൨. വിജയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യസ്സാസവാ പരിക്ഖീണാതി ആയസ്മതോ വിജയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ പിയദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ വിഭവസമ്പന്നേ കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ തസ്സ ഥൂപസ്സ രതനഖചിതം വേദികം കാരേത്വാ തത്ഥ ഉളാരം വേദികാമഹം കാരേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന അനേകസതേ അത്തഭാവേ മണിഓഭാസേന വിചരി. ഏവം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തി, വിജയോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണവിജ്ജാസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞായതനേ ഝാനലാഭീ ഹുത്വാ വിഹരന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ ഉപ്പന്നപ്പസാദോ സത്ഥു സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. തസ്സ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൫.൧൦-൧൪) –

‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, പിയദസ്സീനരുത്തമേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, മുത്താവേദിമകാസഹം.

‘‘മണീഹി പരിവാരേത്വാ, അകാസിം വേദിമുത്തമം;

വേദികായ മഹം കത്വാ, തത്ഥ കാലങ്കതോ അഹം.

‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

മണീ ധാരേന്തി ആകാസേ, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

‘‘സോളസിതോ കപ്പസതേ, മണിപ്പഭാസനാമകാ;

ഛത്തിംസാസിംസു രാജാനോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ‘‘യസ്സാസവാ പരിക്ഖീണാ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൯൨. തത്ഥ യസ്സാസവാ പരിക്ഖീണാതി യസ്സ ഉത്തമപുഗ്ഗലസ്സ കാമാസവാദയോ ചത്താരോ ആസവാ സബ്ബസോ ഖീണാ അരിയമഗ്ഗേന ഖേപിതാ. ആഹാരേ ച അനിസ്സിതോതി യോ ച ആഹാരേ തണ്ഹാദിട്ഠിനിസ്സയേഹി അനിസ്സിതോ അഗധിതോ അനജ്ഝാപന്നോ, നിദസ്സനമത്തം, ആഹാരസീസേനേത്ഥ ചത്താരോപി പച്ചയാ ഗഹിതാതി ദട്ഠബ്ബം. പച്ചയപരിയായോ വാ ഇധ ആഹാര-സദ്ദോ വേദിതബ്ബോ. ‘‘സുഞ്ഞതോ അനിമിത്തോ ചാ’’തി ഏത്ഥ അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖോപി ഗഹിതോയേവ, തീണിപി ചേതാനി നിബ്ബാനസ്സേവ നാമാനി. നിബ്ബാനഞ്ഹി രാഗാദീനം അഭാവേന സുഞ്ഞം, തേഹി വിമുത്തഞ്ചാതി സുഞ്ഞതവിമോക്ഖോ, തഥാ രാഗാദിനിമിത്താഭാവേന സങ്ഖാരനിമിത്താഭാവേന ച അനിമിത്തം, തേഹി വിമുത്തഞ്ചാതി അനിമിത്തവിമോക്ഖോ, രാഗാദിപണിധീനം അഭാവേന അപ്പണിഹിതം, തേഹി വിമുത്തഞ്ചാതി അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോതി വുച്ചതി. ഫലസമാപത്തിവസേന തം ആരമ്മണം കത്വാ വിഹരന്തസ്സ അയമ്പി തിവിധോ വിമോക്ഖോ യസ്സ ഗോചരോ, ആകാസേവ സകുന്താനം, പദം തസ്സ ദുരന്നയന്തി യഥാ ആകാസേ ഗച്ഛന്താനം സകുണാനം ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ പാദേഹി അക്കമിത്വാ ഗതാ, ഇദം ഠാനം ഉരേന പഹരിത്വാ ഗതാ, ഇദം സീസേന, ഇദം പക്ഖേഹീ’’തി ന സക്കാ ഞാതും, ഏവമേവ ഏവരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ ‘‘നിരയപദാദീസു ഇമിനാ നാമ പദേന ഗതോ’’തി ഞാപേതുഞ്ച ന സക്കാതി.

വിജയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.