൩,൯൮. ചത്താലീസാദോ വാ

അസതാദോ നാഞ്ഞത്ഥേ ചത്താലീസാദോ തിസ്സേ ഹോതി വാ. തേചത്താലീസാ തേചത്താലീസ തേചത്താലീസം. ഭോ തേചത്താലീസേ ഇച്ചാദി ഹോതി. ഏവം തിചത്താലീസാ തേചത്താരീസാ തിചത്താരീസാ ഇച്ചാദി, തേചത്താലീസതി തിചത്താലീസതി ഇച്ചാദി പുബ്ബേവ.

ഏവം ചതുചത്താലീസാ പഞ്ചചത്താലീസാ ചതുചത്താലീസതി പഞ്ചചത്താലീസതി ഇച്ചാദി യാവ ഏകൂനപഞ്ഞാസാ.

പഞ്ഞാസാ പഞ്ഞാസ പഞ്ഞാസം ഇച്ചാദി ഹോതി. ഏവം ദ്വേപഞ്ഞാസാ ദ്വാപഞ്ഞാസാ ദ്വിപഞ്ഞാസാ ദ്വേപണ്ണാസാ ദ്വാപണ്ണാസാ ദ്വിപണ്ണാസാ. തേപഞ്ഞാസാ തിപഞ്ഞാസാ തിപഞ്ഞാസം തേപണ്ണാസാ തിപണ്ണാസാ. ചതുപണ്ണാസാ പഞ്ചപണ്ണാസാ ഇച്ചാദി യാവ ഏകൂനസട്ഠി.

ഏവം സട്ഠി, ഏകസട്ഠി, ദ്വേസട്ഠി ദ്വാസട്ഠി ദ്വിസട്ഠി, തേസട്ഠി തിസട്ഠി, ചതുസട്ഠി പഞ്ചസട്ഠി ഇച്ചാദി യാവ ഏകൂനസത്തതി.

സത്തതി, ഏകസത്തതി, ദ്വേസത്തതി ദ്വാസത്തതി ദ്വിസത്തതി, തേസത്തതി തിസത്തതി. ദ്വേസത്തരി ദ്വാസത്തരി ദ്വിസത്തരി, ചതുസത്തതി, പഞ്ചസത്തതി, ചതുസത്തരി, പഞ്ചസത്തരീതി യാവ ഏകൂനാസീതി.

അസീതി, ഏകാസീതി, ദ്വാസീതി, യാഗമേ ദ്വിയാസീതി, തേഅസീതി തിയാസീതി, ചതുരാസീതി, പഞ്ചാസീതി ഇച്ചാദി യാവ ഏകൂനനവുതി.

നവുതി, ഏകനവുതി, ദ്വേനവുതി ദ്വാനവുതി ദ്വിനവുതി, തേനവുതി തിനവുതി, ചതുനവുതി, പഞ്ചനവുതി ഇച്ചാദി യാവ ഏകൂനസതം, ഏതം നപുംസകലിങ്ഗ+മേകവചനന്തം.

സതം, ഭോ സത സതാ, സതം, സതം. സതേന, കരണേ സതേന. സതസ്സ, സതാ സതമ്ഹാ സതസ്മാ, സതസ്സ, സതേ സതമ്ഹി സതസ്മിം. ഏവം ഏകസതതോ പഭുതി യാവ സഹസ്സം.

കോടി പകോടി കോടിപ്പകോടി അക്ഖോഭിണിയോ ഇത്ഥിലിങ്ഗേ+കവചനന്താ. വഗ്ഗഭേദേ തു സബ്ബാസമ്പി സംഖ്യാനം ബഹുവചനോപി ഹോതേവ ‘‘ദ്വേവീസതിയോ ജിനദന്താ’’ ‘‘തിസ്സോ വീസതിയോ ദിനഘടികാ’’ ഇച്ചാദി.

ദസദസകം സതം നാമ, ദസസതം സഹസ്സം നാമ, ദസസഹസ്സം നഹുതം, ദസനഹുതം ലക്ഖം, സതസഹസ്സന്തിപി വുച്ചതി.

ലക്ഖസതം കോടി, കോടിലക്ഖസതം പകോടി, പകോടിലക്ഖസതം കോടിപ്പകോടി, ഏവം നഹുതം, നിന്നഹുതം, അക്ഖോഭിണീ, ബിന്ദു, അബ്ബുദം, നിരബ്ബുദം, അഹഹം, അബബം, അടടം, സോഗണ്ഡികം, ഉപ്പലം, കുമുദം, പുണ്ഡരീകം, പദുമം, കഥാനം, മഹാകഥാനം, അസങ്ഖ്യേയ്യന്തി യഥാക്കമം സതലക്ഖഗുണം വേദിതബ്ബം.

