൬൩. പുബ്ബേ

വേതി നാതിസമ്ബജ്ഝതേ വിധിനോ നിച്ചത്താ. ഏകസദ്ദസ്സാനേകത്ഥത്താ വിസേസേതി ‘സഖ്യാവചനോയമേകസദ്ദോ’തി. കുതോച്ചാഹ-‘സദ്ദാന’മിച്ചാദി. ഏകസദ്ദസ്സ സങ്ഖ്യാവചനത്തേ യോത്ഥോ സമ്പജ്ജതേ, തമാഹ ‘ഏകസങ്ഖ്യാവച്ഛിന്നോ’തി, തദത്ഥാതി ക്രിയത്ഥസ്സത്ഥാ. യദിപി ‘പുബ്ബം ബ്യാപാര’ന്തി സമുദായേ ഏകദേസഭൂതോ ബ്യാപാരോ നിദ്ധാരിയമാനോതി വുത്തം, തഥാപി പുബ്ബസദ്ദേന ബ്യാപാരവാചകോ ക്രിയത്ഥോ വുച്ചതേ ഉപചാരാ, തേനേവ ‘തേസു യോ പുബ്ബോ തദത്ഥതോ ക്രിയത്ഥാ’തി വുത്തിയംവുത്തം. നനു ച സത്തി കാരകം, അഞ്ഞാ ച പുബ്ബകാലകിരിയായ സത്തി, അഞ്ഞാ ഉത്തര കാലകിരിയായ, തസ്മാ കുതോ ഏകകത്തുകത്തമിച്ചാസങ്കിയ പടിപാദേന്തോ ആഹ- ‘യദിപി’ച്ചാദി. സത്തിമതോ ദബ്ബസ്സാതി ദേവദത്താദിനോ സത്തിമതോ ദബ്ബസ്സ. തദജ്ഝാരോപാതി ഏകത്തസ്സ അജ്ഝാരോപാ. ഏക കത്തുകാനം ബ്യാപാരാനം കമാഭിധാനായ തുനാദയോ വിധീയമാനാ ഭാവേയേവുപ്പന്നാ സക്കോന്തി കമമഭിധാതുന്തി ഭാവേത്യത്രാഭിസമ്ബജ്ഝതേ.

ഏകകത്തുകാനന്തി ബഹുവചനത്താ ‘ഭുത്വാ പിത്വാ വജതീ’തിപി ഭവതി. ഭുത്തസ്മിന്തേത്ഥ അനേകകത്തുകത്താ ഭുഞ്ജിത്വാപി ഭവതി. പാണിനി യാനമിവ വിസും വചനമന്തരേന തുനാദിവിധിപ്പടിപാദയമാഹ- ‘മുഖം ബ്യാദായ സുപതി’ച്ചാദി. ബ്യാദായാതി ദാധാതുസ്സ വിആപുബ്ബസ്സ ത്വാപ്പച്ചയേ ‘‘പ്യോ വാ ത്വാസ്സ സമാസേ’’തി (൫-൦൬൪) ത്വാസ്സ പ്യാദേസേ രൂപം, മുഖവിവരണം കത്വാത്യത്ഥോ, ബ്യവധായകകാലസ്സാതി ബ്യാദാന സുപനാനമന്തരേയോ കാലോ തസ്സ, ഭേദാനുപലക്ഖണന്തി ഭേദസ്സാദസ്സനം. ഭേദസ്സീനം കേസഞ്ചിവിജ്ജമാനത്താ’കേഹീചീ’തി വുത്തം. സഹഭാവേപീതി ബ്യാദാനസുപനാനം സഹഭാവേപി. വഡ്ഢിതകോ ഭത്തരാസി.

അഭിമതാ പാണിനിയാനം, പരായ നദിയാ പബ്ബതോ-വരോ വിസേസീ യതേതി അപ്പത്വാ നദിമ്പബ്ബതോ’തി വുത്തേ നദിയാ ഓരഭാഗേ പബ്ബതോതി അത്ഥോ. ഭവതി, തതോ ച പാരേഭൂതനദീവിസിട്ഠോ പബ്ബതോ പതീയതേ. അവരേന പബ്ബതേന പരാ നദീ വിസേസീയതേതി അതിക്കമ്മ പബ്ബതം നദീതി വുത്തേ പാരേ നദിയാ ഓരേ പബ്ബതോതി അത്ഥോ പതീയതേ, തതോ ച ഓരഭാഗേ പബ്ബതവിസിട്ഠാ നദീ വിഞ്ഞായതേ. ഭവതിനോ സബ്ബത്ഥ സമ്ഭവേ സതി ഏകകത്തുകതാ പുബ്ബകാലതാ യഥാ ഗമ്യ തേ തഥാ ദസ്സേതി ‘പഠമം ന പപ്പോതി’ച്ചാദി. നിഗമയതി ‘തദേവ’മിച്ചാദിനാ.

ഭുത്വാ ഭുത്വാ ഗച്ഛതീതി പരേ-ഞ്ഞഥാ നിപ്ഫത്തിമാകങ്ഖന്തി പാണിനിയാദയോ, തത്രാഹ- ‘ഏകകത്തുകാന’മിച്ചാദി. ആഭിക്ഖഞ്ഞാവഗമേ കാരണം പുച്ഛതി ‘യജ്ജേവ’മിച്ചാദി. വുത്തമേവ ഫുടയതി ‘യേഹി’ച്ചാദിനാ. യേഹീതി വേയ്യാകരണേഹി. ജിവഗ്ഗാഹം അഗാഹയിച്ചാദോ പരേഞ്ഞഥാ പടിപന്നാതദാഹ- ‘കമ്മ’മിച്ചാദി. സകങ്ഗേതി പാണിപാദാദികേ-ത്തനിയേവയവേ. ണം പച്ചയോ അഭിമതോതി സമ്ബന്ധോ. കിം ണമ്പച്ചയേനാതി ഇദം വുത്തം ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. അഞ്ഞഥാ സിദ്ധിപ്പകാരമാഹ- ‘ജീവസ്സി’ച്ചാദി. കിം വിസിട്ഠന്തി പുച്ഛിത്വാ ജീവഗ്ഗാഹേന വിസിട്ഠന്തി ദസ്സേതും ജീവഗ്ഗാഹ’ന്തി ആഹ. ജീവഗ്ഗാഹസങ്ഖാതം ഗഹണമകാസീതി അത്ഥോ.

ആഖ്യാതന്തി അഗാഹയീതി ആഖ്യാതം കത്തബ്ബരൂപന്തി ഇമാനാ ഗഹണ കിരിയായ കമ്മത്തം ബോധേതി. തബ്ബിസേസനമ്പീതി കത്തബ്ബരൂപായ ഗഹണ കിരിയായ വിസേസനമ്പി. തഥാഭൂതമേവാതി കത്തബ്ബരൂപമേവ. തഥാ ചേതി കിരിയാവിസേസനേ ദുതിയായ ണമന്തേ ജാതേ സതി. ണമന്ത രൂപന്തി ണമന്തസ്സ രൂപം യസ്സാതി വിഗ്ഗഹോ. ണംപച്ചയേനിഹ കിഞ്ചിനേതി സമ്ബന്ധോ. ഇഹേതി ഇമസ്മിം ബ്യാകരണേ. കിഞ്ചി പയോജനം. പചാദിതോതിആദിസദ്ദേന തേഹി അവിഹിതണമ്പച്ചയാ ഗഹിതാ.