൧. ഇന്ദ്രിയവാരവണ്ണനാ

൨൩. അഥ മേത്തൂപസംഹാരാകാരം ഇന്ദ്രിയാദിപരിഭാവനഞ്ച ദസ്സേതും സബ്ബേസം സത്താനം പീളനം വജ്ജേത്വാതിആദിമാഹ. തത്ഥ പീളനന്തി അബ്ഭന്തരതോ സരീരപീളനം. ഉപഘാതന്തി ബാഹിരതോ സരീരോപഘാതം. സന്താപന്തി യഥാ തഥാ വാ ചിത്തസന്താപനം. പരിയാദാനന്തി പകതിയാ ജീവിതാദിപരിക്ഖയം. വിഹേസന്തി പരതോ ജീവിതവിഹേഠനം. വജ്ജേത്വാതി പീളനാദീസു ഏകേകം അത്തനോ ചിത്തേനേവ അപനേത്വാ. ഇമാനി പീളനാദീനി പഞ്ച പദാനി മേത്തോപസംഹാരസ്സ പടിപക്ഖവിവജ്ജനവസേന വുത്താനി, അപീളനായാതിആദീനി മേത്തോപസംഹാരവസേന. അപീളനായാതി അപീളനാകാരേന, സബ്ബേ സത്തേ മേത്തായതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏവം സേസേസുപി. മാ വേരിനോ മാ ദുക്ഖിനോ മാ ദുക്ഖിതത്താതി ഇമാനിപി തീണി മേത്തോപസംഹാരസ്സ പടിപക്ഖപടിക്ഖേപവചനാനി. മാ-വചനസ്സ മാ ഹോന്തൂതി അത്ഥോ. അവേരിനോ സുഖിനോ സുഖിതത്താതി ഇമാനി തീണി മേത്തോപസംഹാരവചനാനി. ‘‘അബ്യാപജ്ജാ അനീഘാ’’തി ഇദം ദ്വയം ‘‘സുഖിനോ’’തി വചനേന സങ്ഗഹിതന്തി വേദിതബ്ബം. സുഖിതത്താതി തസ്സേവ സുഖസ്സ നിച്ചപ്പവത്തിദസ്സനം. ‘‘സുഖിതത്താ’’തി ച ‘‘സുഖീ അത്താനം പരിഹരന്തൂ’’തി ച അത്ഥതോ ഏകം. ‘‘അപീളനായാ’’തിആദീഹി വാ അബ്യാപജ്ജാനീഘവചനാനി സങ്ഗഹിതാനി. അട്ഠഹാകാരേഹീതി ‘‘അപീളനായാ’’തിആദയോ പഞ്ച മേത്തോപസംഹാരാകാരാ ‘‘അവേരിനോ ഹോന്തൂ’’തിആദയോ തയോ മേത്തോപസംഹാരാകാരാതി ഇമേഹി അട്ഠഹാകാരേഹി. മേത്തായതീതി സിനിയ്ഹതി. തം ധമ്മം ചേതയതീതി തം ഹിതോപസംഹാരം ചേതയതി അഭിസന്ദഹതി, പവത്തേതീതി അത്ഥോ. സബ്ബബ്യാപാദപരിയുട്ഠാനേഹി വിമുച്ചതീതി മേത്തായ പടിപക്ഖഭൂതേഹി സബ്ബേഹി ബ്യാപാദസമുദാചാരേഹി വിക്ഖമ്ഭനതോ വിമുച്ചതി. മേത്താ ച ചേതോ ച വിമുത്തി ചാതി ഏകായേവ മേത്താ തിധാ വണ്ണിതാ.

അവേരിനോ ഖേമിനോ സുഖിനോതി ഇമാനി തീണി പദാനി പുബ്ബേ വുത്തേ ആകാരേ സങ്ഖേപേന സങ്ഗഹേത്വാ വുത്താനി. സദ്ധായ അധിമുച്ചതീതിആദിനാ നയേന വുത്താനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി മേത്തായ സമ്പയുത്താനിയേവ. ആസേവനാതിആദീസു ഛസു വാരേസു ആസേവീയതി ഏതേഹി മേത്താതി ആസേവനാ. തഥാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം. അലങ്കാരാതി വിഭൂസനാ. സ്വാലങ്കതാതി സുട്ഠു അലങ്കതാ ഭൂസിതാ. പരിക്ഖാരാതി സമ്ഭാരാ. സുപരിക്ഖതാതി സുട്ഠു സമ്ഭതാ. പരിവാരാതി രക്ഖനട്ഠേന. പുന ആസേവനാദീനി അട്ഠവീസതി പദാനി മേത്തായ വണ്ണഭണനത്ഥം വുത്താനി. തത്ഥ പാരിപൂരീതി പരിപുണ്ണഭാവാ. സഹഗതാതി മേത്തായ സഹഗതാ. തഥാ സഹജാതാദയോ. പക്ഖന്ദനാതി മേത്തായ പവിസനാ, പക്ഖന്ദതി ഏതേഹി മേത്താതി വാ പക്ഖന്ദനാ. തഥാ സംസീദനാദയോ. ഏതം സന്തന്തി ഫസ്സനാതി ഏസാ മേത്താ സന്താതി ഏതേഹി ഫസ്സനാ ഹോതീതി ഏതം സന്തന്തി ഫസ്സനാ ‘‘ഏതദഗ്ഗ’’ന്തിആദീസു (അ. നി. ൧.൧൮൮ ആദയോ) വിയ നപുംസകവചനം. സ്വാധിട്ഠിതാതി സുട്ഠു പതിട്ഠിതാ. സുസമുഗ്ഗതാതി സുട്ഠു സമുസ്സിതാ. സുവിമുത്താതി അത്തനോ അത്തനോ പച്ചനീകേഹി സുട്ഠു വിമുത്താ. നിബ്ബത്തേന്തീതി മേത്താസമ്പയുത്താ ഹുത്വാ മേത്തം നിബ്ബത്തേന്തി. ജോതേന്തീതി പാകടം കരോന്തി. പതാപേന്തീതി വിരോചേന്തി.