പഠമച്ഛക്കം

൧൫൪. പഠമച്ഛക്കേ അസ്സാസാദിമജ്ഝപരിയോസാനന്തി അബ്ഭന്തരപവിസനവാതസ്സ നാസികഗ്ഗം വാ മുഖനിമിത്തം വാ ആദി, ഹദയം മജ്ഝം, നാഭി പരിയോസാനം. തം തസ്സ ആദിമജ്ഝപരിയോസാനം സതിയാ അനുഗച്ഛതോ യോഗിസ്സ ഠാനനാനത്താനുഗമനേന ചിത്തം അജ്ഝത്തം വിക്ഖേപം ഗച്ഛതി, തം അജ്ഝത്തവിക്ഖേപഗതം ചിത്തം ഏകത്തേ അസണ്ഠഹനതോ സമാധിസ്സ പരിപന്ഥോ. പസ്സാസാദിമജ്ഝപരിയോസാനന്തി ബഹിനിക്ഖമനവാതസ്സ നാഭി ആദി, ഹദയം മജ്ഝം, നാസികഗ്ഗം വാ മുഖനിമിത്തം വാ ബഹിആകാസോ വാ പരിയോസാനം. യോജനാ പനേത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ. അസ്സാസപടികങ്ഖനാ നികന്തിതണ്ഹാചരിയാതി ‘‘നാസികാവാതായത്തമിദം കമ്മട്ഠാന’’ന്തി സല്ലക്ഖേത്വാ ഓളാരികോളാരികസ്സ അസ്സാസസ്സ പത്ഥനാസങ്ഖാതാ നികാമനാ ഏവ തണ്ഹാപവത്തി. തണ്ഹാപവത്തിയാ സതി ഏകത്തേ അസണ്ഠഹനതോ സമാധിസ്സ പരിപന്ഥോ. പസ്സാസപടികങ്ഖനാ നികന്തീതി പുന അസ്സാസപുബ്ബകസ്സ പസ്സാസസ്സ പത്ഥനാസങ്ഖാതാ നികന്തി. സേസം വുത്തനയേനേവ യോജേതബ്ബം. അസ്സാസേനാഭിതുന്നസ്സാതി അതിദീഘം അതിരസ്സം വാ അസ്സാസം കരോന്തസ്സ അസ്സാസമൂലകസ്സ കായചിത്തകിലമഥസ്സ സബ്ഭാവതോ തേന അസ്സാസേന വിദ്ധസ്സ പീളിതസ്സ. പസ്സാസപടിലാഭേ മുച്ഛനാതി അസ്സാസേന പീളിതത്തായേവ പസ്സാസേ അസ്സാദസഞ്ഞിനോ പസ്സാസം പത്ഥയതോ തസ്മിം പസ്സാസപടിലാഭേ രജ്ജനാ. പസ്സാസമൂലകേപി ഏസേവ നയോ.

വുത്തസ്സേവ അത്ഥസ്സ അനുവണ്ണനത്ഥം വുത്തേസു ഗാഥാബന്ധേസു അനുഗച്ഛനാതി അനുഗച്ഛമാനാ. സതീതി അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാവിക്ഖേപഹേതുഭൂതാ സതി. വിക്ഖിപതി അനേന ചിത്തന്തി വിക്ഖേപോ. കോ സോ? അസ്സാസോ. അജ്ഝത്തം വിക്ഖേപോ അജ്ഝത്തവിക്ഖേപോ, തസ്സ ആകങ്ഖനാ അജ്ഝത്തവിക്ഖേപാകങ്ഖനാ, അസമ്മാമനസികാരവസേന അജ്ഝത്തവിക്ഖേപകസ്സ അസ്സാസസ്സ ആകങ്ഖനാതി വുത്തം ഹോതി. ഏതേനേവ നയേന ബഹിദ്ധാവിക്ഖേപപത്ഥനാ വേദിതബ്ബാ. യേഹീതി യേഹി ഉപക്കിലേസേഹി. വിക്ഖിപ്പമാനസ്സാതി വിക്ഖിപിയമാനസ്സ വിക്ഖേപം ആപാദിയമാനസ്സ. നോ ച ചിത്തം വിമുച്ചതീതി ചിത്തം അസ്സാസപസ്സാസാരമ്മണേ ച നാധിമുച്ചതി, പച്ചനീകധമ്മേഹി ച ന വിമുച്ചതി. ചിത്തം നോ ച വിമുച്ചതി പരപത്തിയാ ച ഹോന്തീതി സമ്ബന്ധോ. വിമോക്ഖം അപ്പജാനന്താതി സോ വാ അഞ്ഞോ വാ ആരമ്മണാധിമുത്തിവിമോക്ഖഞ്ച പച്ചനീകവിമുത്തിവിമോക്ഖഞ്ച ഏവം അപ്പജാനന്താ. പരപത്തിയാതി പരപച്ചയം പരസദ്ദഹനം അരഹന്തി, ന അത്തപച്ചക്ഖം ഞാണന്തി ‘‘പരപച്ചയികാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘പരപത്തിയാ’’തി വുത്തം. അത്ഥോ പന സോയേവ.

