൨. നാമകണ്ഡ

അഥ നാമാനി വുച്ചന്തേ. തം അത്ഥാഭിമുഖം നമനതോ, അത്തനാ ച+ത്ഥസ്സ നാമനതോ നാമം, ദബ്ബാഭിധാനം. തം ദുവിധം സലിങ്ഗാ+ലിങ്ഗതോ, അന്വത്ഥരുള്ഹിതോ ച, തിവിധം പുമി+ത്ഥി+നപുംസകലിങ്ഗതോ, രുക്ഖോ, ലതാ, വനന്തി. ചതുബ്ബിധം സാമഞ്ഞ+ഗുണ+ക്രിയാ+യദിച്ഛാനാമതോ, രുക്ഖോ, നീലോ, പാചകോ, സിരിവഡ്ഢോതി. അട്ഠവിധം അവണ്ണി+വണ്ണു+വണ്ണോ+കാര+നിഗ്ഗഹീതന്തപകതിഭേദതോ, ഏത്ഥ കിംസദ്ദോ നിഗ്ഗഹീതന്തോ. പച്ചയാ പഠമം കരീയതീതി പകതി, സദ്ദോ, ധാതു ച.

തത്ഥ സലിങ്ഗേസു താവ അകാരന്തതോ പുല്ലിങ്ഗാ സുഗതസദ്ദാ സത്ത വിഭത്തിയോ പരാ യോജീയന്തേ. സുഗതഇതി ഠിതേ –

൧. ദ്വേ ദ്വേ+കാനേകേസു നാമസ്മാ സിയോ അംയോ നാ ഹി സ നം സ്മാ ഹി സ നം സ്മിം സു

ഏതേസം ദ്വേ ദ്വേ ഹോന്തി ഏകാനേകത്ഥേസു വത്തമാനതോ നാമസ്മാ യഥാക്കമം. യതോ ഇമേ സത്ത ദുകാ ഹോന്തി, ‘‘അത്ഥവന്ത+മധാതുക+മപച്ചയം പാടിപദികം കിതക+തദ്ധിത+സമാസാ ചേ’’തി വുത്തത്താ തം നാമം പാടിപദികം നാമ. കേചി സകത്ഥ+ദബ്ബ+ലിങ്ഗ+സങ്ഖ്യാ+കമ്മാദിപഞ്ചകം പാടിപദികന്തി വദന്തി. തേനേ+തം വുച്ചതി –

സകത്ഥ+ദബ്ബ+ലിങ്ഗാനി, സദ്ദത്ഥ+മബ്രവും പരേ;

സങ്ഖ്യാ+കമ്മാദികാനന്തു, വിഭത്തി വാചകാ മതാ.

സകത്ഥ+ദബ്ബ+ലിങ്ഗാനി, സങ്ഖ്യാ+കമ്മാദിപഞ്ചകം;

സദ്ദത്ഥ+മബ്രവും കേചി, വിഭത്തി പന ജോതകാതി ച.

തതോ ഏകമ്ഹി വത്തബ്ബേ ഏകവചനം ബഹുമ്ഹി വത്തബ്ബേ ബഹുവചനഞ്ചാതി അനിയമേന പസങ്ഗേ ‘‘നാമസ്മാ’’തി അധികാരോ.

൩൭. പഠമാ+ത്ഥമത്തേ

നാമസ്സാ+ഭിധേയ്യമത്തേ പഠമാവിഭത്തി ഹോതീതി വത്തിച്ഛാവസാ പഠമായേ+കവചനബഹുവചനാനി. സി യോഇതി പഠമാ. സിസ്സി+കാരസ്സാ+നുബന്ധത്താ അപ്പയോഗോ. പയോജനം ‘‘കി+മംസിസൂ’’തി സംകേതോ, തഥാ അംവചനസ്സാ+കാരസ്സ. ഏത്ഥ തഥാതി വുത്തസ്സാതിദേസോ അഞ്ഞദീയധമ്മാന+മഞ്ഞത്ഥപാപന+മതിദേസോ. ഏകമ്ഹി വത്തബ്ബേ പഠമേകവചനം സി.

