൫. വിരാഗകഥാ

വിരാഗകഥാവണ്ണനാ

൨൮. ഇദാനി മഗ്ഗപയോജനപരിയോസാനായ മേത്താകഥായ അനന്തരം കഥിതായ വിരാഗസങ്ഖാതമഗ്ഗപുബ്ബങ്ഗമായ വിരാഗകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. തത്ഥ പഠമം താവ ‘‘നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി വിരാഗാ വിമുച്ചതീ’’തി (മഹാവ ൨൩) വുത്താനം ദ്വിന്നം സുത്തന്തപദാനം അത്ഥം നിദ്ദിസിതുകാമേന വിരാഗോ മഗ്ഗോ, വിമുത്തി ഫലന്തി ഉദ്ദേസോ ഠപിതോ. തത്ഥ പഠമം വചനത്ഥം താവ നിദ്ദിസിതുകാമോ കഥം വിരാഗോ മഗ്ഗോതിആദിമാഹ. തത്ഥ വിരജ്ജതീതി വിരത്താ ഹോതി. സേസാനി മഗ്ഗഞാണനിദ്ദേസേ വുത്തത്ഥാനി. വിരാഗോതി യസ്മാ സമ്മാദിട്ഠി വിരജ്ജതി, തസ്മാ വിരാഗോ നാമാതി അത്ഥോ. സോ ച വിരാഗോ യസ്മാ വിരാഗാരമ്മണോ…പേ… വിരാഗേ പതിട്ഠിതോ, തസ്മാ ച വിരാഗോതി ഏവം ‘‘വിരാഗാരമ്മണോ’’തിആദീനം പഞ്ചന്നം വചനാനം സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ വിരാഗാരമ്മണോതി നിബ്ബാനാരമ്മണോ. വിരാഗഗോചരോതി നിബ്ബാനവിസയോ. വിരാഗേ സമുദാഗതോതി നിബ്ബാനേ സമുപ്പന്നോ. വിരാഗേ ഠിതോതി പവത്തിവസേന നിബ്ബാനേ ഠിതോ. വിരാഗേ പതിട്ഠിതോതി അനിവത്തനവസേന നിബ്ബാനേ പതിട്ഠിതോ.

നിബ്ബാനഞ്ച വിരാഗോതി നിബ്ബാനം വിരാഗഹേതുത്താ വിരാഗോ. നിബ്ബാനാരമ്മണതാജാതാതി നിബ്ബാനാരമ്മണേ ജാതാ, നിബ്ബാനാരമ്മണഭാവേന വാ ജാതാ. തേ മഗ്ഗസമ്പയുത്താ സബ്ബേവ ഫസ്സാദയോ ധമ്മാ വിരജ്ജനട്ഠേന വിരാഗാ ഹോന്തീതി വിരാഗാ നാമ ഹോന്തി. സഹജാതാനീതി സമ്മാദിട്ഠിസഹജാതാനി സമ്മാസങ്കപ്പാദീനി സത്ത മഗ്ഗങ്ഗാനി. വിരാഗം ഗച്ഛന്തീതി വിരാഗോ മഗ്ഗോതി വിരാഗം നിബ്ബാനം ആരമ്മണം കത്വാ ഗച്ഛന്തീതി വിരാഗാരമ്മണത്താ വിരാഗോ നാമ, മഗ്ഗനട്ഠേന മഗ്ഗോ നാമ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏകേകമ്പി മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗോതി നാമം ലഭതി. ഇതി ഏകേകസ്സ അങ്ഗസ്സ മഗ്ഗത്തേ വുത്തേ സമ്മാദിട്ഠിയാപി മഗ്ഗത്തം വുത്തമേവ ഹോതി. തസ്മായേവ ച ഏതേന മഗ്ഗേനാതി അട്ഠ മഗ്ഗങ്ഗാനി ഗഹേത്വാ വുത്തം. ബുദ്ധാ ചാതി പച്ചേകബുദ്ധാപി സങ്ഗഹിതാ. തേപി ഹി ‘‘ദ്വേമേ, ഭിക്ഖവേ, ബുദ്ധാ തഥാഗതോ ച അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പച്ചേകബുദ്ധോ ചാ’’തി (അ. നി. ൨.൫൭) വുത്തത്താ ബുദ്ധായേവ. അഗതന്തി അനമതഗ്ഗേ സംസാരേ അഗതപുബ്ബം. ദിസന്തി സകലായപടിപത്തിയാ ദിസ്സതി അപദിസ്സതി അഭിസന്ദഹീയതീതി ദിസാ, സബ്ബബുദ്ധേഹി വാ പരമം സുഖന്തി ദിസ്സതി അപദിസ്സതി കഥീയതീതി ദിസാ, സബ്ബദുക്ഖം വാ ദിസ്സന്തി വിസ്സജ്ജേന്തി ഉജ്ഝന്തി ഏതായാതി ദിസാ. തം ദിസം. അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി കിം വുത്തം ഹോതി? യോ സോ അട്ഠങ്ഗികോ ധമ്മസമൂഹോ, സോ ഏതേന നിബ്ബാനം ഗച്ഛന്തീതി ഗമനട്ഠേന മഗ്ഗോ നാമാതി വുത്തം ഹോതി. പുഥുസമണബ്രാഹ്മണാനം പരപ്പവാദാനന്തി വിസും വിസും സമണാനം ബ്രാഹ്മണാനഞ്ച ഇതോ അഞ്ഞലദ്ധികാനം. അഗ്ഗോതി തേസം സേസമഗ്ഗാനം വിസിട്ഠോ. സേട്ഠോതി സേസമഗ്ഗതോ അതിവിയ പസംസനീയോ. മോക്ഖോതി മുഖേ സാധു, സേസമഗ്ഗാനം അഭിമുഖേ അയമേവ സാധൂതി അത്ഥോ. ഉത്തമോതി സേസമഗ്ഗേ അതിവിയ ഉത്തിണ്ണോ. പവരോതി സേസമഗ്ഗതോ നാനപ്പകാരേഹി സംഭജനീയോ. ഇതീതി കാരണത്ഥേ നിപാതോ. തസ്മാ ഭഗവതാ ‘‘മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ’’തി വുത്തോതി അധിപ്പായോ. വുത്തഞ്ഹി ഭഗവതാ –