ദുതിയച്ഛക്കം

൧൫൫. ദുതിയച്ഛക്കേ നിമിത്തന്തി അസ്സാസപസ്സാസാനം ഫുസനട്ഠാനം. അസ്സാസപസ്സാസാ ഹി ദീഘനാസികസ്സ നാസാപുടം ഘട്ടേന്താ പവത്തന്തി, രസ്സനാസികസ്സ ഉത്തരോട്ഠം. യദി ഹി അയം യോഗീ തം നിമിത്തമേവ ആവജ്ജതി, തസ്സ നിമിത്തമേവ ആവജ്ജമാനസ്സ അസ്സാസേ ചിത്തം വികമ്പതി, ന പതിട്ഠാതീതി അത്ഥോ. തസ്സ തസ്മിം ചിത്തേ അപ്പതിട്ഠിതേ സമാധിസ്സ അഭാവതോ തം വികമ്പനം സമാധിസ്സ പരിപന്ഥോ. യദി അസ്സാസമേവ ആവജ്ജതി, തസ്സ ചിത്തം അബ്ഭന്തരപവേസനവസേന വിക്ഖേപം ആവഹതി, നിമിത്തേ ന പതിട്ഠാതി, തസ്മാ നിമിത്തേ വികമ്പതി. ഇമിനാ നയേന സേസേസുപി യോജനാ കാതബ്ബാ. ഗാഥാസു വിക്ഖിപ്പതേതി വിക്ഖിപീയതി വിക്ഖേപം ആപാദീയതി.

തതിയച്ഛക്കം

൧൫൬. തതിയച്ഛക്കേ അതീതാനുധാവനം ചിത്തന്തി ഫുസനട്ഠാനം അതിക്കമിത്വാ ഗതം അസ്സാസം വാ പസ്സാസം വാ അനുഗച്ഛമാനം ചിത്തം. വിക്ഖേപാനുപതിതന്തി വിക്ഖേപേന അനുഗതം, വിക്ഖേപം വാ സയം അനുപതിതം അനുഗതം. അനാഗതപടികങ്ഖനം ചിത്തന്തി ഫുസനട്ഠാനം അപ്പത്തം അസ്സാസം വാ പസ്സാസം വാ പടികങ്ഖമാനം പച്ചാസീസമാനം ചിത്തം. വികമ്പിതന്തി തസ്മിം അപ്പതിട്ഠാനേനേവ വിക്ഖേപേന വികമ്പിതം. ലീനന്തി അതിസിഥിലവീരിയതാദീഹി സങ്കുചിതം. കോസജ്ജാനുപതിതന്തി കുസീതഭാവാനുഗതം. അതിപഗ്ഗഹിതന്തി അച്ചാരദ്ധവീരിയതാദീഹി അതിഉസ്സാഹിതം. ഉദ്ധച്ചാനുപതിതന്തി വിക്ഖേപാനുഗതം. അഭിനതന്തി അസ്സാദവത്ഥൂസു ഭുസം നതം അല്ലീനം. അപനതന്തി നിരസ്സാദവത്ഥൂസു പതിഹതം, തതോ അപഗതം വാ, അപഗതനതം വാ, ന തതോ അപഗതന്തി അത്ഥോ. രാഗാനുപതിതന്തി ഏത്ഥ അസ്സാസപസ്സാസനിമിത്തം മനസികരോതോ ഉപ്പന്നപീതിസുഖേ വാ പുബ്ബേ ഹസിതലപിതകീളിതവത്ഥൂസു വാ രാഗോ അനുപതതി. ബ്യാപാദാനുപതിതന്തി ഏത്ഥ മനസികാരേ നിരസ്സാദഗതചിത്തസ്സ ഉപ്പന്നദോമനസ്സവസേന വാ പുബ്ബേ സമുദാചിണ്ണേസു ആഘാതവത്ഥൂസു വാ ബ്യാപാദോ അനുപതതി. ഗാഥാസു ന സമാധിയതീതി ന സമാഹിതം ഹോതി. അധിചിത്തന്തി ചിത്തസീസേന നിദ്ദിട്ഠോ അധികോ സമാധി.

൧൫൭. ഏത്താവതാ തീഹി ഛക്കേഹി അട്ഠാരസ ഉപക്കിലേസേ നിദ്ദിസിത്വാ ഇദാനി തേസം ഉപക്കിലേസാനം സമാധിസ്സ പരിപന്ഥഭാവസാധനേന ആദീനവം ദസ്സേന്തോ പുന അസ്സാസാദിമജ്ഝപരിയോസാനന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ കായോപി ചിത്തമ്പി സാരദ്ധാ ച ഹോന്തീതി വിക്ഖേപസമുട്ഠാനരൂപാനം വസേന രൂപകായോപി, വിക്ഖേപസന്തതിവസേന ചിത്തമ്പി മഹതാ ഖോഭേന ഖുഭിതാ സദരഥാ ച ഹോന്തി. തതോ മന്ദതരേന ഇഞ്ജിതാ കമ്പിതാ, തതോ മന്ദതരേന ഫന്ദിതാ ചലിതാ ഹോന്തി. ബലവാപി മജ്ഝിമോപി മന്ദോപി ഖോഭോ ഹോതിയേവ, ന സക്കാ ഖോഭേന ന ഭവിതുന്തി വുത്തം ഹോതി. ചിത്തം വികമ്പിതത്താതി ചിത്തസ്സ വികമ്പിതത്താ. ഗാഥാസു പരിപുണ്ണാ അഭാവിതാതി യഥാ പരിപുണ്ണാ ഹോതി, തഥാ അഭാവിതാ. ഇഞ്ജിതോതി കമ്പിതോ. ഫന്ദിതോതി മന്ദകമ്പിതോ. ഹേട്ഠാ നീവരണാനം അനന്തരത്താ ‘‘ഇമേഹി ച പന നീവരണേഹീ’’തി (പടി. മ. ൧.൧൫൩) അച്ചന്തസമീപനിദസ്സനവചനം കതം. ഇധ പന നിഗമനേ നീവരണാനം സന്തരത്താ തേഹി ച പന നീവരണേഹീതി പരമ്മുഖനിദസ്സനവചനം കതം.

ഉപക്കിലേസഞാണനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.