അതോതി വത്തതേ, അതോതി നാമവിസേസനത്താ ‘‘വിധിബ്ബിസേസനന്തസ്സാ’’തി പരിഭാസതോ അകാരന്തതോ നാമസ്മാ വിധി.

൧൦൯. സിസ്സോ

അകാരന്തതോ നാമസ്മാ സിസ്സ ഓ ഹോതി. പുബ്ബസരലോപേ സുഗതോ തിട്ഠതി. ബഹുമ്ഹി വത്തബ്ബേ ബഹുവചനം യോ. ഏവം ഉപരിപി യോജേതബ്ബം.

൪൧. അതോ യോനം ടാടേ

അകാരന്തതോ നാമസ്മാ പഠമാദുതിയായോനം ടാടേ ഹോന്തി യഥാക്കമം. ടകാരാനുബന്ധത്താ ‘‘ടാനുബന്ധാ+നേകവണ്ണാ സബ്ബസ്സാ’’തി സബ്ബാദേസോ. സുഗതാ തിട്ഠന്തി.

‘‘പഠമാ+ത്ഥമത്തേ’’തി വത്തതേ.

൩൮. ആമന്തണേ

ആമന്തണാധികേ അത്ഥമത്തേ പഠമാവിഭത്തി ഹോതീതി ഏകസ്മിം ഏകവചനം സി.

൧൧൨. ഗോ സ്യാ+ലപനേ

ആലപനേ സി ഗസഞ്ഞോ ഹോതി.

‘‘ലോപോ’’തി വത്തതേ.

൧൧൭. ഗസീനം

നാമസ്മാ ഗ+സീനം ലോപോ ഹോതി. ഭോ സുഗത ചിരം തിട്ഠ.

‘‘ഗേ’’തി വത്തതേ.

൫൯. അയുനം വാ ദീഘോ

അഇഉഇച്ചേതേസം വാ ദീഘോ ഹോതി ഗേ പരേ തിലിങ്ഗേ+തി ദീഘേ ഭോ സുഗത സുഗതാ ചിരം തിട്ഠ. സക്കതേ സുഗതാതി ദീഘം ദൂരാലപനേയേവി+ച്ഛന്തി, സമീപാലപനേപി ദസ്സനതോ തം ന ഗഹേതബ്ബം. ബഹുവചനേ യോസ്സ ടാ, സുഗതാ ചിരം തിട്ഠഥ.

൨. കമ്മേ ദുതിയാ

തസ്മിം കമ്മകാരകേ ദുതിയാവിഭത്തി ഹോതി. അംയോഇതി ദുതിയാ. ഏത്ഥ ദുതിയാതതിയാദിഭാവോ വിഭത്തിസുത്തേ സിയോ ഇതി പഠമാവിഭത്യാദീനി+മുപാദായ വുച്ചതി, തം തം ഉപാദായ പഞ്ഞത്തത്താ. ദുതിയേകവചനം അം, അകാരസ്സാ+പയോഗോ. സുഗതം പസ്സ. ദുതിയാബഹുവചനം യോ, തസ്സ ടേ, സുഗതേ പസ്സ.

൧൯. കത്തുകരണേസു തതിയാ

തസ്മിം കത്തരി കരണേ ച കാരകേ തതിയാവിഭത്തി ഹോതി. നാ+ഹിഇതി തതിയാവിഭത്തി. തതിയാഏകവചനം നാ.

‘‘നാസ്സാ’’തി വത്തതേ.

൧൦൮. അതേ+ന

അകാരന്തതോ നാമസ്മാ പരസ്സ നാവചനസ്സ ഏനാദേസോ ഹോതി നിച്ചം. സുഗതേന കതം.

൯൮. സുഹിസ്വ+സ്സേ

അകാരന്തസ്സ സുഹിസ്വേ+ഹോതി. സുഗതേഹി.

