൧൧൮. അസംഖ്യേഹി സബ്ബാസം

അവിജ്ജമാനസംഖ്യേഹി പരാസം സബ്ബാസം വിഭത്തീനം ലോപോ ഹോതി. ന സന്തി ഏകവചനാദിസംഖ്യാ ഏതേസന്തി അസംഖ്യാ, തേസം അസംഖ്യാനം വിഭത്തീനം ഭേദേ അസതിപി സ്യാദിവിധാനം ‘‘മാ നോ അജ്ജ വികന്തിംസൂ’’തിആദോ വിഭത്യന്തത്താ പദത്തസിദ്ധീതി വോ+നോആദീനം സിദ്ധിയാ ച തേസം പഠമാദിഅത്ഥേ ദസ്സനതോ ച ഹോതി. പഹാരോ പരാഭവോ അപഹാരോ സംഹാരോ അവഹാരോ ഓഹാരോ ഇച്ചാദി ഹോതി.

ഉപേച്ച+ത്ഥം സജന്തീതി, ഉപസഗ്ഗാ ഹി പാദയോ;

ചാദീ പദാദിമജ്ഝന്തേ, നിപാതാ നിപതന്തീതി.

ഓപസഗ്ഗികപദം.

സമുച്ചയ+വികപ്പന+പടിസേധ+പൂരണാദിഅത്ഥം അസത്തവാചികം നേപാതികം.

ച-ഇതി സമുച്ചയാ+ന്വാചയ+ഇതരേതരയോഗ+സമാഹാരാ+വധാരണാദീസു. വാ-ഇതി വികപ്പനു+പമാന+സമുച്ചയ+വവത്ഥിതവിഭാസാദീസു. ന, നോ, മാ, അ, അലം, ഹലം ഇച്ചേതേ പടിസേധേ. ‘‘ദ്വേ പടിസേധാ പകതിഅത്ഥം ഗമയന്തീ’’തി ഞായാ ‘‘ന തേസം പന രൂപാനം പച്ചയാ ന ച ഹോന്തീ’’തി ഏത്ഥ ന ച ന ഹോന്തി-ഹോന്തേവാതി പകതിഅത്ഥം ഗമയതി. അലം പരിയത്തി+ഭൂസനേസു ച.

പൂരണത്ഥം ദുവിധം അത്തപൂരണം പദപൂരണഞ്ച, തത്ഥ അഥ, ഖലു, വത, അഥോ, അസ്സു, യഗ്ഘേ, ഹി, ചരഹി, നം, തം, ച, തു, വാ, വോ, പന, ഹവേ, കീവ, ഹ, തതോ, യഥാ, സുദം, ഖോ, വേ, ഹം, ഏനം, (ഏവം, രൂ) സേയ്യഥിദം ഇച്ചേവമാദി പദപൂരണേ. തത്ഥ അഥ-ഇതി പഞ്ഹാ+നന്തരിയാ+ധികാരാദീസു ച. ഖലു-ഇതി പടിസേധാ+വധാരണ, പസിദ്ധീസു ച. വത+ഇതി ഏകംസ, ഖേദാ+നുകമ്പ, സംകപ്പേസു ച. അഥോ-ഇതി അന്വാദേസേ ച. ഹി-ഇതി ഹേതു, അവധാരണേസു ച. തു-ഇതി വിസേസ, ഹേതു, നിവത്തനാദീസു ച. പന-ഇതി വിസേസേപി. ഹവേ+വേ ഇച്ചേതേ ഏകംസത്ഥേപി. ഹം-വിസാദ, വിമ്ഹേസുപി. (വിസാദ, സമ്ഭവേസു, രൂ). സേയ്യഥിദംതി തം കതമംതി അത്ഥേപി.

