൫. ഈയോ

കരീയതി സമ്ബന്ധീയതീതി കമ്മം. തഞ്ച നാമ ജാതി ഗുണകിരിയാദബ്ബ സമ്ബന്ധതോ പഞ്ചധാ ഭവതി. തത്ഥ നാമകമ്മം’ ഡിത്ഥോ ഡവിത്ഥോതി നാമേന പിണ്ഡസ്സ സമ്ബന്ധാ. ജാതികമ്മം ഗോഅസ്സോതി ഗോത്താദിജാതിയാ പിണ്ഡസ്സ സമ്ബന്ധാ. ഗുണകമ്മം സുക്കോനീലോതി സുക്കാദിനാ ഗുണേന ദബ്ബസ്സ സമ്ബന്ധാ. കിരിയാകമ്മം പാചകോ പായകോതി പാചകാദികിരിയായ ദബ്ബസ്സ സമ്ബന്ധാ. ദബ്ബകമ്മം ദണ്ഡീവിസാണീതി ദണ്ഡാദിനാ ദബ്ബേന പിണ്ഡസ്സ സമ്ബന്ധാ. ഏവം കമ്മസ്സ പഞ്ചപ്പകാരസമ്ഭവേപിച്ഛായമത്ഥേ ഈയസ്സ വിധാനതോ ഇച്ഛാസമ്ബന്ധിയേവ കമ്മം ഗയ്ഹതീതി കിരിയാകമ്മമേവാത്ര ഗയ്ഹതേ അമുകമേവത്ഥമുപദസ്സേന്തോ ആഹ- ‘യദിപി’ച്ചാദി. അയഞ്ച നിപാത സമുദായോ വിസേസാഭിധാനനിമിത്താസ്യുപഗമേ വത്തതേ.

തഥാപീതിലോകവുത്തിരയംവിസേസാഭിധാനാരമ്ഭേ. തംസമ്ബന്ധിയേവാതി ഇച്ഛാസമ്ബന്ധിഏവ. അത്തനോപുത്തമിച്ഛതീത്യാദിവചനിച്ഛായമത്തസമ്ബന്ധിനിപുത്താദോ അത്തനോത്യനുവത്തിയസുത്തന്തരേനപച്ചയോവിധീയതേപാണിനിനാ, ഏത്ഥ ത്വ(ത്ത)ഗ്ഗഹണമന്തരേനാത്ത സമ്ബന്ധിന്യേവ പുത്താദോ കഥം വിഞ്ഞായതേ വിസേസവചനാഭാവേ ഹി പരസമ്ബന്ധിന്യപി പപ്പോതീതീമംചോദ്യമുബ്ഭാവയ മാഹ- ‘അത്തസമ്ബന്ധിനി’ച്ചാദി. ഈയസ്സ പരസമ്ബന്ധിന്യപി പസങ്ഗോതി സമ്ബന്ധോ. കുതോചാഹ-ഈയസ്സാഇതിധാനാ’തി. അത്ഥഗ്ഗഹണസ്സാവചനേ ഈയസ്സാനഭിധാനാതി ഭാവോ.

അപ്പത്തിയാതി കരണേ ഹേതുമ്ഹി വാ തതിയാ. ഏത്ഥാതി അത്തനോ പുത്തമിച്ഛതീതേത്ഥാപി. ന ഇട്ഠോതി ഈയപ്പച്ചയോ നാഭിമതോ. നേവേത്ഥ ഭവിതബ്ബന്തി വദതോ-ധിപ്പായാമാഹ ‘സാപേക്ഖത്ത യേവേതി ഭാവോ’തി. യദി അത്തനോ പുത്തമിച്ഛതീതി വത്തുമിച്ഛായം സാപേക്ഖേത്തേപി സിയാ, തദായമനിട്ഠപ്പസങ്ഗോതി ദസ്സേതുമാഹ- ‘യദിചേത്ഥ’ഇച്ചാദി.

