൨. പച്ചയപച്ചനീയവണ്ണനാ

൪൨-൪൪. ഇദാനി പച്ചനീയം ഹോതി. തം ദസ്സേതും സിയാ കുസലം ധമ്മം പടിച്ച കുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ ന ഹേതുപച്ചയാതിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ അനുലോമപുച്ഛാഹി സമപ്പമാണോവ പുച്ഛാപരിച്ഛേദോ. തേനേവേത്ഥ ‘‘യഥാ അനുലോമേ ഹേതുപച്ചയോ വിത്ഥാരിതോ, ഏവം പച്ചനീയേപി നഹേതുപച്ചയോ വിത്ഥാരേതബ്ബോ’’തി വത്വാ പുന പരിയോസാനേ ‘‘യഥാ അനുലോമേ ഏകേകസ്സ പദസ്സ ഏകമൂലകം, ദുമൂലകം, തിമൂലകം, ചതുമൂലകം യാവ തേവീസതിമൂലകം, ഏവം പച്ചനീയേപി വിത്ഥാരേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. തേവീസതിമൂലകന്തി ഇദഞ്ചേത്ഥ ദുമൂലകംയേവ സന്ധായ വുത്തം. പരിയോസാനേ പന സബ്ബമൂലകം ചതുവീസതിമൂലകമ്പി ഹോതിയേവ. തം സബ്ബം സങ്ഖിത്തമേവാതി.

തികഞ്ച പട്ഠാനവരം…പേ… ഛ പച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാതി ഏത്ഥാപി ദ്വേ പച്ചനീയാനി – ധമ്മപച്ചനീയഞ്ച പച്ചയപച്ചനീയഞ്ച. തത്ഥ ‘‘കുസലാ ധമ്മാ’’തി ഏവം അഭിധമ്മമാതികാപദേഹി സങ്ഗഹിതാനം ധമ്മാനം ‘‘ന കുസലം ധമ്മം പടിച്ച ന കുസലോ ധമ്മോ’’തി പച്ചനീയദേസനാവസേന പവത്തം ധമ്മപച്ചനീയം നാമ. ‘‘നഹേതുപച്ചയാ നാരമ്മണപച്ചയാ’’തി ഏവം ചതുവീസതിയാ പച്ചയാനം പച്ചനീയദേസനാവസേന പവത്തം പച്ചയപച്ചനീയം നാമ. തത്ഥ ഹേട്ഠാ അട്ഠകഥായം ‘‘തികഞ്ച പട്ഠാനവരം…പേ… ഛ പച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാ’’തി അയം ഗാഥാ ധമ്മപച്ചനീയം സന്ധായ വുത്താ. ഇധ പന അയം ഗാഥാ ധമ്മാനുലോമേയേവ പച്ചയപച്ചനീയം സന്ധായ വുത്താ. തസ്മാ ‘‘ഛ പച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാ’’തി അട്ഠകഥാഗാഥായ ധമ്മപച്ചനീയേ തികപട്ഠാനാദയോ ഛ നയാ സുഗമ്ഭീരാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇമസ്മിം പനോകാസേ ന ഹേതുപച്ചയാ നാരമ്മണപച്ചയാതി ഏവം പവത്തേ പച്ചയപച്ചനീയേ ഏതേ ധമ്മാനുലോമേയേവ തികപട്ഠാനാദയോ ഛ നയാ സുഗമ്ഭീരാതി ഏവമത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

തേസു അനുലോമതികപട്ഠാനേയേവ കുസലത്തികമത്തസ്സ വസേന അയം ഇമസ്മിം പടിച്ചവാരസ്സ പണ്ണത്തിവാരേ സങ്ഖിപിത്വാ പുച്ഛാപഭേദോ ദസ്സിതോ. സേസേസു പന തികേസു സേസപട്ഠാനേസു ച ഏകാപി പുച്ഛാ ന ദസ്സിതാ. തതോ പരേസു പന സഹജാതവാരാദീസു കുസലത്തികസ്സാപി വസേന പുച്ഛം അനുദ്ധരിത്വാ ലബ്ഭമാനകവസേന വിസ്സജ്ജനമേവ ദസ്സിതം. ‘‘ഛ പച്ചനീയമ്ഹി നയാ സുഗമ്ഭീരാ’’തി വചനതോ പന ഇമസ്മിം പച്ചയപച്ചനീയേ ഛപി ഏതേ പട്ഠാനനയാ പുച്ഛാവസേന ഉദ്ധരിത്വാ ദസ്സേതബ്ബാ. പട്ഠാനം വണ്ണയന്താനഞ്ഹി ആചരിയാനം ഭാരോ ഏസോതി.