ഇച്ചേവം ഠാനതോ ഠാനം, സതലക്ഖഗുണം മതം;

കോടിപ്പഭുതീനം വീസ-സങ്ഖ്യാനഞ്ച യഥാക്കമന്തി.

അഥാ+സംഖ്യാ വുച്ചതേ, അബ്യയന്തി ച വുച്ചതേ. തം പാദി ചാദി, ഉപസഗ്ഗനിപാതാതി ച ദുവിധം.

പ പരാ അപ സം അനു അവ ഓ നി ദു വി അധി അപി അതി സു ഉ അഭി പതി പരി ഉപ ആ ഇമേ വീസതി പാദയോ. പാദയോ ഹി ജോതകാ, ന വാചകാ.

തത്ഥ പ-സദ്ദോ പകാരാ+ദികമ്മ, പധാന+ന്തോഭാവ, വിയോഗ, തപ്പര, ഭുസത്ഥ, സമ്ഭവ, തിത്തി, അനാവില, പത്ഥനാദീസു. യഥാ പകാരേ-പഞ്ഞാ. ആദികമ്മേ-വിപ്പകതം, പധാനേ-പണീതം, അന്തോഭാവേ-പക്ഖിത്തം, ഖിത്തന്തി പേരണം, പക്ഖിത്തന്തി അന്തോകരണം, ധാത്വത്ഥസ്സ ബാധിതത്താ. വുത്ഥഞ്ഹി –

ധാത്വത്ഥം ബാധതേ കോചി, കോചി തം അനുവത്തതേ;

തമേവ+ഞ്ഞോ വിസേസേതി, ഉപസഗ്ഗഗതീ തിധാതി.

ഏത്ഥ ച ‘‘അനുരുദ്ധകാ മേ സങ്ഗാമയുദ്ധേ’’തി ച ഇമേ ഉപസഗ്ഗാ ധാത്വത്ഥം വിസേസേന്തി നാമ. വിയോഗേ-പവാസീ, തപ്പരേ-പാചരിയോ, ഭുസത്ഥേ-പവുദ്ധകായോ, സമ്ഭവേ-ഹിമവന്താ ഗങ്ഗാ പഭവതി, തിത്തിയം-പഹൂത+മന്നം, അനാവിലേ-പസന്ന+മുദകം, പത്ഥനേ-പണിഹിതം.

പരാഇതി പരിഹാനി, പരാജയ, ഗതി, വിക്കമാ+മസനാദീസു. യഥാ പരിഹാനിയം-പരാഭവോ. പരാജയേ-പരാജിതോ, ഗതിയം-പരായനം, വിക്കമേ-പരക്കമതി, ആമസനേ-അങ്ഗസ്സ പരാമസനം.

അപഇതി അപഗത, ഗരഹ, വജ്ജന, പൂജാ, പദുസ്സനാദീസു. യഥാ അപഗതേ-അപമാനോ അപേതോ, ഗരഹേ-അപഗബ്ഭോ, വജ്ജനേ-അപസാലായ ആയന്തി വാണിജാ, പൂജായം-വുദ്ധാപചായീ, പദുസ്സനേ-അപരജ്ഝന്തി.

സംഇതി സമോധാന, സമ്മാസമ, സമന്തഭാവ, സംഗത, സംഖേപ, ഭുസത്ഥ, സഹ+പ്പത്ഥ, പഭവാ+ഭിമുഖഭാവ, വിധാന, പുനപ്പുന, കരണ, സമിദ്ധാദീസു. യഥാ സമോധാനേ-സന്ധി, സമ്മാസമേ-സമാധി, സമ്പയുത്തോ, സമന്തഭാവേ-സംകിണ്ണം, സമുല്ലപനാ, സംഗതേ-സങ്ഗമോ, സംഖേപേ-സമാസോ, ഭുസത്ഥേ-സാരത്ഥോ, സഹത്ഥേ-സംവാസോ, അപ്പത്ഥേ-സമഗ്ഘോ, പഭവേ-സമ്ഭവോ, അഭിമുഖഭാവേ-സമ്മുഖം. സംഗതേ-സംഗണ്ഹാതി, വിധാനേ-സംവുതം, പുനപ്പുനകരണേ-സന്ധാവതി, സമിദ്ധിയം-സമ്പന്നോ.

