൫. വപ്പസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൫. പഞ്ചമേ വപ്പോതി ദസബലസ്സ ചൂളപിതാ സക്യരാജാ. നിഗണ്ഠസാവകോതി വേസാലിയം സീഹസേനാപതി വിയ നാളന്ദായം ഉപാലിഗഹപതി വിയ ച നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ ഉപട്ഠാകോ. കായേന സംവുതോതി കായദ്വാരസ്സ സംവുതത്താ പിഹിതത്താ കായേന സംവുതോ നാമ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. അവിജ്ജാവിരാഗാതി അവിജ്ജായ ഖയവിരാഗേന. വിജ്ജുപ്പാദാതി മഗ്ഗവിജ്ജായ ഉപ്പാദേന. തം ഠാനന്തി തം കാരണം. അവിപക്കവിപാകന്തി അലദ്ധവിപാകവാരം. തതോനിദാനന്തി തംഹേതു തപ്പച്ചയാ. ദുക്ഖവേദനിയാ ആസവാ അസ്സവേയ്യുന്തി ദുക്ഖവേദനായ പച്ചയഭൂതാ കിലേസാ അസ്സവേയ്യും, തസ്സ പുരിസസ്സ ഉപ്പജ്ജേയ്യുന്തി അത്ഥോ. അഭിസമ്പരായന്തി ദുതിയേ അത്തഭാവേ. കായസമാരമ്ഭപച്ചയാതി കായകമ്മപച്ചയേന. ആസവാതി കിലേസാ. വിഘാതപരിളാഹാതി ഏത്ഥ വിഘാതോതി ദുക്ഖം. പരിളാഹോതി കായികചേതസികോ പരിളാഹോ. ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതീതി ഞാണവജ്ഝം കമ്മം ഞാണഫസ്സേന ഫുസിത്വാ ഫുസിത്വാ ഖയം ഗമേതി, വിപാകവജ്ഝം കമ്മം വിപാകഫസ്സേന ഫുസിത്വാ ഫുസിത്വാ ഖയം ഗമേതി. നിജ്ജരാതി കിലേസജീരണകപടിപദാ. സേസവാരേസുപി ഏസേവ നയോ. ഇധ ഠത്വാ അയം ഭിക്ഖു ഖീണാസവോ കാതബ്ബോ, ചത്താരി മഹാഭൂതാനി നീഹരിത്വാ ചതുസച്ചവവത്ഥാനം ദസ്സേത്വാ യാവ അരഹത്തഫലം കമ്മട്ഠാനം കഥേതബ്ബം.

ഇദാനി പന തസ്സ ഖീണാസവസ്സ സതതവിഹാരേ ദസ്സേതും ഏവം സമ്മാ വിമുത്തചിത്തസ്സാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സമ്മാ വിമുത്തചിത്തസ്സാതി ഹേതുനാ കാരണേന സമ്മാ വിമുത്തസ്സ. സതതവിഹാരാതി നിച്ചവിഹാരാ നിബദ്ധവിഹാരാ. നേവ സുമനോ ഹോതീതി ഇട്ഠാരമ്മണേ രാഗവസേന ന സോമനസ്സജാതോ ഹോതി. ന ദുമ്മനോതി അനിട്ഠാരമ്മണേ പടിഘവസേന ന ദോമനസ്സജാതോ ഹോതി. ഉപേക്ഖകോ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോതി സതിസമ്പജഞ്ഞപരിഗ്ഗഹിതായ മജ്ഝത്താകാരലക്ഖണായ ഉപേക്ഖായ തേസു ആരമ്മണേസു ഉപേക്ഖകോ മജ്ഝത്തോ ഹുത്വാ വിഹരതി.

കായപരിയന്തികന്തി കായന്തികം കായപരിച്ഛിന്നം, യാവ പഞ്ചദ്വാരകായോ പവത്തതി, താവ പവത്തം പഞ്ചദ്വാരികവേദനന്തി അത്ഥോ. ജീവിതപരിയന്തികന്തി ജീവിതന്തികം ജീവിതപരിച്ഛിന്നം, യാവ ജീവിതം പവത്തതി, താവ പവത്തം മനോദ്വാരികവേദനന്തി അത്ഥോ. തത്ഥ പഞ്ചദ്വാരികവേദനാ പച്ഛാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പഠമം നിരുജ്ഝതി, മനോദ്വാരികവേദനാ പഠമം ഉപ്പജ്ജിത്വാ പച്ഛാ നിരുജ്ഝതി. സാ ഹി പടിസന്ധിക്ഖണേ വത്ഥുരൂപസ്മിംയേവ പതിട്ഠാതി. പഞ്ചദ്വാരികാ പവത്തേ പഞ്ചദ്വാരവസേന പവത്തമാനാ പഠമവയേ വീസതിവസ്സകാലേ രജ്ജനദുസ്സനമുയ്ഹനവസേന അധിമത്താ ബലവതീ ഹോതി, പണ്ണാസവസ്സകാലേ ഠിതാ ഹോതി, സട്ഠിവസ്സകാലതോ പട്ഠായ പരിഹായമാനാ, അസീതിനവുതിവസ്സകാലേ മന്ദാ ഹോതി. തദാ ഹി സത്താ ‘‘ചിരരത്തം ഏകതോ നിസീദിമ്ഹാ നിപജ്ജിമ്ഹാ’’തി വദന്തേപി ന ജാനാമാതി വദന്തി. അധിമത്താനിപി രൂപാദിആരമ്മണാനി ന പസ്സാമ, സുഗന്ധദുഗ്ഗന്ധം വാ സാദുഅസാദും വാ ഥദ്ധമുദുകം വാതി ന ജാനാമാതിപി വദന്തി. ഇതി നേസം പഞ്ചദ്വാരികവേദനാ ഭഗ്ഗാ ഹോതി, മനോദ്വാരികാ പവത്തതി. സാപി അനുപുബ്ബേന പരിഹായമാനാ മരണസമയേ ഹദയകോടിംയേവ നിസ്സായ പവത്തതി. യാവ പനേസാ പവത്തതി, താവ സത്തോ ജീവതീതി വുച്ചതി. യദാ നപ്പവത്തതി, തദാ ‘‘മതോ നിരുദ്ധോ’’തി വുച്ചതി.

