൨. സേതുച്ഛത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

മാനേന വഞ്ചിതാസേതി ആയസ്മതോ സേതുച്ഛത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം തിസ്സം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ സുമധുരം പനസഫലം അഭിസങ്ഖതം നാളികേരസാളവം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അഞ്ഞതരസ്സ മണ്ഡലികരഞ്ഞോ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, സേതുച്ഛോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ പിതരി മതേ രജ്ജേ പതിട്ഠിതോ ഉസ്സാഹസത്തീനം അഭാവേന രാജകിച്ചാനി വിരാധേന്തോ രജ്ജം പരഹത്ഥഗതം കത്വാ ദുക്ഖപ്പത്തിയാ സംവേഗജാതോ ജനപദചാരികം ചരന്തം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ പരികമ്മം കരോന്തോ തദഹേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൭.൧൩-൧൭) –

‘‘തിസ്സസ്സ ഖോ ഭഗവതോ, പുബ്ബേ ഫലമദാസഹം;

നാളികേരഞ്ച പാദാസിം, ഖജ്ജകം അഭിസമ്മതം.

‘‘ബുദ്ധസ്സ തമഹം ദത്വാ, തിസ്സസ്സ തു മഹേസിനോ;

മോദാമഹം കാമകാമീ, ഉപപജ്ജിം യമിച്ഛകം.

‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ തേരസകപ്പമ്ഹി, രാജാ ഇന്ദസമോ അഹു;

സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ കിലേസേ ഗരഹന്തോ –

൧൦൨. ‘‘മാനേന വഞ്ചിതാസേ, സങ്ഖാരേസു സംകിലിസ്സമാനാസേ;

ലാഭാലാഭേന മഥിതാ, സമാധിം നാധിഗച്ഛന്തീ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ മാനേന വഞ്ചിതാസേതി ‘‘സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിആദിനയപ്പവത്തേന മാനേന അത്തുക്കംസനപരവമ്ഭനാദിവസേന കുസലഭണ്ഡച്ഛേദനേന വിപ്പലദ്ധാ. സങ്ഖാരേസു സംകിലിസ്സമാനാസേതി അജ്ഝത്തികബാഹിരേസു ചക്ഖാദീസു ചേവ രൂപാദീസു ച സങ്ഖതധമ്മേസു സംകിലിസ്സമാനാ, ‘‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’തി തംനിമിത്തം തണ്ഹാഗാഹാദിവസേന സംകിലേസം ആപജ്ജമാനാ. ലാഭാലാഭേന മഥിതാതി പത്തചീവരാദീനഞ്ചേവ വത്ഥാദീനഞ്ച ലാഭേന തേസംയേവ ച അലാഭേന തംനിമിത്തം ഉപ്പന്നേഹി അനുനയപടിഘേഹി മഥിതാ മദ്ദിതാ അഭിഭൂതാ. നിദസ്സനമത്തഞ്ചേതം അവസിട്ഠലോകധമ്മാനമ്പേത്ഥ സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. സമാധിം നാധിഗച്ഛന്തീതി തേ ഏവരൂപാ പുഗ്ഗലാ സമാധിം സമഥവിപസ്സനാവസേന ചിത്തേകഗ്ഗതം കദാചിപി ന വിന്ദന്തി ന പടിലഭന്തി ന പാപുണന്തി സമാധിസംവത്തനികാനം ധമ്മാനം അഭാവതോ, ഇതരേസഞ്ച ഭാവതോ. ഇധാപി യഥാ മാനാദീഹി അഭിഭൂതാ അവിദ്ദസുനോ സമാധിം നാധിഗച്ഛന്തി, ന ഏവം വിദ്ദസുനോ. തേ പന മാദിസാ തേഹി അനഭിഭൂതാ സമാധിം അധിഗച്ഛന്തേവാതി ബ്യതിരേകമുഖേന അഞ്ഞാബ്യാകരണന്തി വേദിതബ്ബം.

സേതുച്ഛത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.