‘‘വേ’’തി വത്തതേ.

൯൫. സ്മാഹിസ്മിംനം മ്ഹാഭിമ്ഹി

നാമസ്മാ പരേസം സ്മാഹിസ്മിംനം മ്ഹാഭിമ്ഹി ഹോന്തി യഥാക്കമംതി ഹിസ്സ ഭിആദേസേ സുഗതേഭി. കരണേ സുഗതേന ലോകോ പുഞ്ഞം കരോതി, സുഗതേഹി സുഗതേഹി വാ.

൨൪. ചതുത്ഥീ സമ്പദാനേ

തസ്മിം സമ്പദാനകാരകേ ചതുത്ഥീ സിയാ. സ+നംഇതി ചതുത്ഥീ. ചതുത്ഥേ+കവചനം സ. വിഭത്തിസുത്തേ സ്സ+നംതി ദീഘപാഠേന സുഗതസ്സാതി സിദ്ധേപി ‘‘ഝലാ സസ്സ നോ’’ ത്യാദികാരിയസുത്തേസു സ്സസ്സാതി അക്ഖരഗാരവതാ ഹോതീതി ലാഘവത്ഥ+മിദ+മാരദ്ധം –

൫൧. സുഞ സസ്സ

നാമസ്മാ പരസ്സ സസ്സ സുഞാഗമോ ഹോതി. സ ച ‘‘ഛട്ഠിയാ’’തി വത്തമാനേ –

൧,൨൦. ഞാകാനു ബന്ധാ+ദ്യന്താ

ഛട്ഠീനിദ്ദിട്ഠസ്സ ഞാനുബന്ധ+കാനുബന്ധാ ആദ്യന്താഹോന്തീതി ആദ്യവയവോ. ഉകാരോ ഉച്ചാരണത്ഥോ, ഞ്ഞകാരോ അസ്മിം സുത്തേ സംകേതത്ഥോ. സുഗതസ്സ ദാനം ദേതി.

൧,൫൮. ‘‘ബഹുലം’’ത്യ+ധികാരോ

ബഹുലാധികാരം കപ്പദുമമിവ മഞ്ഞന്തി സദ്ദികാ. തഞ്ച –

ക്വചി പവത്ത്യ+പവത്തി, ക്വച+ഞ്ഞം ക്വചി വാ ക്വചി;

സിയാ ബഹുലസദ്ദേന, വിധി സബ്ബോ യഥാഗമംതി –

ചതുബ്ബിധം ബഹുലം സമിക്ഖന്തി.

‘‘അതോ വാ’’ത്വേവ,

൪൪. സസ്സായ ചതുത്ഥിയാ

അകാരന്തതോ പരസ്സ ചതുത്ഥിയാ സസ്സ ആയോ ഹോതി വാ ബഹുലം. സുഗതായ. യേഭുയ്യേന താദത്ഥേയേവാ+യ+മായോ ദിസ്സതീതി ഇതോ പരം നോ+ദാഹരീയതേ. ചതുത്ഥീബഹുവചനം നം,

‘‘ദീഘോ’’തി വത്തതേ.

൮൯. സുനംഹിസു

നാമസ്സ ദീഘോ ഹോതി സുനംഹിസു. സുഗതാനം.

൨൯. പഞ്ചമ്യ+വധിസ്മാ

ഏതസ്മാ അവധികാരകാ പഞ്ചമീവിഭത്തി ഹോതി. സ്മാ+ഹിഇതി പഞ്ചമീ. പഞ്ചമ്യേകവചനം സ്മാ,

‘‘അതോ’’ ‘‘ടാടേ’’ ‘‘വേ’’തി ച വത്തതേ.

൪൩. സ്മാ+സ്മിംനം

അകാരന്തതോ നാമസ്മാ പരേസം സ്മാ+സ്മിംനം ടാ+ടേ ഹോന്തി വാ യഥാക്കമം. സുഗതാ അപേഹി സുഗതമ്ഹാ സുഗതസ്മാ വാ. പഞ്ചമീബഹുവചനഞ്ഹി, സുഗതേഭി സുഗതേഹി.