അനുഇതി അനുഗതാ+നുപച്ഛിന്ന, പച്ഛാത്ഥ, ഭുസത്ഥ, സാദിസ്സ, ഹീന, തതിയത്ഥ, ലക്ഖണി+ത്ഥമ്ഭൂതക്ഖാന, ഭാഗ, വിച്ഛാദീസു. അനുഗതേ-അന്വേതി, അനുപച്ഛിന്നേ-അനുസയോ, പച്ഛാത്ഥേ-അനുരഥം, ഭുസത്ഥേ-അനുരത്തോ, സാദിസ്സേ-അനുരൂപം, ഹീനേ-അനുസാരിപുത്തം പഞ്ഞവന്തോ, തതിയത്ഥേ-നദി+മന്വവസിതാ സേനാ, ലക്ഖണേരുക്ഖ+മനുവിജ്ജോതതേ വിജ്ജു, ഇത്ഥമ്ഭൂതഖ്യാനേ-സാധു ദേവദത്തോ മാതര+മനു, ഭാഗേ-യ+ദേത്ഥ മം അനു സിയാ, തം ദീയതു, വിച്ഛായം-രുക്ഖം രുക്ഖം അനു വിജ്ജോതതേ ചന്ദോ.

അവഇതി അധോഭാഗ, വിയോഗ, പരിഭവ, ജാനന, [സുദ്ധി] നിച്ഛയ, ദേസ, ഥേയ്യാദീസു. അധോഭാഗേ-അവക്ഖിത്തചക്ഖു, വിയോഗേ-അവകോകിലം വനം, പരിഭവേ-അവജാനനം, അവമഞ്ഞതി, ജാനനേ-അവഗച്ഛതി. [സുദ്ധിയം–വോദാനം (രൂപസിദ്ധി)], നിച്ഛയേ-അവധാരണം, ദേസേ-അവകാസോ, ഥേയ്യേ-അവഹാരോ.

ഓഇതി ഓരോഹരണ, നീഹരണ, സുദ്ധിആദീസു ദിസ്സതി. ഓരോഹണേ-പാസാദാ ഓരോഹതി, നീഹരണേ-ഓമുക്കുപാഹനോ, സുദ്ധിയം-ഓദാതം.

നിഇതി, നിസ്സേസ, നിഗ്ഗത, നീഹരണ,+ന്തോപവേസനാ+ഭാവ, നിസേധന, നിക്ഖന്ത, പാതുഭാവാ+വധാരണ, വിഭജന, ഉപമു+പധാരണാ+വസാന, ഛേക, നീഹരണാ+വരണാദീസു. നിസ്സേസേ-നിരുത്തി, നിഗ്ഗതേ-നിക്കിലേസോ, നിയ്യാതി, നീഹരണേ-നിദ്ധാരണം, അന്തോപവേസനേ-നിഖാതോ, അഭാവേ-നിമ്മക്ഖികം, നിസേധേ-നിവാരേതി, നിക്ഖന്തേ-നിബ്ബാനം, പാതുഭാവേ-നിമ്മിതം, അവധാരണേ-നിച്ഛയോ, വിഭജനേ-നിദ്ദേസോ. ഉപമായം-നിദസ്സനം, ഉപധാരണേ-നിസാമനം, അവസാനേ-നിട്ഠിതം, ഛേകേ-നിപുണോ, നീഹരണേ-നീഹരതി, ഇസ്സ ദീഘോ. ആവരണേ-നീവരണം.

ദുഇതി അസോഭണാ+ഭാവ, കുച്ഛിതാ+സമിദ്ധി, കിച്ഛ, വിരൂപതാദീസു. അസോഭണേ-ദുഗ്ഗന്ധോ, അഭാവേ-ദുബ്ഭിക്ഖം, കുച്ഛിതേ – ദുക്കടം. അസമിദ്ധിയം-ദുസ്സസ്സം, കിച്ഛേ-ദുക്കരം, വിരൂപതായം-ദുബ്ബണ്ണോ ദുമ്മുഖോ.

വിഇതി വിസേസ, വിവിധ, വിരുദ്ധ, വിഗത, വിയോഗ, വിരൂപതാദീസു. വിസേസേ-വിമുത്തി, വിസിട്ഠോ, വിവിധേ-വിമതി, വിരുദ്ധേ-വിവാദോ, വിഗതേ-വിമലം, വിയോഗേ-വിപ്പയുത്തോ, വിരൂപതായം-വിരൂപോ.