അത്ഥപൂരണം ദുവിധം വിഭത്തിയുത്തം അവിഭത്തിയുത്തഞ്ച. അത്ഥി, സക്കാ, ലബ്ഭാ ഇച്ചേതേ പഠമായം. ആവുസോ അമ്ഭോ ഹമ്ഭോ അരേ ഹരേ രേ ജേ ഇച്ചേതേ ആമന്തണേ. ദിവാ ഭിയ്യോ (നമോ, രൂ) ഇച്ചേതേ പഠമാദുതിയാസു. സയം സാമം സം സമ്മാ കിന്തി ഇച്ചേതേ തതിയത്ഥേ. സോ+തോ+ധാപച്ചയന്താ ച സുത്തസോ പദസോ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ ഏകധാ ദ്വിധാ ഇച്ചാദി. തവേ+തും പച്ചയന്താ ചതുത്ഥിയാവ, കാതവേ ദാതവേ, കാതും കാരേതും, (ദാതും, രൂ) ദാപേതും ഇച്ചാദി. സോ+തോപച്ചയന്താ പഞ്ചമിയത്ഥേ, ദീഘസോ ഓരസോ രാജതോ വാ ചോരതോ വാ ഇച്ചാദി. തോ സത്ത- മ്യത്ഥേപി ത്ര+ത്ഥാദിപച്ചയന്താ ച, ഏകതോ പുരതോ പച്ഛതോ പസ്സതോ പിട്ഠിതോ പാദതോ സീസതോ അഗ്ഗതോ മൂലതോ, യത്ര യത്ഥ യഹിം തത്ര തത്ഥ തഹിം ഇച്ചാദി. സമന്താ സാമന്താ പരിതോ അഭിതോ സമന്തതോ ഏകജ്ഝം ഏകമന്തം ഹേട്ഠാ ഉപരി ഉദ്ധം അധോ തിരിയം സമ്മുഖാ പരമുഖാ ആവി രഹോ തിരോ ഉച്ചം നീചം അന്തോ അന്തരാ അന്തരം അജ്ഝത്തം ബഹിദ്ധാ ബാഹിരാ ബാഹിരം ബഹി ഓരം പാരം ആരാ ആരകാ പച്ഛാ പുരേ ഹുരം പേച്ച ഇച്ചേതേ സത്തമിയാ. സമ്പതി ആയതി അജ്ജ അപരജ്ഝ സുവേ സ്വേ ഉത്തരസുവേ (കിസു, രൂ) ഹിയ്യോ പരേ (പരസുവേ, രൂ) സജ്ജു സായം പാതോ കാലം കല്ലം ദിവാ രത്തം നിച്ചം സതതം അഭിണ്ഹം അഭിക്ഖണം മുഹും മുഹുത്തം ഭൂതപുബ്ബം പുരാ യദാ തദാ (കദാ, രൂ) ഇച്ചാദയോ കാലസത്തമിയം. ഇതി വിഭത്തിയുത്താനി.