൩൯. ഛട്ഠീ സമ്ബന്ധേ

കാരകേഹി അഞ്ഞോ സമ്ബന്ധോ, തത്ര ഛട്ഠീവിഭത്തി ഹോതി. സ+നംഇതി ഛട്ഠീ, ഛട്ഠേകവചനം സ, സുഗതസ്സ വിഹാരോ, ഛട്ഠീബഹുവചനം നം, സുഗതാനം.

൧൪. സത്തമ്യാ+ധാരേ

ആധാരകാരകേ സത്തമീവിഭത്തി ഹോതി. സ്മിം+സുഇതി സത്തമീ. സത്തമ്യേകവചനം സ്മിം, സുഗതേ പതിട്ഠിതം സുഗതമ്ഹി സുഗതസ്മിം വാ. സത്തമീബഹുവചനം സു, ‘‘സു+ഹിസ്വ+സ്സേ’’തി ഏ, സുഗതേസു.

സുഗതോ, സുഗതാ. ഭോ സുഗത, ഭോ സുഗതാ, ഭവന്തോ സുഗതാ. സുഗതം, സുഗതേ. സുഗതേന, സുഗതേഭി, സുഗതേഹി. കരണേ സുഗതേന, സുഗതേഭി, സുഗതേഹി. സുഗതസ്സ, സുഗതായ, സുഗതാനം. സുഗതാ, സുഗതമ്ഹാ, സുഗതസ്മാ, സുഗതേഭി, സുഗതേഹി. സുഗതസ്സ, സുഗതാനം. സുഗതേ, സുഗതമ്ഹി, സുഗതസ്മിം, സുഗതേസു.

സുഗതോ സുഗതോ. സുഗതം നമതി. സുഗതേന കതോ. സുഗതേന ജിതോ. സുഗതസ്സ ദദേ. സുഗതാ വിഗതോ. സുഗതസ്സ സുതോ. സുഗതേ രമതേ. ഏവം –

സൂരാ+സുര+നരോ+രഗ+നാഗ+യക്ഖാ,

ഗന്ധബ്ബ+കിന്നര+മനുസ്സ+പിസാച+പേതാ;

മാതങ്ഗ+ജങ്ഗമ+തുരങ്ഗ+വരാഹ+സീഹാ,

ബ്യഗ്ഘ+ച്ഛ+കച്ഛപ+തരച്ഛ+മിഗ+സ്സ+സോണാ.

ആലോക+ലോക+നിലയാ+നില+ചാഗ+യോഗാ,

വായാമ+ഗാമ+നിഗമാ+ഗമ+ധമ്മ+കാമാ;

സങ്ഘോ+ഘ+ഘോസ+പടിഘാ+സവ+കോധ+ലോഭാ,

സാരമ്ഭ+ഥമ്ഭ+മദ+മാന+പമാദ+മക്ഖാ.

പുന്നാഗ+പൂഗ+പനസാ+സന+ചമ്പക+മ്ബ-

ഹിന്താല+താല+വകുല+ജ്ജുന+കിംസുകാ ച;

മന്ദാര+കുന്ദ+പുചിമന്ദ+കരഞ്ജ+രുക്ഖാ,

ഞേയ്യാ മയൂര+സകുണ+ണ്ഡജ+കോഞ്ച+ഹംസാ.

സുഗതസദ്ദോവ, യതോ സബ്ബോ സദ്ദോ, ന സദ്ദതാലിതത്ഥോവ, അഥ ഖോ സംയോഗാദിവസേനപി അത്ഥം വദന്തി. തേനേ+തം വുച്ചതി –

സംയോഗാ വിപ്പയോഗാ ച, സാഹചരിയാ+വിരോധതോ;

അത്ഥാ പകരണാ ലിങ്ഗാ, സദ്ദന്തരസമീപതോ.

