൩. അനുലോമപച്ചനീയവണ്ണനാ

൪൫-൪൮. ഇദാനി അനുലോമപച്ചനീയം ഹോതി. തം ദസ്സേതും സിയാ കുസലം ധമ്മം പടിച്ച കുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ ഹേതുപച്ചയാ നആരമ്മണപച്ചയാതിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ ‘‘ഹേതുപച്ചയാ നആരമ്മണപച്ചയാ…പേ… ഹേതുപച്ചയാ നഅവിഗതപച്ചയാ’’തി ഹേതുപദസ്സ സേസേസു തേവീസതിയാ പച്ചയേസു ഏകേകേന സദ്ധിം യോജനാവസേന ഹേതുപദാദികേ ഏകമൂലകേ തേവീസതി അനുലോമപച്ചനീയാനി. തേസു ഏകേകസ്മിം ഏകൂനപഞ്ഞാസം കത്വാ സത്തവീസാധികാനി ഏകാദസ പുച്ഛാസതാനി ഹോന്തി. ദുമൂലകേ പന ഹേതാരമ്മണപദാനം സേസേസു ദ്വാവീസതിയാ പച്ചയേസു ഏകേകേന സദ്ധിം യോജനാവസേന ദ്വാവീസതി അനുലോമപച്ചനീയാനീതി ഏവം അനുലോമേ വുത്തേസു സബ്ബേസു ഏകമൂലകാദീസു ഏകേകം പദം പരിഹാപേത്വാ അവസേസാനം വസേന പുച്ഛാഗണനാ വേദിതബ്ബാ. ഏകമൂലകാദീസു ചേത്ഥ യാ പുച്ഛാ പാളിയം ആഗതാ, യാ ച ന ആഗതാ, താ സബ്ബാ ഹേട്ഠാ വുത്തനയാനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബാ.

തികഞ്ച പട്ഠാനവരം…പേ… ഛ അനുലോമപച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാതി ഏത്ഥ പന ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ദ്വേ അനുലോമപച്ചനീയാനി – ധമ്മാനുലോമപച്ചനീയം പച്ചയാനുലോമപച്ചനീയഞ്ച. തത്ഥ ‘‘കുസലാ ധമ്മാ’’തി ഏവം അഭിധമ്മമാതികാപദേഹി സങ്ഗഹിതാനം ധമ്മാനം ‘‘കുസലം ധമ്മം പടിച്ച ന കുസലോ ധമ്മോ’’തി അനുലോമപച്ചനീയദേസനാവസേന പവത്തം ധമ്മാനുലോമപച്ചനീയം നാമ. ‘‘ഹേതുപച്ചയാ നആരമ്മണപച്ചയാ’’തി ഏവം ചതുവീസതിയാ പച്ചയേസു ലബ്ഭമാനപദാനം അനുലോമപച്ചനീയദേസനാവസേന പവത്തം പച്ചയാനുലോമപച്ചനീയം നാമ. തത്ഥ ഹേട്ഠാ അട്ഠകഥായം ‘‘തികഞ്ച പട്ഠാനവരം…പേ… ഛ അനുലോമപച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാ’’തി അയം ഗാഥാ ധമ്മാനുലോമപച്ചനീയം സന്ധായ വുത്താ. ഇധ പന അയം ഗാഥാ ധമ്മാനുലോമേയേവ പച്ചയാനുലോമപച്ചനീയം സന്ധായ വുത്താ. തസ്മാ ‘‘ഛ അനുലോമപച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാ’’തി അട്ഠകഥാഗാഥായ ധമ്മാനുലോമപച്ചനീയേ തികപട്ഠാനാദയോ ഛ നയാ സുഗമ്ഭീരാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിം പനോകാസേ ഹേതുപച്ചയാ നാരമ്മണപച്ചയാതി ഏവം പവത്തേ പച്ചയാനുലോമപച്ചനീയേ ഏതേ ധമ്മാനുലോമേയേവ തികപട്ഠാനാദയോ ഛ നയാ സുഗമ്ഭീരാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

തേസു അനുലോമേ തികപട്ഠാനേയേവ കുസലത്തികമത്തസ്സ വസേന അയം ഇമസ്മിം പടിച്ചവാരസ്സ പണ്ണത്തിവാരേ സങ്ഖിപിത്വാ പുച്ഛാപഭേദോ ദസ്സിതോ. സേസേസു പന തികേസു സേസപട്ഠാനേസു ച ഏകാപി പുച്ഛാ ന ദസ്സിതാ. തതോ പരേസു പന സഹജാതവാരാദീസു കുസലത്തികസ്സാപി വസേന പുച്ഛം അനുദ്ധരിത്വാ ലബ്ഭമാനകവസേന വിസ്സജ്ജനമേവ ദസ്സിതം. ‘‘ഛ അനുലോമപച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാ’’തി വചനതോ പന ഇമസ്മിം പച്ചയാനുലോമപച്ചനീയേ ഛപി ഏതേ പട്ഠാനനയാ പുച്ഛാവസേന ഉദ്ധരിത്വാ ദസ്സേതബ്ബാ. പട്ഠാനം വണ്ണയന്താനഞ്ഹി ആചരിയാനം ഭാരോ ഏസോതി.