സ്വായമത്ഥോ വാപിയാ ദീപേതബ്ബോ – യഥാ ഹി പുരിസോ പഞ്ചഉദകമഗ്ഗസമ്പന്നം വാപിം കരേയ്യ. പഠമം ദേവേ വുട്ഠേ പഞ്ചഹി ഉദകമഗ്ഗേഹി ഉദകം പവിസിത്വാ അന്തോവാപിയം ആവാടേ പൂരേയ്യ. പുനപ്പുനം ദേവേ വസ്സന്തേ ഉദകമഗ്ഗേ പൂരേത്വാ ഗാവുതഡ്ഢയോജനമത്തം ഓത്ഥരിത്വാ ഉദകം തിട്ഠേയ്യ തതോ തതോ വിസ്സന്ദമാനം. അഥ നിദ്ധമനതുമ്ബേ വിവരിത്വാ ഖേത്തേസു കമ്മേ കയിരമാനേ ഉദകം നിക്ഖമന്തം, സസ്സപാകകാലേ ഉദകം നിക്ഖന്തം ഉദകം പരിഹീനം, ‘‘മച്ഛേ ഗണ്ഹാമാ’’തി വത്തബ്ബതം ആപജ്ജേയ്യ. തതോ കതിപാഹേന ആവാടേസുയേവ ഉദകം സണ്ഠഹേയ. യാവ പന തം ആവാടേസു ഹോതി, താവ മഹാവാപിയം ഉദകം അത്ഥീതി സങ്ഖം ഗച്ഛതി. യദാ പന തത്ഥ ഛിജ്ജതി, തദാ ‘‘വാപിയം ഉദകം നത്ഥീ’’തി വുച്ചതി. ഏവം സമ്പദമിദം വേദിതബ്ബം.

പഠമം ദേവേ വസ്സന്തേ പഞ്ചഹി മഗ്ഗേഹി ഉദകേ പവിസന്തേ ആവാടാനം പൂരണകാലോ വിയ ഹി പഠമമേവ പടിസന്ധിക്ഖണേ മനോദ്വാരികവേദനായ വത്ഥുരൂപേ പതിട്ഠിതകാലോ, പുനപ്പുനം ദേവേ വസ്സന്തേ പഞ്ചമഗ്ഗാനം പൂരണകാലോ വിയ പവത്തേ പഞ്ചദ്വാരികവേദനായ പവത്തി, ഗാവുതഡ്ഢയോജനമത്തം അജ്ഝോത്ഥരണം വിയ പഠമവയേ വീസതിവസ്സകാലേ രജ്ജനാദിവസേന തസ്സ അധിമത്തബലവഭാവോ, യാവ വാപിതോ ഉദകം ന നിഗ്ഗച്ഛതി, താവ പൂരായ വാപിയാ ഠിതകാലോ വിയ പഞ്ഞാസവസ്സകാലേ തസ്സ ഠിതകാലോ, നിദ്ധമനതുമ്ബേസു വിവടേസു കമ്മേ കയിരമാനേ ഉദകസ്സ നിക്ഖമനകാലോ വിയ സട്ഠിവസ്സകാലതോ പട്ഠായ തസ്സ പരിഹാനി, ഉദകേ ഭട്ഠേ ഉദകമഗ്ഗേസു പരിത്തഉദകസ്സ ഠിതകാലോ വിയ അസീതിനവുതികാലേ പഞ്ചദ്വാരികവേദനായ മന്ദകാലോ, ആവാടേസുയേവ ഉദകസ്സ പതിട്ഠിതകാലോ വിയ ഹദയവത്ഥുകോടിം നിസ്സായ മനോദ്വാരേ വേദനായ പവത്തികാലോ, ആവാടേസു പരിത്തേപി ഉദകേ സതി ‘‘വാപിയം ഉദകം അത്ഥീ’’തി വത്തബ്ബകാലോ വിയ യാവ സാ പവത്തതി, താവ ‘‘സത്തോ ജീവതീ’’തി വുച്ചതി. യഥാ പന ആവാടേസു ഉദകേ ഛിന്നേ ‘‘നത്ഥി വാപിയം ഉദക’’ന്തി വുച്ചതി, ഏവം മനോദ്വാരികവേദനായ അപ്പവത്തമാനായ സത്തോ മതോതി വുച്ചതി. ഇമം വേദനം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ജീവിതപരിയന്തികം വേദനം വേദിയമാനോ’’തി.