അധിഇതി അധികി+സ്സരൂ+പരിഭാവാ+ധിഭവന+ജ്ഝായാ+ധിട്ഠാന, നിച്ഛയ, പാപുണനാദീസു. അധികേ-അധിസീലം, ഇസ്സരേ-അധിപതി, അധി ബ്രഹ്മദത്തേ പഞ്ചാലാ, ഉപരിഭാവേ-അധിരോഹതി, പഥവിം അധിസേസ്സതി, അധിഭവനേ-അധിഭവതി, അജ്ഝായനേ-ബ്യാകരണ+മധീതേ, അധിട്ഠാനേ-ഭൂമികമ്പാദിം അധിട്ഠാതി, നിച്ഛയേ-അധിമോക്ഖോ, പാപുണനേ-ഭോഗക്ഖന്ധം അധിഗച്ഛതി.

അപിഇതി സമ്ഭാവനാ+പേക്ഖാ, സമുച്ചയ, ഗരഹ, പഞ്ഹാദീസു. സമ്ഭാവനായം-അപി ദിബ്ബേസു കാമേസു, മേരുമ്പി വിനിവിജ്ഝിത്വാ ഗച്ഛേയ്യ, അപേക്ഖായം-അയമ്പി ധമ്മോ അനിയതോ, സമുച്ചയേ-ഇതിപി അരഹം, അന്തമ്പി അന്തഗുണമ്പി ആദായ, ഗരഹേ-അപി അമ്ഹാകം പണ്ഡിതക, പഞ്ഹേ-അപി ഭന്തേ ഭിക്ഖം ലഭിത്ഥ.

അതിഇതി അതിക്കമനാ+തിക്കന്താ+തിസയ, ഭുസത്ഥാദീസു. അതിക്കമേ-അതിരോചതി അമ്ഹേഹി, അതീതോ, അതിക്കന്തേ-അച്ചന്തം, അതിസയേ-അതികുസലോ, ഭുസത്ഥേ-അതികോധോ, അതിവുദ്ധി.

സുഇതി സോഭണ, സുട്ഠു, സമ്മാ, സമിദ്ധി, സുഖത്ഥാദീസു. സോഭണേ-സുഗന്ധോ, സുട്ഠു+സമ്മാദത്ഥേസു-സുട്ഠു ഗതോ സുഗതോ, സമ്മാ ഗതോതിപി സുഗതോ, സമിദ്ധിയം-സുഭിക്ഖം, സുഖത്ഥേ-സുകരോ.

ഉഇതി ഉഗ്ഗതു+ദ്ധകമ്മ, പധാന, വിയോഗ, സമ്ഭവ, അത്തലാഭ, സത്തി, സരൂപകഥനാദീസു. ഉഗ്ഗതേ-ഉഗ്ഗച്ഛതി, ഉദ്ധകമ്മേ-ആസനാ ഉട്ഠിതോ, ഉക്ഖേപോ, പധാനേ-ഉത്തമോ, ലോകുത്തരോ, വിയോഗേ-ഉബ്ഭാസിതോ, സമ്ഭവേ-ഉബ്ഭുതോ, അത്തലാഭേ-ഉപ്പന്നം ഞാണം, സത്തിയം-ഉസ്സഹതി ഗന്തും, സരൂപകഥനേ-ഉദ്ദിസതി സുത്തം.

അഭിഇതി അഭിമുഖഭാവ, വിസിട്ഠാ+ധികു+ദ്ധകമ്മ, കുല, സാരുപ്പ, വന്ദന, ലക്ഖണി+ത്ഥമ്ഭൂതക്ഖാന, വിച്ഛാദീസു. അഭിമുഖഭാവേ-അഭിമുഖോ, അഭിക്കമതി, വിസിട്ഠേ-അഭിധമ്മോ, അധികേ-അഭിവസതി, ഉദ്ധകമ്മേ-അഭിരുഹതി. കുലേ-അഭിജാതോ, സാരുപ്പേ-അഭിരൂപോ, വന്ദനേ-അഭിവാദേതി, ലക്ഖണാദീസു പുരിമസമം.

പതിഇതി പടിഗത, പടിലോമ, പടിനിധി, പടിദാന, നിസേധ, നിവത്തന, സാദിസ്സ, പടികരണാ+ദാന, പടിബോധ, പടിച്ച, ലക്ഖണിത്ഥമ്ഭൂതക്ഖാന, ഭാഗ, വിച്ഛാദീസു. പടിഗതേ-പച്ചക്ഖം, പടിലോമേ-പടിസോതം, പടിനിധിമ്ഹി-ആചരിയതോ പതി സിസ്സോ, പടിദാനേ-തേലത്ഥികസ്സ ഘതം പടിദദാതി, നിസേധേ-പടിസേധേതി, നിവത്തനേ-പടിക്കമതി, സാദിസ്സേ-പടിരൂപകം, പടികരണേ-പടികാരോ, ആദാനേ-പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, പടിബോധേ-പടിവേധോ, പടിച്ചേ-പച്ചയോ, ലക്ഖണാദീസു പുരിമസമം.

