ അനുരൂപപരിഞ്ഞാദീനം അതീരിതത്താ അപരിയോസിതഭാവോ അകതകരണീയോതി അത്ഥോ. അഥ വാ അനവോസിതത്തോതി അനുഅവോസിതസഭാവോ, വിസുദ്ധീനം മഗ്ഗാനഞ്ച അനുപടിപാടിയാ വസിതബ്ബവാസസ്സ അകതാവീ, ദസസു അരിയവാസേസു അവുസിതവാതി അത്ഥോ. മുഖസങ്ഖാതം നങ്ഗലം ഇമസ്സ അത്ഥീതി മുഖനങ്ഗലീ. നങ്ഗലേന വിയ പഥവിം പരേസു ഫരുസവാചപ്പയോഗേന അത്താനം ഖനന്തോതി അത്ഥോ. ഓദരികോതി ഉദരേ പസുതോ ഉദരപോസനതപ്പരോ. കുസീതോതി അലസോ, ഭാവനം അനനുയുഞ്ജന്തോ. ഏവംഭൂതസ്സ നിപ്ഫത്തിം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മഹാവരാഹോവ നിവാപപുട്ഠോ, പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ’’തി. തസ്സത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ. ഏത്ഥ ച യഥാ പബ്ബജിത്വാ അനവോസിതാദിസഭാവതായ പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ, ന ഏവം മാദിസോ പണ്ഡിതോ. തബ്ബിപരീതസഭാവതായ പന സമ്മാപടിപത്തിയാ മത്ഥകം പാപിതത്താ പരിനിബ്ബായതീതി ബ്യതിരേകമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകാസീതി ദട്ഠബ്ബന്തി.

ബേലട്ഠാനികത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.