അനിട്ഠപ്പസങ്ഗസ്സ സരൂപമാഹ- ‘അത്തനോ പുത്തീയതീതി സിയാ’തി. ഉപ്പജ്ജമാനേന ഈയേനേവ അത്തത്ഥസ്സാഭിഹിതത്താ അത്തസദ്ദസ്സാപ്പയോഗോതി ചേതമ്പി ന സങ്ഗതന്തി പടിപാദയമാഹ ‘ന ച സക്കാ’തിആദി. കസ്മാദേവം വത്തും ന സക്കാതി ആഹ- ‘പകതി’ച്ചാദി. അപൂപാദികായ പകതിയാ സമാനത്ഥസ്സേവ വിസേസനസ്സ വുത്തിപദേ അന്തോഭാവ ദസ്സനാതി അത്ഥോ. ക്വപനേവം ദിട്ഠന്ത്യാഹ- ‘തംയഥേ’ച്ചാദി. ‘‘തമസ്സ സിപ്പം സീലം പണ്യം പഹരണം പയോജനം’’തി (൪-൨൭) ണികേ ആപൂപികോ. നതു ഭിന്നത്ഥസ്സാതി ബ്യതിരേകം ദസ്സേത്വാ തം ദിട്ഠന്തേന സാധേതുമാഹ- ‘ദേവദത്തസ്സി’ച്ചാദി. കാരണമാഹ- ‘സാമ്യന്തരേ’ച്ചാദി. ദേവദത്തസ്സ ധുരുനോ കുലന്തി സാമ്യന്തരബ്യവച്ഛേദായ ദേവദത്തസദ്ദസ്സോ പാദാനതോ ഗുരുകുലന്തി വുത്തിപദേന ദേവദത്തത്ഥസ്സാന്തോ ഭാവോതി അത്ഥോ. തമേത്ഥോപി സമാനന്തൂപദസ്സേന്തോ ആഹ- ‘തഥേഹാപി’ച്ചാദി. അഥാത്തനോ പുത്തമിച്ഛതീത്യേതസ്മിം വാക്യേ പദസ്സാന്വാഖ്യാനതോ അത്തസദ്ദസ്സാപ്ഫയോഗോ കിന്ന സിയാതി ദസ്സേതുമാഹ- ‘നചാപി’ച്ചാദി.

പദസ്സാതി പുത്തീയാദിനോ പദസ്സ. നചാപി അപ്പയോഗോതി സമ്ബന്ധോ. കാരണമാഹ- ‘ഈയന്തസ്സാ’തിആദി. ഈയന്തോ പുത്തീയാദി, നിയോഗതോ ന പപ്പോതീതി സമ്ബന്ധോ. തബ്ബാചീസദ്ദപ്പയോഗന്തി അഞ്ഞവാചീസദ്ദയോഗം. സുതഗ്ഗഹണന്തി അസുതത്താതി വുത്തസുതഗ്ഗഹണം. അത്ഥപ്പകരണാദ്യുപലക്ഖണന്ത്യനേന അത്ഥതോ പകരണാദിതോപി പുത്തസ്സത്ത നിയതാ ഗമ്യതേ, സുതസദ്ദസ്സ തു ഗഹണമുപലക്ഖണത്ഥന്തി വദതി.

നനു ച സുത്തേ കമ്മാതി വുത്തത്താ കമ്മസമുദായതോപീയോ സിയാ ത്യാസങ്കിയേവ (മഭാ)വം സാധയമാഹ- ‘കമ്മാ’തിആദി. വത്തും ഇട്ഠാ ഏകസഖ്യാ യസ്സ കമ്മസാമഞ്ഞസ്സ തം തഥാവുത്തം. വത്തുമിട്ഠേക സങ്ഖ്യസ്സ ഗഹണമാഹ- ‘കമ്മസമുദായതോ’തി. കിമ്പനാവയവതോ ന സിയാ’ മഹന്തമ്പുത്തമിച്ഛതീ’ച്ചത്ര പുത്തമിച്ചതോച്ചാസങ്കിയാഹ ‘അവയവതോപി സാപേക്ഖത്തായേവാ’തി. ന ഭതീതി സമ്ബന്ധോ. ഏവഞ്ചരഹി ഇദമ്പി ന സിജ്ഝതീതി ചോദേന്തോ ആഹ ‘ചരഹി’ച്ചാദി. മഹാ ചായം പുത്തോചേതി മഹാപുത്തമിച്ഛതീതി യദേവം കരീയതി തദായമ്പയോഗോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ- ‘ഭവിതബ്ബമേവേ’ച്ചാദി.