പരിഇതി സമന്തതോഭാവ, പരിച്ഛേദ, വജ്ജനാ+ലിങ്ഗന, നിവസന, പൂജാ, ഭോജനാ+വജാനന, ദോസക്ഖാന, ലക്ഖണാദീസു. സമന്ഥ- തോഭാവേ-പരിവുതോ, പരിച്ഛേദേ-പരിഞ്ഞേയ്യം, വജ്ജനേ-പരിഹരതി, ആലിങ്ഗനേ-പരിസ്സജതി, നിവസനേ-യോ വത്ഥം പരിദഹേസ്സതി, പൂജായം-പരിചരിയാ, ഭോജനേ-ഭിക്ഖും പരിവിസതി, അവജാനനേ-പരിഭവതി. ദോസക്ഖാനേ-പരിഭാസതി, ലക്ഖണാദീസു-രുക്ഖം പരി വിജ്ജോതതേ വിജ്ജു ഇച്ചാദി.

ഉപഇതി ഉപഗമന, സമീപൂ+പപത്തി, സാദിസ്സാ+ധികു+പരിഭാവാ+നസന, ദോസക്ഖാന, സഞ്ഞാ, പുബ്ബകമ്മ, പൂജാ, ഗയ്ഹാകാര, ഭുസത്ഥാദീസു. ഉപഗമനേ-നിസിന്നം വാ ഉപനിസീദേയ്യ, സമീപേ-ഉപനഗരം, ഉപപത്തിയം-സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി, അഥ വാ ഉപപത്തി=യുത്തി, യഥാ ഉപപത്തിതോ ഇക്ഖതീതി ഉപേക്ഖാ, സാദിസ്സേ-ഉപമാനം, ഉപമാ, അധികേ-ഉപഖാരിയം ദോണോ, ഉപരിഭാവേ-ഉപസമ്പന്നോ, അനസനേ-ഉപവാസോ, ദോസക്ഖാനേ-പരം ഉപവദതി, സഞ്ഞായം-ഉപധാ, ഉപസഗ്ഗോ, പുബ്ബകമ്മേ-ഉപക്കമോ, ഉപകാരോ, പൂജായം-ബുദ്ധുപട്ഠാകോ, മാതുപട്ഠാനം, ഗയ്ഹാകാരേ-സോചേയ്യപച്ചുപട്ഠാനം, ഭുസത്ഥേ-ഉപാദാനം, ഉപായാസോ, ഉപനിസ്സയോതി.

ആഇതി അഭിമുഖഭാവു+ദ്ധകമ്മ+മരിയാദാ+ഭിവിധി, പത്തി+ച്ഛാ, പരിസ്സജന, ആദികമ്മ, ഗഹണ, നിവാസന, സമീപ, ആവ്ഹാനാദീസു. അഭിമുഖഭാവേ-ആഗച്ഛന്തി, ഉദ്ധകമ്മേ-ആരോഹതി, മരിയാദായം-ആപബ്ബതാ ഖേത്തം, അഭിവിധിമ്ഹി-ആകുമാരം യസോ കച്ചായനസ്സ, പത്തിയം-ആപത്തിം ആപന്നോ, ഇച്ഛായം-ആകങ്ഖാ, പരിസ്സജനേ-ആലിങ്ഗനം, ആദികമ്മേ-ആരമ്ഭോ, ഗഹണേ-ആദീയതി, ആലിങ്ഗതി, (ആലിമ്പതി, രൂ), നിവാസേ-ആവസഥോ, ആവാസോ, സമീപേ-ആസന്നം, ആവ്ഹാനേ-ആമന്തേതി.

പ പരാ+പ സ+മന്വ+വ, ഓ നി ദു രഭി ബ്യാ+ധിസു;

അതി നി പ്പതി പരി അപയോ, ഉപ ആ ഇതി വീസതി;

ഏസ ഹി ഭോ ഉപസഗ്ഗ-വിധി+ക്കമതോ കഥിതോ.

ഏത്ഥ ച –

ഉപസഗ്ഗ+നിപാതാ ച, പച്ചയാ ച ഇമേ തയോ;

നേകേ+നേകത്ഥവാചകാ, ഇതി നേരുത്തികാ+ബ്രവും.