സാമത്ഥ്യോ+ചിത്ര+ദേസേഹി, കാല+ബ്യത്താ+നുരൂപതോ;

ഉപചാര+കാകുഭേദ, സമ്ബന്ധേഹു+പലക്ഖണാ.

വചനാ ച തദങ്ഗത്താ, പധാനത്താതിആദിഹി;

സദ്ദ+ത്ഥാ പവിഭജ്ജന്തേ, ന സദ്ദാദേവ കേവലാതി.

ഏത്ഥ സംയോഗതോ താവ, ‘‘സകിസോരാ ധേനു ദീയതൂ’’തി, കിസോരോ അസ്സപോതകോ, തംസംയോഗതോ വളവാ ഏവ പതീയതേ.

വിപ്പയോഗതോ – ‘‘അകിസോരാ ആനീയതൂ’’തി തപ്പടിസേധാ വളവാ ഏവ പതീയതേ.

സഹചരണതോ – ‘‘രാമ+ലക്ഖണ’’ഇതി ഉഭിന്നം സഹചരണേന രാമോതി ദാസരഥി ഏവ രാമോ, ന അഞ്ഞാഭിധാനോ ജാമദഗന്യാദി. ലക്ഖണോപി സോമിത്തി ഏവ, ന തു യോ കോചി ലക്ഖണോ.

വിരോധതോ – ‘‘രാമ+ജ്ജുനാ’’ ഇതി ഭഗ്ഗവോ സഹസ്സബാഹു ച അഞ്ഞമഞ്ഞവിരുദ്ധാതി തേ ഏവ പതീയന്തേ, ന ദാസരഥി സബ്യസാചി ച.

അത്ഥതോ – ‘‘സിന്ധവ+മാനയ, പവിസാമി രണങ്ഗണ’’മിതി രണങ്ഗണപവേസോ വാഹനവിസേസേന ഹോതീതി അത്ഥതോ തുരങ്ഗപതീതി, ന തു ലവണവിസേസം.

പകരണതോ-ഭോജനവിധിമ്ഹി ഉപസങ്ഖരിയമാനേ ‘‘സിന്ധവ+മാനയേ’’തി, അത്ര ഹി സദ്ദന്തരസ്സാ+ഭാവേപി ഭോജനോപകരണസമവായ+മാലോകിതഭാവതോ ലവണേ പടിപത്തി, താദിസോ ഹി പത്ഥാവോതി.

ലിങ്ഗതോ – ‘‘ദേവദത്തം പഠമ+മുപവേസയ സമാരാധിതഗുരും’’തി, അത്ര സമാരാധിതഗുരുത്തേന ലിങ്ഗേന തസ്സ ബാഹുസ്സച്ച+മവഗമ്യതേ, ന തു യോ കോചി ദേവഗുണോ.

സന്നിധാനതോ – ‘‘അജ്ജുനോ കതവീരിയോതി’’ പതീയതേ, നോ അകതവീരിയോ അജ്ജുനോതി.

സാമത്ഥിയതോ – ‘‘അനുദരാ കഞ്ഞാ’’തി ഉദരേ അസതി കഞ്ഞാ ഏവ നത്ഥീതി തസ്സാ കിസാങ്ഗിയാ മജ്ഝപദേസോതി പതീയതേ.

ഓചിത്രതോ – ‘‘രാമസദിസോ+യം’’ ഇതി, അത്ര ഹി രാമോ പയുത്തദാസരഥിസ്മിം ഭിയ്യോ സാധാരണോ പരിചയോതി ദാസരഥി ഏവ പതീയതേ, ന ഭഗ്ഗവരാമോ.

ദേസതോ – ‘‘പോട്ഠപാ’’ ഇതി കിസ്മിഞ്ചി ദേസേ പസംസാവചനം. കിസ്മിഞ്ചി അക്കോസവചനം.

കാലതോ – ‘‘പചേ’’തി ദക്ഖിണാപഥേ കത്ഥചി പുബ്ബണ്ഹേ യാഗുപാകേ, സായണ്ഹേ തു ഓദനപാകേ.

