൧൦. മഹാപദേസസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൦. ദസമേ ഭോഗനഗരേ വിഹരതീതി പരിനിബ്ബാനസമയേ ചാരികം ചരന്തോ തം നഗരം പത്വാ തത്ഥ വിഹരതി. ആനന്ദചേതിയേതി ആനന്ദയക്ഖസ്സ ഭവനട്ഠാനേ പതിട്ഠിതവിഹാരേ. മഹാപദേസേതി മഹാഓകാസേ മഹാഅപദേസേ വാ, ബുദ്ധാദയോ മഹന്തേ മഹന്തേ അപദിസിത്വാ വുത്താനി മഹാകാരണാനീതി അത്ഥോ. നേവ അഭിനന്ദിതബ്ബന്തി ഹട്ഠതുട്ഠേഹി സാധുകാരം ദത്വാ പുബ്ബേവ ന സോതബ്ബം. ഏവം കതേ ഹി പച്ഛാ ‘‘ഇദം ന സമേതീ’’തി വുച്ചമാനോപി ‘‘കിം പുബ്ബേവ അയം ധമ്മോ, ഇദാനി ന ധമ്മോ’’തി വത്വാ ലദ്ധിം ന വിസ്സജ്ജേതി. നപ്പടിക്കോസിതബ്ബന്തി ‘‘കിം ഏസ ബാലോ വദതീ’’തി ഏവം പുബ്ബേവ ന വത്തബ്ബം. ഏവം വുത്തേ ഹി വത്തും യുത്തമ്പി ന വക്ഖതി. തേനാഹ – അനഭിനന്ദിത്വാ അപ്പടിക്കോസിത്വാതി. പദബ്യഞ്ജനാനീതി പദസങ്ഖാതാനി ബ്യഞ്ജനാനി. സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാതി ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ പാളി വുത്താ, ഇമസ്മിം ഠാനേ അത്ഥോ വുത്തോ, ഇമസ്മിം ഠാനേ അനുസന്ധി കഥിതാ, ഇമസ്മിം ഠാനേ പുബ്ബാപരം കഥിത’’ന്തി സുട്ഠു ഗഹേത്വാ. സുത്തേ ഓതാരേതബ്ബാനീതി സുത്തേ ഓതരിതബ്ബാനി. വിനയേ സന്ദസ്സേതബ്ബാനീതി വിനയേ സംസന്ദേതബ്ബാനി.

ഏത്ഥ ച സുത്തന്തി വിനയോ വുത്തോ. യഥാഹ – ‘‘കത്ഥ പടിക്ഖിത്തം, സാവത്ഥിയം സുത്തവിഭങ്ഗേ’’തി (ചൂളവ. ൪൫൭) വിനയോതി ഖന്ധകോ. യഥാഹ – ‘‘വിനയാതിസാരേ’’തി. ഏവം വിനയപിടകമ്പി ന പരിയാദിയതി. ഉഭതോവിഭങ്ഗാ പന സുത്തം, ഖന്ധകപരിവാരാ വിനയോതി ഏവം വിനയപിടകം പരിയാദിയതി. അഥ വാ സുത്തന്തപിടകം സുത്തം, വിനയപിടകം വിനയോതി ഏവം ദ്വേയേവ പിടകാനി പരിയാദിയന്തി. സുത്തന്താഭിധമ്മപിടകാനി വാ സുത്തം, വിനയപിടകം വിനയോതി ഏവമ്പി തീണി പിടകാനി ന താവ പരിയാദിയന്തി. അസുത്തനാമകഞ്ഹി ബുദ്ധവചനം നാമ അത്ഥി. സേയ്യഥിദം – ജാതകം പടിസമ്ഭിദാ നിദ്ദേസോ സുത്തനിപാതോ ധമ്മപദം ഉദാനം ഇതിവുത്തകം വിമാനവത്ഥു പേതവത്ഥു ഥേരഗാഥാ ഥേരീഗാഥാ അപദാനന്തി.