അവിഭത്തിയുത്തേസു അപ്പേവ അപ്പേവനാമ നു ഇച്ചേതേ സംസയത്ഥേ. അദ്ധാ അഞ്ഞദത്ഥു തഗ്ഘ ജാതു കാമം സസക്കം ഇച്ചേതേ ഏകംസത്ഥേ. ഏവം ഇതി അവധാരണേ. കച്ചി നു നനു കഥം (കിംസു, രൂ) കിം ഇച്ചേതേ പുച്ഛനത്ഥേ. ഏവം ഇതി ഇത്ഥം ഇച്ചേതേ നിദസ്സനത്ഥേ. ഇതി ഹേതു+വാക്യപരിസമത്തീസു ച. യാവ താവ യാവതാ താവതാ കിത്താവതാ ഏത്താവതാ കീവ ഇച്ചേതേ പരിച്ഛേദനത്ഥേ. ഏവം സാഹു ലഹു ഓപായികം പടിരൂപം ആമ സാധു ഇച്ചേതേ സമ്പടിച്ഛനത്ഥേ. തഥാ യഥാ യഥേവ തഥേവ ഏവം ഏവമേവ ഏവമ്പി യഥാപി സേയ്യഥാപി സേയ്യഥാപിനാമ വിയ ഇവ യഥരിവ തഥരിവ യഥാനാമ തഥാനാമ യഥാഹി തഥാഹി യഥാച തഥാച ഇച്ചേതേ പടിഭാഗത്ഥേ. യഥാഇതി യോഗ്ഗതാ+വിച്ഛാ+പദത്ഥാനതിവത്തി+നിദസ്സനേസു ച. ഏവംഇതി ഉപദേസ+പഞ്ഹാദീസു ച. കിഞ്ചാപിഇതി അനുഗ്ഗഹത്ഥേ. ധിഇതി ഗരഹേ. അഹോഇതി ഗരഹ+പസംസന+പത്ഥനേസു. നാമഇതി ഗരഹ+പസംസന+സഞ്ഞാ+പഞ്ഹേസു. സാധൂതി പസംസന+യാചനേസു. ഇങ്ഘ ഹന്ദ ഇച്ചേതേ ചോദനത്ഥേ. സാധു സുട്ഠു ഏവമേതംതി അനുമോദനേ. കിരഇതി അനുസ്സവന+അസദ്ധേയ്യേസു. നുനഇതി അനുമാനാ+നുസ്സരണ+പരിവിതക്കേസു. കസ്മാതി കാരണപുച്ഛനേ. യസ്മാ തസ്മാ തഥാ ഹി തേന ഇച്ചേതേ കാരണച്ഛേദനത്ഥേ. സഹ സദ്ധിം അമാ (സമം, രൂ) ഇതി സമക്രിയായം. വിനാ രിതേ വിപ്പയോഗേ. നാനാ പുഥു ബഹുപകാരേ. പുഥു വിസും അസങ്ഘാതേ ച. ദുട്ഠു കു കുച്ഛായം (ജിഗുച്ഛായം, രൂ). പുന അപ്പഠമേ. കഥം ചികിച്ഛത്ഥേ. ധാ ക്ഖത്തും സോ കിഞ്ചഇതി സംഖ്യാവിഭാഗേ. ഈസകം അപ്പമാനേസു (അപ്പമത്തേ, രൂ). സണികം മന്ദത്ഥേ. ഖിപ്പം അരം ലഹും ആസു തുണ്ഹം അചിരം സീഘത്ഥേ. ചിരം ചിരസ്സം ദീഘകാലേ. ചേ യദി സംകാ+വട്ഠാനേ. ധുരം ഥിരാ+വധാരണേസു (ധുവം ഥിരാ+വധാരണേസു, രൂ). ഹാ വിസാദേ. തുണ്ഹീ അഭാസനേ. സച്ഛി പച്ചക്ഖേ. മുസാ മിച്ഛാഅലികം അസച്ചേ. സുവത്ഥി ആസിട്ഠേ ഇച്ചാദി.

തുന+ക്ത്വാന+ക്ത്വാപച്ചയന്താ ഉസ്സുക്കനത്ഥേ ഭവന്തി. യഥാ പസ്സിതുന പസ്സിയ പസ്സിത്വാന പസ്സിത്വാ, ദിസ്വാ ദിസ്വാന ദസ്സേത്വാ ദാതുന ദത്വാന ദത്വാ ഉപാദായ ദാപേത്വാ വിഞ്ഞായ വിചേയ്യ വിനേയ്യ സമേച്ച നിഹച്ച ഉപേച്ച ആരബ്ഭ ആഗമ്മ ഇച്ചാദി.

വിഭത്തിയാ കതോ ഭേദോ, സലിങ്ഗാനം ഭവേ തഥാ;

തുമ്ഹാദീനം ത്വ+ലിങ്ഗേസു, നേവ+ത്ഥി പാദി+ചാദിനം.

ഏവം നാമാഖ്യാതോപസഗ്ഗേഹി വിനിമുത്തം ഏതം നിപാതപദം വേദിതബ്ബം.

നേപാതികപദം.

പുല്ലിങ്ഗം ഇത്ഥിലിങ്ഗഞ്ച, നപുംസക+മഥാ+പരം;

തിലിങ്ഗഞ്ച അലിങ്ഗഞ്ച, നാമികം പഞ്ചധാ ഠിതം.

ഇതി പയോഗസിദ്ധിയം നാമകണ്ഡോ ദുതിയോ.