കായസ്സ ഭേദാതി കായസ്സ ഭേദേന. ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാതി ജീവിതക്ഖയതോ ഉദ്ധം. ഇധേവാതി പടിസന്ധിവസേന പരതോ അഗന്ത്വാ ഇധേവ. സീതീ ഭവിസ്സന്തീതി പവത്തിവിപ്ഫന്ദനദരഥരഹിതാനി സീതാനി അപ്പവത്തനധമ്മാനി ഭവിസ്സന്തി.

ഥൂണം പടിച്ചാതി രുക്ഖം പടിച്ച. കുദ്ദാലപിടകം ആദായാതി കുദ്ദാലഞ്ച ഖണിത്തിഞ്ച പച്ഛിഞ്ച ഗഹേത്വാതി അത്ഥോ. ദേസനാ പന കുദ്ദാലവസേനേവ കതാ. മൂലേ ഛിന്ദേയ്യാതി മൂലമ്ഹി കുദ്ദാലേന ഛിന്ദേയ്യ. പലിഖണേയ്യാതി ഖണിത്തിയാ സമന്താ ഖണേയ്യ.

ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ ഇദം ഓപമ്മസംസന്ദനം – രുക്ഖോ വിയ ഹി അത്തഭാവോ ദട്ഠബ്ബോ, രുക്ഖം പടിച്ച ഛായാ വിയ കുസലാകുസലം കമ്മം, ഛായം അപ്പവത്തം കാതുകാമോ പുരിസോ വിയ യോഗാവചരോ, കുദ്ദാലോ വിയ പഞ്ഞാ, പിടകം വിയ സമാധി, ഖണിത്തി വിയ വിപസ്സനാ, ഖണിത്തിയാ മൂലാനം പലിഖണനകാലോ വിയ അരഹത്തമഗ്ഗേന അവിജ്ജായ ഛേദനകാലോ, ഖണ്ഡാഖണ്ഡം കരണകാലോ വിയ ഖന്ധവസേന ദിട്ഠകാലോ, ഫാലനകാലോ വിയ ആയതനവസേന ദിട്ഠകാലോ, സകലീകരണകാലോ വിയ ധാതുവസേന ദിട്ഠകാലോ, വാതാതപേന വിസോസനകാലോ വിയ കായികചേതസികസ്സ വീരിയസ്സ കരണകാലോ, അഗ്ഗിനാ ഡഹനകാലോ വിയ ഞാണേന കിലേസാനം ഡഹനകാലോ, മസികരണകാലോ വിയ വത്തമാനക-പഞ്ചക്ഖന്ധകാലോ, മഹാവാതേ ഓഫുനനകാലോ വിയ നദീസോതേ പവാഹനകാലോ വിയ ച ഛിന്നമൂലകാനം പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം അപ്പടിസന്ധികനിരോധോ, ഓഫുനനപ്പവാഹനേഹി അപഞ്ഞത്തികഭാവൂപഗമോ വിയ പുനബ്ഭവേ വിപാകക്ഖന്ധാനം അനുപ്പാദേന അപണ്ണത്തികഭാവോ വേദിതബ്ബോ.

ഭഗവന്തം ഏതദവോചാതി സത്ഥരി ദേസനം വിനിവട്ടേന്തേ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ ഏതം ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ’’തിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ ഉദയത്ഥികോതി വഡ്ഢിഅത്ഥികോ. അസ്സപണിയം പോസേയ്യാതി പഞ്ച അസ്സപോതസതാനി കിണിത്വാ പച്ഛാ വിക്കിണിസ്സാമീതി പോസേയ്യ. സഹസ്സഗ്ഘനകസ്സ അസ്സസ്സ പഞ്ചസതമത്തം ഉപകരണം ഗന്ധമാലാദിവസേന പോസാവനികംയേവ അഗമാസി. അഥസ്സ തേ അസ്സാ ഏകദിവസേനേവ രോഗം ഫുസിത്വാ സബ്ബേ ജീവിതക്ഖയം പാപുണേയ്യുന്തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ഏവമാഹ. ഉദയഞ്ചേവ നാധിഗച്ഛേയ്യാതി വഡ്ഢിഞ്ച ഗേഹതോ നീഹരിത്വാ ദിന്നമൂലഞ്ച കിഞ്ചി ന ലഭേയ്യ. പയിരുപാസിന്തി ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹിം. സ്വാഹം ഉദയഞ്ചേവ നാധിഗച്ഛിന്തി സോ അഹം നേവ ഉദയം ന ഗേഹതോ ദിന്നധനം അധിഗച്ഛിം, പണിയഅസ്സജഗ്ഗനകോ നാമ ജാതോസ്മീതി ദസ്സേതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.