‘‘മഗ്ഗാനട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ, സച്ചാനം ചതുരോ പദാ;

വിരാഗോ സേട്ഠോ ധമ്മാനം, ദ്വിപദാനഞ്ച ചക്ഖുമാ’’തി. (ധ. പ. ൨൭൩);

തം ഇധ വിച്ഛിന്ദിത്വാ ‘‘മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ’’തി വുത്തം. സേസവാരേസുപി ഇമിനാ ച നയേന ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന ച അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ദസ്സനവിരാഗോതിആദീസു ദസ്സനസങ്ഖാതോ വിരാഗോ ദസ്സനവിരാഗോ. ഇന്ദ്രിയട്ഠതോ ബലസ്സ വിസിട്ഠത്താ ഇധ ഇന്ദ്രിയതോ ബലം പഠമം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനീതിആദി ഇന്ദ്രിയാദീനം അത്ഥവിഭാവനാ, ന വിരാഗസ്സ. തഥട്ഠേന സച്ചാതി സച്ചഞാണം വേദിതബ്ബം. സീലവിസുദ്ധീതി സമ്മാവാചാകമ്മന്താജീവാ. ചിത്തവിസുദ്ധീതി സമ്മാസമാധി. ദിട്ഠിവിസുദ്ധീതി സമ്മാദിട്ഠിസങ്കപ്പാ. വിമുത്തട്ഠേനാതി തംതംമഗ്ഗവജ്ഝകിലേസേഹി മുത്തട്ഠേന. വിജ്ജാതി സമ്മാദിട്ഠി. വിമുത്തീതി സമുച്ഛേദവിമുത്തി. അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന മഗ്ഗോതി മഗ്ഗഫലപച്ചവേക്ഖണാഹി മഗ്ഗീയതീതി മഗ്ഗോ.

ഇമസ്മിം വിരാഗനിദ്ദേസേ വുത്താ ധമ്മാ സബ്ബേപി മഗ്ഗക്ഖണേയേവ. വിമുത്തിനിദ്ദേസേ ഫലക്ഖണേ. തസ്മാ ഛന്ദമനസികാരാപി മഗ്ഗഫലസമ്പയുത്താ.

൨൯. വിരാഗനിദ്ദേസേ വുത്തനയേനേവ വിമുത്തിനിദ്ദേസേപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഫലം പനേത്ഥ പടിപ്പസ്സദ്ധിവിമുത്തത്താ വിമുത്തി, നിബ്ബാനം നിസ്സരണവിമുത്തത്താ വിമുത്തി. ‘‘സഹജാതാനി സത്തങ്ഗാനീ’’തിആദീനി വചനാനി ഇധ ന ലബ്ഭന്തീതി ന വുത്താനി. സയം ഫലവിമുത്തത്താ പരിച്ചാഗട്ഠേന വിമുത്തീതി ഏത്തകമേവ വുത്തം. സേസം വുത്തനയമേവാതി.

വിരാഗകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.