ബ്യത്തിതോ – ‘‘ഗാമസ്സ അദ്ധ’’ മിതി സമഭാഗേ, നപുംസകത്താ. ‘‘ഗാമസ്സ അദ്ധോ’’തി പുമത്തേന തു അസമഭാഗേ.

അനുരൂപതോ – ‘‘നരപതി സാധു രക്ഖതി ഗോമണ്ഡല’’മിതി മഹീമണ്ഡലപാലനം രാജിനോ+നുരൂപ+മിതി മഹീമണ്ഡലപാലനേവ പതീതി, ന തു ഗോയൂഥരക്ഖനേ.

ഉപചാരതോ – അതംസഭാവേ തംസഭാവാരോപന+മുപചാരോ, സ ച തദട്ഠോ, തദ്ധമ്മോ, തംസഹചരിയോ, തംസമീപോതി ചതുബ്ബിധോ, തത്ഥ യഥാക്കമം മഞ്ചാ ഉക്കോസന്തി, അഗ്ഗി മാണവോ, യട്ഠിം പവേസയ, ഗങ്ഗായം വജോതി.

കാകുതോ-കാകുസദ്ദോ ഇത്ഥിയം, സ ച വികാര+സോക+ഭീതി+ധനിരൂപേസു ദിസ്സതി, വത്തു കായവികാരാ കഥഞ്ചി തം അകതവാഅപി കേനചി അഞ്ഞേന ‘‘കിം ത്വം തം അകാസി ‘‘ഇതി പുട്ഠോ കോപേന ഭമുഭേദാ ‘‘അഹം കതവാ അമ്ഹീ’’തി കഥേതി, തസ്സ ഭമുഭേദക്രിയാ അക്രിയാപടിഞ്ഞം സൂചയതി.

സമ്ബന്ധ തോ – ‘‘മാതരി സമ്മാ വത്തിതബ്ബം, പിതരി സുസ്സൂയിതബ്ബം’’ ഇതി, അത്ര ഹി സമാതരി സപിതരീതി സമ്ബന്ധിസദ്ദാഭാവേപി സാ മാതാ സോ പിതാ ച അസ്സ പുത്തസ്സാതി പതീയതേ.

ഉപലക്ഖണതോ – ‘‘കാകേഹി രക്ഖിതബ്ബം ദധീ’’തി കാകസദ്ദോ സബ്ബേസ+മുപഘാതകാനം സാമഞ്ഞം ഉപലക്ഖേതീതി സുനഖാദിസബ്ബേഹിപി നിവാരീയതേ.

വചനതോ – ‘‘ദാരാ’’ഇതി ദാരസദ്ദോ കലത്തേ ബഹുവചനന്തോ, അഞ്ഞത്ഥ അനിയതവചനോ.

തദങ്ഗത്താ – ‘‘സജ്ജിതം ഭോജന’’മിതി വുത്തേ തപ്പരിക്ഖാരത്താ തദുപകരണ ആസന, പാതി, ബ്യഞ്ജനാദീനം സമ്പാദനമ്പി പതീയതേ.

പധാനഭാവതോ – ‘‘നിഗ്ഗച്ഛതി അവനിനാഥോ’’തി രഞ്ഞോ നിഗ്ഗമനേന തദുപജീവീനമ്പി നിഗ്ഗമനം വിഞ്ഞായതി.

വുത്തഞ്ച –

നേയ്യനീതത്ഥസുത്തേസു, ഞേയ്യം സദ്ദത്ഥമത്തകം;

നേ+ത്ഥ വത്തബ്ബഅത്ഥേന, സുത്തം നീതത്ഥകം ഭവേതി.

ഏവ+മഞ്ഞേസമ്പി അകാരന്താനം പുല്ലിങ്ഗാനം സദ്ദാനം രൂപനയോ ക്രിയാ+ഭിസമ്ബന്ധോ ച. സുഗതസദ്ദതോ യസ്സ സദ്ദസ്സ വിസേസോ അത്ഥി, തം വക്ഖാമ. ഇതോ പരം ഛട്ഠിയാ ചതുത്ഥീസമത്താ പഞ്ചമീബഹുവചനസ്സ ച തതിയാബഹുവചനേന സമത്താ ന താ ദസ്സിയന്തേ.

