൩. ഏരകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ദുക്ഖാ കാമാ ഏരകാതി ആയസ്മതോ ഏരകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ സത്ഥു കിഞ്ചി ദാതബ്ബയുത്തകം അലഭന്തോ ‘‘ഹന്ദാഹം കായസാരം പുഞ്ഞം കരിസ്സാമീ’’തി സത്ഥു ഗമനമഗ്ഗം സോധേത്വാ സമം അകാസി. സത്ഥാ തേന തഥാകതം മഗ്ഗം പടിപജ്ജി. സോ തത്ഥ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ പസന്നചിത്തോ യാവ ദസ്സനുപചാരസമതിക്കമാ ബുദ്ധാരമ്മണം പീതിം അവിജഹന്തോ അട്ഠാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ അപരാപരം പുഞ്ഞാനി കത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം സമ്ഭാവനീയസ്സ കുടുമ്ബിയസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ഏരകോതിസ്സ നാമം അഹോസി അഭിരൂപോ ദസ്സനീയോ പാസാദികോ ഇതികത്തബ്ബതാസു പരമേന വേയ്യത്തിയേന സമന്നാഗതോ. തസ്സ മാതാപിതരോ കുലേന രൂപേന ആചാരേന വയേന കോസല്ലേന ച അനുച്ഛവികം ദാരികം ആനേത്വാ വിവാഹകമ്മം അകംസു. സോ തായ സദ്ധിം സംവാസേന ഗേഹേ വസന്തോ പച്ഛിമഭവികത്താ കേനചിദേവ സംവേഗവത്ഥുനാ സംസാരേ സംവിഗ്ഗമാനസോ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജി, തസ്സ സത്ഥാ കമ്മട്ഠാനം അദാസി. സോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ കതിപയദിവസാതിക്കമേന ഉക്കണ്ഠാഭിഭൂതോ വിഹാസി. അഥ സത്ഥാ തസ്സ ചിത്തപ്പവത്തിം ഞത്വാ ഓവാദവസേന ‘‘ദുക്ഖാ കാമാ ഏരകാ’’തി ഗാഥം അഭാസി. സോ തം സുത്വാ ‘‘അയുത്തം മയാ കതം, യോഹം ഏവരൂപസ്സ സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ തം വിസ്സജ്ജേന്തോ മിച്ഛാവിതക്കബഹുലോ വിഹാസി’’ന്തി സംവേഗജാതോ വിപസ്സനായ യുത്തപ്പയുത്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧൫.൩൨-൩൬) –

‘‘ഉത്തരിത്വാന നദികം, വനം ഗച്ഛതി ചക്ഖുമാ;

തമദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, സിദ്ധത്ഥം വരലക്ഖണം.

‘‘കുദാലപിടകമാദായ, സമം കത്വാന തം പഥം;

സത്ഥാരം അഭിവാദേത്വാ, സകം ചിത്തം പസാദയിം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മഗ്ഗദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘സത്തപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, ഏകോ ആസിം ജനാധിപോ;

നാമേന സുപ്പബുദ്ധോതി, നായകോ സോ നരിസ്സരോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹാ പന ഹുത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൯൩. ‘‘ദുക്ഖാ കാമാ ഏരക, ന സുഖാ കാമാ ഏരക;

യോ കാമേ കാമയതി, ദുക്ഖം സോ കാമയതി ഏരക;

യോ കാമേ ന കാമയതി, ദുക്ഖം സോ ന കാമയതി ഏരകാ’’തി. –

തമേവ ഭഗവതാ വുത്തഗാഥം പച്ചുദാഹാസി.

തത്ഥ ദുക്ഖാ കാമാതി ഇമേ വത്ഥുകാമകിലേസകാമാ ദുക്ഖവത്ഥുതായ വിപരിണാമദുക്ഖസംസാരദുക്ഖസഭാവതോ ച, ദുക്ഖാ ദുക്ഖമാ ദുക്ഖനിബ്ബത്തികാ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അപ്പസ്സാദാ കാമാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’’തിആദി (പാചി. ൪൧൭; മ. നി. ൧.൨൩൪). ഏരകാതി പഠമം താവ ഭഗവാ തം ആലപതി, പച്ഛാ പന ഥേരോ അത്താനം നാമേന കഥേസി. ന സുഖാ കാമാതി കാമാ നാമേതേ ജാനന്തസ്സ സുഖാ ന ഹോന്തി, അജാനന്തസ്സ പന സുഖതോ ഉപട്ഠഹന്തി. യഥാഹ – ‘‘യോ സുഖം ദുക്ഖതോ അദ്ദ, ദുക്ഖമദ്ദക്ഖി സല്ലതോ’’തിആദി (സം. നി. ൪.൨൫൩; ഇതിവു. ൫൩; ഥേരഗാ. ൯൮൬). യോ കാമേ കാമയതി, ദുക്ഖം സോ കാമയതീതി യോ സത്തോ കിലേസകാമേന വത്ഥുകാമേ കാമയതി, തസ്സ തം കാമനം സമ്പതി സപരിളാഹതായ, ആയതിം അപായദുക്ഖഹേതുതായ ച വട്ടദുക്ഖഹേതുതായ ച ദുക്ഖം. വത്ഥുകാമാ പന ദുക്ഖസ്സ വത്ഥുഭൂതാ. ഇതി സോ ദുക്ഖസഭാവം ദുക്ഖനിമിത്തം ദുക്ഖവത്ഥുഞ്ച കാമയതീതി വുത്തോ. ഇതരം പടിപക്ഖവസേന തമേവത്ഥം ഞാപേതും വുത്തം, തസ്മാ തസ്സത്ഥോ വുത്തവിപരിയായേന വേദിതബ്ബോ.

ഏരകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.