സുദിന്നത്ഥേരോ പന ‘‘അസുത്തനാമകം ബുദ്ധവചനം നത്ഥീ’’തി തം സബ്ബം പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘തീണി പിടകാനി സുത്തം, വിനയോ പന കാരണ’’ന്തി ആഹ. തതോ തം കാരണം ദസ്സേന്തോ ഇദം സുത്തമാഹരി –

‘‘യേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ധമ്മേ ജാനേയ്യാസി, ഇമേ ധമ്മാ സരാഗായ സംവത്തന്തി നോ വിരാഗായ, സംയോഗായ സംവത്തന്തി നോ വിസംയോഗായ, സഉപാദാനായ സംവത്തന്തി നോ അനുപാദാനായ, മഹിച്ഛതായ സംവത്തന്തി നോ അപ്പിച്ഛതായ, അസന്തുട്ഠിയാ സംവത്തന്തി നോ സന്തുട്ഠിയാ, കോസജ്ജായ സംവത്തന്തി നോ വീരിയാരമ്ഭായ, സങ്ഗണികായ സംവത്തന്തി നോ പവിവേകായ, ആചയായ സംവത്തന്തി നോ അപചയായ. ഏകംസേന, ഗോതമി, ജാനേയ്യാസി ‘നേസോ ധമ്മോ നേസോ വിനയോ നേതം സത്ഥു സാസന’ന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ധമ്മേ ജാനേയ്യാസി, ഇമേ ധമ്മാ വിരാഗായ സംവത്തന്തി നോ സരാഗായ, വിസംയോഗായ സംവത്തന്തി നോ സംയോഗായ. അനുപാദാനായ സംവത്തന്തി നോ സഉപാദാനായ, അപ്പിച്ഛതായ സംവത്തന്തി നോ മഹിച്ഛതായ, സന്തുട്ഠിയാ സംവത്തന്തി നോ അസന്തുട്ഠിയാ, വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തന്തി നോ കോസജ്ജായ, പവിവേകായ സംവത്തന്തി നോ സങ്ഗണികായ, അപചയായ സംവത്തന്തി നോ ആചയായ. ഏകംസേന, ഗോതമി, ജാനേയ്യാസി ‘ഏസോ ധമ്മോ ഏസോ വിനയോ ഏതം സത്ഥു സാസന’’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൦൬; അ. നി. ൮.൫൩).

തസ്മാ സുത്തേതി തേപിടകബുദ്ധവചനേ ഓതാരേതബ്ബാനി. വിനയേതി ഏതസ്മിം രാഗാദിവിനയകാരണേ സംസന്ദേതബ്ബാനീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. ന ചേവ സുത്തേ ഓതരന്തീതി സുത്തപടിപാടിയാ കത്ഥചി അനാഗന്ത്വാ ഛല്ലിം ഉട്ഠപേത്വാ ഗുള്ഹവേസ്സന്തര-ഗുള്ഹഉമ്മഗ്ഗ-ഗുള്ഹവിനയവേദല്ലപിടകാനം അഞ്ഞതരതോ ആഗതാനി പഞ്ഞായന്തീതി അത്ഥോ. ഏവം ആഗതാനി ഹി രാഗാദിവിനയേ ച അപഞ്ഞായമാനാനി ഛഡ്ഡേതബ്ബാനി ഹോന്തി. തേന വുത്തം – ‘‘ഇതി ഹിദം, ഭിക്ഖവേ, ഛഡ്ഡേയ്യാഥാ’’തി. ഏതേനുപായേന സബ്ബത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം മഹാപദേസം ധാരേയ്യാഥാതി ഇമം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ധമ്മസ്സ പതിട്ഠാനോകാസം ധാരേയ്യാഥാതി.

സഞ്ചേതനിയവഗ്ഗോ തതിയോ.