ഗുമ്ബ സി, ‘‘അതോ’’ ‘‘സിസ്സാ’’തി ച വത്തതേ.

൧൧൦. ക്വചേ+വാ.

അകാരന്തതോ നാമസ്മാ പരസ്സ സിസ്സ ഏ ഹോതി വാ ക്വചി. ഗുമ്ബേ ഗുമ്ബോ, ഗുമ്ബാ. ഭോ ഗുമ്ബ ഗുമ്ബാ, ഭവന്തോ ഗുമ്ബാ ഇച്ചാദി സുഗതസമം. ഏവം ഫുസ്സിതഗ്ഗേ ഫുസ്സിതഗ്ഗോ, വത്തബ്ബേ വത്തബ്ബോ ഇച്ചാദി. സിസ്സോ+കാരസ്സ നിച്ചത്താ കത്ഥചി പക്ഖേ ഏകാരത്ത+മിദ+മാരദ്ധന്തി സിസ്സോ+കാരപക്ഖേ ഏവ ഭവതീതി ‘‘അം നപുംസകേ’’തി അ+മാദേസേന ഏകാരസ്സ നപുംസകവിസയേ ബാധിതത്താ ‘‘ബഹുലം’’ വിധാനാ നപുംസകേപി സുഖേ ദുക്ഖേതി ക്വചി ഹോതേവ.

‘‘യോസ്സ’’ ‘‘ടേ’’തി ച വത്തതേ.

൧൩൫. ഏകച്ചാദീഹ+തോ

അകാരന്തേഹി ഏകച്ചാദീഹി യോനം ടേ ഹോതി. ഏകച്ചോ, ഏകച്ചേ. ഭോ ഏകച്ച ഏകച്ചാ, ഏകച്ചേ. ഏകച്ചം, ഏകച്ചേ. ഏവം ഏസ+സ+പഠമസദ്ദാനം.

കോധോ, കോധാ. ഭോ കോധ കോധാ, കോധാ. കോധം, കോധേ.

‘‘നാസ്സ’’ ‘‘സാ’’തി ച വത്തതേ.

൧൦൭. കോധാദീഹി

കോധാദീഹി നാസ്സ സാ ഹോതി വാ. കോധസാ കോധേന. അത്ഥസാ അത്ഥേന. ‘‘യേ ഉത്തമത്ഥാനി തയി ലഭിമ്ഹാ’’തി അത്ഥസദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോപി ദിസ്സതി.

‘‘സ്മിനോ ടീ’’തി ച വത്തതേ.

൧൭൫. ദിവാദിതോ

ദിവാദീഹി നാമേഹി സ്മിനോ ടി ഹോതി നിച്ചം. ദിവി, ഏവം ഭുവി. ഏത്ഥടിമ്ഹി നിച്ചം വകാരാഗമോ രസ്സോ ച. ഏത്ഥ ഭൂസദ്ദോ വധൂസദ്ദസമം.

‘‘വേ’’തി വത്തതേ.

൧൪൪. മനാദീഹി സ്മിം+സം+നാ+സ്മാനം സി+സോ+ഓ+സാ+സാ

മനാദീഹി സ്മി+മാദീനം സി+സോ+ഓ+സാ+സാ ഹോന്തി വാ യഥാക്കമം. മനോ, മനാ. ഭോ മന മനാ, മനാ. മനോ, മനം, മനേ. മനസാ മനേന, മനേഹി മനേഭി. മനസോ മനസ്സ, മനാനം. മനസാ മനാ മനമ്ഹാ മനസ്മാ, മനേഹി മനേഭി. മനസി മനമ്ഹി മനസ്മിം, മനേസു.

ഏവം വചോ പയോ തേജോ,

തപോ ചേതോ തമോ യസോ.

അയോ വയോ സിരോ സരോ,

ഉരോ+ത്യേ+തേ മനാദയോ.

രൂപസിദ്ധിയം അഹ+രഹസദ്ദാ മനാദീസു പഠിതാ. അഹസ്സ ആപാദിത്താ രഹോതി നിപാതത്താ രഹസീതി വിഭത്യന്തപടിരൂപകനിപാതത്താ ഇധ ന ഗഹിതാ.

ഗച്ഛന്ത സി, ‘‘സിസ്സ’’ ‘‘വേ’’തി ച വത്തതേ. പരതോ ഭിയ്യോ നാനുവത്തയിസ്സാമ, വുത്തിയാ ഏവ അനുവത്തസ്സ ഗമ്യമാനത്താ.

൧൪൮. ന്തസ്സം

സിമ്ഹി ന്തപച്ചയസ്സ അം ഹോതി വാ. ‘‘സുതാനുമിതേസു സുതസമ്ബന്ധോവ ബലവാ’’തി ഞായാ ‘‘ന്തസ്സാ’’തി സുതത്താ ന്തസ്സേവ അം, ന തദന്തസ്സ അനുമിതസ്സ സദ്ദസ്സ. ഏവ+മുപരിപി ന്ത+ന്തൂനം ആദേസവിധാനട്ഠാനേസു. ‘‘ഗസിനം’’തി സിലോപോ. ഗച്ഛം ഗച്ഛന്തോ.

൨൧൫. ന്ത+ന്തൂനം ന്തോ യോമ്ഹി പഠമേ

പഠമേ യോമ്ഹി ന്ത+ന്തൂനം സവിഭത്തീനം ന്തോഇച്ചാദേസോ ഹോതി വാ. സ ച ബഹുലാധികാരാ പുമേവ, ഗച്ഛന്തോ ഗച്ഛന്താ.

൨൧൮. ട+ടാ+അം ഗേ

ഗേ പരേ ന്ത+ന്തൂനം സവിഭത്തീനം ട+ടാ+അംഇച്ചാദേസാ നിച്ചം ഹോന്തി ബഹുലം. ഭോ ഗച്ഛ ഗച്ഛാ ഗച്ഛം, ഗച്ഛന്തോ ഗച്ഛന്താ.

൯൨. ന്തസ്സ ച ട വം+സേ

അംസേസു ന്തപച്ചയസ്സ ട ഹോതി വാ ന്തുസ്സ ച. വവത്ഥിതവിഭാസാ+യം. ഗച്ഛം ഗച്ഛന്തം, ഗച്ഛന്തേ.

൨൧൭. തോ+താ+തി+താ സ+സ്മാ+സ്മിം നാസു

സ+സ്മാ+സ്മിം+നാസു ന്ത+ന്തൂനം സവിഭത്തീനം തോ+താ+തി+താ ഹോന്തി വാ യഥാക്കമം. ഗച്ഛതാ ഗച്ഛന്തേന, ഗച്ഛന്തേഹി ഗച്ഛന്തേഭി. ഗച്ഛതോ ഗച്ഛസ്സ ഗച്ഛന്തസ്സ.

൨൧൬. തം നംമ്ഹി

നംമ്ഹി ന്ത+ന്തൂനം സവിഭത്തീനം തം വാ ഹോതി. ഗച്ഛതം ഗച്ഛന്താനം. ഗച്ഛതാ ഗച്ഛന്താ ഗച്ഛന്തമ്ഹാ ഗച്ഛന്തസ്മാ. ഗച്ഛതി ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛന്തമ്ഹി ഗച്ഛന്ഥസ്മിം, ച്ഛേന്തേസു.

ഏവം മഹം ചരം തിട്ഠം, ദദം ഭുഞ്ജം സുണം പചം;

ജയം ജീരം വചം പീയം, സരം കുബ്ബം ജപം വജം.

ഇച്ചാദയോ.

ഭവന്ത സി,